Córy Lektury

Kolejny odcinek z cyklu biblijnego przynosi opowiesć o Jakubie, zwanym później Izraelem, o jego podstepie wobec brata, ucieczce do wuja Labana oraz staraniach o żonę Rachelę. 

Jako konteksty przywołujemy "Józefa i jego braci" Tomasza Manna, "Anioły w Ameryce" Tonego Kuschnera oraz "Opowieść podręcznej" Margaret Atwood. Ponownie sięgamy również do "Księgi J" Harolda Blooma i towarzyszących jej tekstów badacza. 

38:25' - sprostowanie: chodzi o Jakuba (nie o Izaaka) i jego synów - Rubena i Judę

W kolejnym odcinku z cyklu biblijnego opowiadamy historię pierwszego morderstwa i bratobójstwa - Kaina i Abla. 

Dyskutujemy również o tym jak historię tę przerabia Jerzy Andrzejewski w opowiadaniu "Teraz na ciebie zagłada", a także co czerpie z niej John Steinbeck w "Na wschód od Edenu" (również w adapatacji filmowej Elii Kazana). 

Przywołujemy również dramat "Lucyfer" Lorda Byrona oraz serial "Lucyfer" w reżyserii Mike'a Careya. 

Fragmenty Biblii cytujemy na podstawie Biblii Tysiąclecia. 

K. Gajewski, Niewystarczalność mitu. "Teraz na ciebie zagłada" Jerzego Andrzejewskiego. 

Okładka - "Kain i Abel" (1946) Keith Vaughan.

W pierwszym odcinku z cyklu biblijnego opowiadamy czym jest Biblia, kiedy powstała oraz o teoriach związanych z jej autorstwem, tłumaczeniach i księgach uznawanych przez różne wyznania; 

Kim, według Harolda Blooma, był (była?) J  i co sprawia, że jej/jego dzieło posiada niezwykłą wartość literacką? 

W tej części również: Eden - historia stworzenia mężczyzny i niezwykłe stworzenie kobiety; pijany Noe i synowie; historia wieży Babel; Abraham; zniszczenie Sodomy i Gomory; Lot i jego córki; Izaak i Rebeka; historie Mojżeszowe. 

H. Bloom, Księga J, Warszawa 2018. 

I. Piekarski, Kod sztuki. O Biblii w Northropa Frye’a wizji literatury.

Okładka - "Kuszenie Adama" (1920) S. I. Witkiewicz.

Druga część rozmowy o Eneidzie.

Odcinek poświęcony podziemnej wędrówce Eneasza - jak przebiegło jego spotkanie z martwą Dydoną oraz co pokazał mu w podziemiach ojciec. Dlaczego dla bohatera taka ważna była koncepcja palingenezy (wędrówki dusz)?

Opowiadamy również o dalszych losach Eneasza w Latynii. 

korzystamy z Eneidy w tłumaczeniu T. Karyłowski, oprac. S. Stabryła, Wrocław 1981. oraz tłumaczenia Z. Kubiak, Warszawa 1987.

Okładkę odcinka zaprojektowała i wykonała Zosia Komarowska.

Po przygodach z Homerem przechodzimy się do jego rzymskiego naśladowcy - Wergiliusza. 

Kim był człowiek, który zdecydował się zapisać mit założycielski Imperium Rzymskiego? Jak przebiegała podróż Eneasza i kogo spotkał w poszkiwaniu nowej Troi? Dlaczego Eneasz musiał porzucić Dydonę? 

korzystamy z Eneidy w tłumaczeniu T. Karyłowski, oprac. S. Stabryła, Wrocław 1981. oraz tłumaczenia Z. Kubiak, Warszawa 1987.

wspominamy o filmach: "Kleopatra" (1963) reż. J. L. Mankiewicz, "Porozmawiaj z nią" (2003) reż. P. Almodovar

Okładkę odcinka zaprojektowała i wykonała Zosia Komarowska.

Dlaczego nie należy zbyt szybko dawać podarków? Gdzie w Rzymie najłatwiej spotkać potencjalnego partnera albo partnerkę? Czemu pachy nie powinny śmierdzieć capem? Jak czesały się Greczynki w starożytności? Jakich kobiet i mężczyzn należy unikac? 

Rozmawiamy o podręczniku podrywania, pielęgnacji ciała i budowania trwałego związku, który napisał Owidiusz w pierwszym wieku przed naszą erą. 

Opowiadamy również o samym autorze: co składa się na jego dorobek, jak potoczyły się burzliwe koleje jego życia i dlaczego ostatnie lata spędził na wygnaniu w barbarzyńskim kraju... 

Owidiusza czytamy w przekłądzie Ewy Skwary z wydania: Owidiusz, "Sztuka kochania", tłum. i oprac. E. Skwara, Warszawa 2008. 

Okładkę odcinka zaprojektowała i wykonała Zosia Komarowska.

Anakreont tworzył na przełomie VI i V w. p. n. e. poezję biesiadną, w której opiewał spotkania z Erosem, będące grą, zabawą z piłką, igraszką ale też bojem na pięści. Uroki życia sławił podczas biesiady, gdzie piło się wino, ale piło z umiarem. 

W odcinku opowiadamy o specyfice poezji Anakreonta oraz nurcie anakreontycznym, który wziął nazwę od jego imienia. Wśród jego naśladowców był również Jan Kochanowski. 

Zapraszamy w podróż do ważnego źródła poezji miłosnej! 

Anakreont i anakreontyki, red. i tłum. J. Danielewicz, Warszawa 1987. 

Grecka poetka Safona (VII-VI wiek p.n.e) uznawana była przez sobie współczesnych za równą Homerowi. Jej wiersze opowiadają o przedziwnym doznaniu słodko-gorzkiego Erosa; są też zapisem uczuć: przywiązania, szału miłosnego i wielkiego żalu.

W odcinku opowiadamy historie Safony oraz przybliżamy narosłe dookoła niej mity: o dziesiątej muzie, nauczycielce, wynalazczyni miłości lesbijskiej. Rozmawiamy również o greckiej poetce jako ikonie kulturowej i o tym, jak jej postać powraca w sztuce późniejszej.

A. Szastyńska-Siemion, Muza z Mityleny, Wrocław 1993.

D. Page, Sappho and Alcaeus. An Introduction to the Study of Ancient Lesbian Poetry, Oxford 1979.

U. Kozioł, Fuga (1955-2010), Wrocław 2011.

Antologia liryki greckiej, red. W. Steffen, Wrocław 1955.

J. Kochanowski, Dzieła polskie, t.II, Warszawa 1976.

A. Carson, Eros słodko-gorzki, Warszawa 2020.

Z. Kubiak, Literatura Greków i Rzymian, Warszawa 1999.

wiersze Safony cytujemy w przekładach Zygmunta Kubiaka, Janiny Brzostowskiej oraz tłumaczy z wyżej wymienionej antologii

errata: cytowany Denys Page jest mężczyzną, a nie kobietą, jak zakładamy w odcinku.

okładkę zaprojektowała i wykonała Zosia Komarowska

Mit o Orfeuszu i Eurydyce we współczesnych odczytaniach i reinterpretacjach. Opowiadamy kim był Orfeusz i jak wyglądało jego zejście do podziemi po ukochaną. Pokazujemy, że te dwie postaci są żywo obecne w europejskiej kulturze: od poezji początku XX wieku, aż do współczesnego kina. Czytamy Rilkego, Miłosza, Wata, Atwood. Rozmawiamy o filmach Celine Sciammy i Jeana Cocteau. 

J. Parandowski, Mitologia, Warszawa 1992. 

Z. Kubiak, Mitologia Greków i Rzyman, Warszawa 2005. 

Z. Herbert, Król Mrówek Kraków 2008. 

K. Kerenyi, Mitologia Greków, Warszawa 2002. 

R.M. Rilke, Osamotniony na szczytach serc, tłum. A. Pomorski, Warszawa 2006. 

W odcinku cytujemy wiersze: 

Czesław Miłosz "Orfeusz i Eurydyka" 

Aleksander Wat "Schodzenie" 

Margaret Atwood "Euridice", "Orfeus" (w: "Orfeus and Euridice Cycle")

Rainer Maria Rilke, "Orfeusz. Eurydyka. Hermes", "Sonety do Orfeusza" 

Zbigniew Herbert "H.E.O"

Jan Kochanowski, Tren XIV

opowiadamy o filmach:

"Orfeusz" Jean Cocteau, 1950 

"Portret kobiety w ogniu" Celine Sciamma, 2019 

Okładka - "Orfeusz wyprowadzający Eurydykę z podziemi" (1861) Jean Baptiste Camille Corot. 

Co z Odysei czerpią współczesne twórczynie i twórcy? Zastanawiamy się nad strategią re-narracji mitów na podstawie „Penelopiady” Margaret Atwood i „Zagrody zębów” Wita Szostaka.  

Historia Odysa opowiedziana z perspektywy czekających na niego kobiet.  

Jakie nierozwinięte warianty opowieści kryją się obok znanej linii mitu?   

W odcinku prezentujemy też cały wachlarz współczesnych wcieleń Odysa, homo viatora, człowieka podróżującego, które znaleźć można w kinie, teatrze, prozie, powieści, animacji.  

M. Atwood, Penelopiada, Kraków 2005. 

G. Gospodinow, Schron przeciwczasowy, Kraków 2022. 

J. Hajduk, Wiatr od Kolchidy, „Przegląd Polityczny”, 156/2019.  

W. Szostak, Zagroda zębów, Warszawa 2017.  

w odcinku cytujemy wiersze:  

"Itaka" Konstandinos Kawafis 

"Modlitwa Pana Cogito – podróżnika"; "Podróż" Zbigniew Herbert  

"Odys" Leopold Staff   

opowiadamy o filmach:  

"Ulisses gaze" Theodoros Angelopoulos, 1995.  

"Ulisses 31", Bernard Deyriès, Tadao Nagahama, Kyosuke Mikuriya, Kazuo Terada, Jean Chalopin, Nina Wolmark, 1981. Pogarda, Jean-Luc Goddard, 1963.  

i spektaklach:  

"Odyseja: Historia dla Hollywoodu", reż. K. Warlikowski, 2019. 

w odcinku wykorzystałyśmy fragment ścieżki dźwiękowej filmu "Ulisses gaze" Theodorosa Angelopoulosa, korzystając z prawa cytatu w materiale o treści edukacyjnej.     

Okładkę zaprojektowała i wykonała Zosia Komarowska.