De Bouw Belofte

Met Thomas Bos [Tomorrow Energies]

Faalkosten in de brede bouwbranche zijn al jaren gemiddeld 11% tot 13%. De marges zitten tussen de 2% en 4%. Appeltje eitje zou je denken. Faalkosten omlaag, marges omhoog.

De oorzaken zijn al jaren bekend. Oplossingen ook.Het gebeurt niet. Waar ligt dat aan?

Met AI, digitaliseren en automatiseren gericht op communicatie, kennis en ervaring vastleggen, informatie-uitwisseling, werkvoorbereiding, planning en controle kunnen de faalkosten structureel omlaag.

Tomorrow Energies is een onafhankelijke energiedata-verwerker die bedrijven en organisaties helpt bij projectmatige ondersteuning en administratie van hun energieprojecten.

Zij doen o.a. onderzoek naar faalkosten in bouw- en installatieprojecten. Hiervoor zijn meerdere bedrijven geïnterviewd. De uitkomst hiervan bevestigt dat het een groot issue is.

MET

Leonie Meuwszen [BINX SMARTILITY] Thies van der Wal [VBI] en Johan Riezebos [RIEZEBOS ADVIES]

Het wringt en schuurt. We staan voor grote opgaven. Als samenleving en als brede bouwsector. De tijd dringt. En dan staat ook nog een keer de wereld op z’n kop. Dat maakt het ingewikkeld en het vraagt ook om positie te kiezen. Dan is het goed om te weten waar we staan en wat de opties zijn.

‘Waarom maken wij niet één ecologisch geheel van de hele bouw- en installatieketen en dat voor de hele regio’ [Leonie Meuwszen]

‘Dit is de 101e podcast. De 100e is de afsluiting van een ‘oud’ gedeelte. Je begint dus nu aan een nieuw tijdperk. Een nieuwe manier van kijken, denken en doen hoe we in de bouw verder kunnen komen. De grote opgaven die er liggen worden een stuk eenvoudiger als we circulair en biobased gaan werken’[Johan Riezebos]

‘Hoe continueren we het bestaansrecht van Nederland, land onder de waterstand ? De kennis hiervoor glipt weg Ondanks alle plekken om kennis te borgen activeert dat toch niet. Dat is heel boeiend’ [Thies van der Wal]

BINX Smartility

VBI

Riezebos Advies

NVDE wil plan voor 10 miljard kuub minder gas

Earth Wind and Fire. Natuurlijke airconditioning. Het gebouw als klimaatmachine

De eerste cement-arme betonnen huizen staan in Roosendaal

Met Hans Leeflang [Wij Maken Nederland] 

WMN ziet de Ontwerp-Nota Ruimte als hét moment om het professionele, maatschappelijke en politieke debat over de inrichting van Nederland nieuw leven in te blazen.

De Ontwerp-Nota Ruimte is het kompas voor de toekomst. Het Rijk geeft hiermee richting aan de ruimtelijke ordening en inrichting van onze leefomgeving voor de periode tot 2025 met een doorkijk naar 2100.

Van Groningen tot Zeeland en van onze grote steden tot het landelijk gebied en de Noordzee.

Regie op de inrichting van Nederland is nodig omdat de ruimte in ons dichtbevolkte land schaars is en de opgaven op het gebied van woningbouw, bereikbaarheid, energie, defensie, economie, landbouw, natuur, water en bodem groot zijn. Deze opgaven staan bovendien niet los van elkaar.

De Ontwerp-Nota Ruimte is op 09-03-2026 in de Tweede Kamer Commissie Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening besproken. De definitieve Nota Ruimte zal later in 2026 worden vastgesteld.

‘De wederombouw van Nederland, die grote verbouwing, komt er echt aan. Het platteland van straks is niet het platteland van nu. En de steden van nu zijn niet de steden van straks’ [Hans Leeflang]

HOE DOEN WE DIT ? DE VIER AANBEVELINGEN VAN WMN

1. Maak keuzes en een uitvoerbaar plan.

We komen er niet met alleen bouwen, bouwen, bouwen. Er zijn veel opgaven die ruimte vragen. Als we wat we willen bij elkaar optellen dan hebben we aan één Nederland niet genoeg. Er moet gekozen worden, concreet gemaakt wat de richting wordt, wat we gaan doen en hoe we hierop sturen.

Scherp de keuzes aan voor water en bodem, landbouw en natuur en de economie van de toekomst. Wees duidelijk wat de kernbeslissingen zijn en zorg voor een uitvoerbaar plan.

2. Iedere regio telt!

Zorg in ‘Den Haag’ voor ontschotte geldstromen richting regio’s. Leer van Ruimte voor de Rivier. Geef de regio’s de ruimte om met eigen oplossingen te komen en het op hun manier te doen. Ruimte voor de regio specifieke aanpak is cruciaal.

3. Werk aan een visie voor de lange termijn en voer daarover de dialoog.

Houd zicht op 2030, 2050 en 2100. Wat zijn de ruimtelijke consequenties van demografische modellen en klimaat scenario’s ? Schets het land waar we naar verlangen en voer daar de maatschappelijke dialoog over in de regio’s. Continu!

4. De toekomst is NU. Omarm lokale initiatieven.

De toekomst is nu al zichtbaar in ontelbaar veel initiatieven van bewoners en ondernemers, die oplossingen aanreiken voor de transities in landbouw, klimaat, wonen en werken. Laat je als overheid inspireren, leer er van en steun ze bij het opschalen!

Wij Maken Nederland [WMNL] is een beweging en netwerk van stad- en landmakers, professionals en burgers, die zich druk maken over de ruimtelijke ordening en leefomgeving van Nederland en hun regio.

Luister ook Podcast #092 De wederombouw van Nederland [ONAIR 16-09-2025]

LINKEN

Samenvatting Ontwerp-Nota Ruimte

Debat Commissie Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening 09-03-2026

Bredevoort Koppelkerk. Gesprek over de toekomst van de Achterhoek

Lanxmeer Culemborg

Rivierduinen in Silvolde

Bouwen Bouwen Bouwen Denk dan 100 jaar vooruit NRC OPINIE 04-08-2025.pdf
CRa Richting geven en wendbaar blijven Reflectie
CRa 12 aanbevelingen voor een toekomstige volkshuisvesting en woonomgeving

De serie ‘De Wijde Blik’ telt tot nu toe drie afleveringen:

Deel 1: Naar een moderne Trias Poltica [#028 en #098]

Deel 2: Kan de bouw de crisis aan? [#029 en #070]

Deel 3: Naar een circulaire economie [#048]

Deel 4: Landen in een nieuw tijdperk [IN VOORBEREIDING]

De Wijde Blik [Deel 2] [Re:] Kan de bouw de crisis aan?

Met Ben Spiering, Jurgen van der Heijden en Johan Riezebos

Welke crisis bedoelen we? Begrijpen we wat we moeten en kunnen doen? Wat is het oplossend vermogen in de bouw? Hoe je een enkel middel in kunt zetten voor meer doelen. Over samenwerken en gemeenschapskracht. Op zoek naar nieuwe verhoudingen tussen omzet-, relatie- en waardegedreven denken en werken. Weigeren te bouwen wat niet nodig is.

Over liefde voor het vak, professionaliteit, het recht om uit te dagen en ruimte maken om binnen en buiten de lijntjes te kleuren.

Dit is het tweede en laatste deel n.a.v. het boek ‘Naar een circulaire economie. Manifest voor transitie en regeneratie’. Redactie: Gertrud Blauwhof, Stan Kerkhofs, Wim Veldman en Willem Verbaan [Uitgeverij Blauwdruk] 2022

Deel 3. De Wijde Blik. Naar een circulaire economie [RE:] #048 LIVE PODCAST tijdens ‘Let’s talk. Twee jaar Podcast De Bouw belofte’ [21-06-2023] Met Johan Riezebos [Riezebos Advies]

Hoe krijgen we de circulaire economie goed aan de gang. Hoe kunnen we biobased producten regionaal van boer naar bouwer brengen. Wat zijn de businessmodellen die hiervoor nodig zijn. Als we circulair willen bouwen betekent dit dat je vooraf nadenkt over het einde van de levensduur. We moeten nu aan de bak en het voortouw nemen.

Over initiatieven, onderzoek, hobbels en uitdagingen, de markt en voorwaarden hiervoor.

Pleidooi voor het eerlijke verhaal en hernieuwd realisme over wat we kunnen en wat [nog] niet.

WIE IS WIE

Ben Spiering [Voormalig innovator bij Rijkswaterstaat, voormalig directeur Nationale Bouwagenda | 2016-2018]

Jurgen van der Heijden (Senior Consultant TNO Innovation for life Strategy and Policy |Coördinator Ella Vogelaar Academie voor Gemeenschapskracht).

Johan Riezebos [Riezebos Advies]

Met Ben Spiering en Jurgen van der Heijden

Een nog steeds actueel en noodzakelijk pleidooi voor een nieuw samenspel tussen overheid, markt en de gemeenschap.

We hebben te maken met een cumulatie van klimaat-, ecologische-, waarden-, landbouw-, stikstof- en bestuurscrisis. Daar bovenop met een sociale crisis. Hoe komen we hieruit? Wat moeten en kunnen we doen? Kan Nederland de crisis aan?

We zullen er op een slimme en inhoudelijk programmatische manier mee aan de slag moeten. Hiervoor is het nodig dat overheden, marktpartijen en burgers op een andere manier en veel effectiever met elkaar gaan samenwerken.

OVER DWARS LEZING 2022. DE WIJDE BLIK

In de ‘Over Dwars Lezing’ op 08-09-2022 met Ben spiering en Jurgen van der Heijden ging het vooral over wat de overheid en de bouwsector kunnen doen om gemeenschappen te organiseren, te ondersteunen en echt sterker te maken.

Zie: Presentatie Over Dwars | De Wijde Blik. Integratie en Trias

HINKSTAPSPRONGEN EN INTERESSANTE BOTSINGEN

In deze podcast [ #076 19-12-2024] hielden Jurgen van der Heijden en Jeroen den Uyl een pleidooi voor de Commons. Ook bekend als gemeenschappen, meenten, burgerinitiatieven of bugercollectieven.

Over gemeenschapskracht, hoe je dit organiseert, faciliteert en financiert.

OVER DWARS LEZING 2025. DE TWEEDE WEG

Hoe kunnen overheden, marktpartijen en burgers op een andere manier en veel effectiever met elkaar gaan samenwerken?

Dit is de rode draad in deze lezing met Ben Spiering op 09-12-2025. Ben blikt terug en reflecteert op veertig jaar overheidsdienst en op de Nationale Bouwagenda [Van 2017 -2020] .

Het is een terugblik in het besef dat de grote opgaven voor de toekomst nu echt aangepakt moeten worden.

Er lijken hiervoor ruwweg twee wegen te bestaan: ofwel gebaseerd op macht, waarmee congruentie topdown kan worden afgedwongen, ofwel gebaseerd op consensus, het actief van de basis af opbouwen van consensus.

Deze tweede weg biedt een beter perspectief op duurzame oplossingen. Macht roept immers tegenmacht op, en zonder controle leidt macht tot willekeur en misbruik en uiteindelijk tot afbraak van beschaving en democratie.

Presentatie De Tweede Weg

NOTITIES bij de presentatie

WIE IS WIE

Ben Spiering [Voormalig innovator bij Rijkswaterstaat, voormalig directeur Nationale Bouwagenda | 2016-2018]

Jurgen van der Heijden (Senior Consultant TNO Strategy and Policy |Coördinator Ella Vogelaar Academie voor Gemeenschapskracht).

Jeroen den Uyl [Constitutie voor de Commons]

Met Bart Kok [Connec2]  Cem Ada [Van der Linde Architecten] en Paul Bessems [Weconomics]

We constateerden eerder dat de olifant in de kamer het verdienmodel van de Big Tech is. En dat wat we nodig hebben een model is waarbij gebruikers eigenaar blijven van de eigen data en betalen voor het gebruik van de infrastructuur.

Hoe staat het nu met de afhankelijkheid van de Big Tech? Worden we gemanipuleerd? Worden we in een algoritme en bepaalde opvattingen, overtuigingen en standpunten ‘gedrukt’ ? Wat kunnen we daar tegen doen?

En ook dit keer is en blijft de vraag actueel of en hoe AI ons productiever kan maken en wat we met de tijd die we hierdoor vrij spelen gaan doen.

We zien goede voorbeelden waarbij bedrijven stap-voor-stap in eigen beheer met eigen data en systeem kennis en informatie beschikbaar en toegankelijk maken.

Worden we dommer met AI? Of intelligenter en slimmer? Snappen we wat we aan het doen zijn? Houden we de vaardigheden om te beoordelen of info klopt?

Hoe zit het met de AI-bubbel? En gaat deze knappen?

Opnieuw een dringend pleidooi voor AI geletterdheid als onderdeel van het omarmen en beter gebruiken van deze technologie ten goede van mens en maatschappij.

‘Hebben we meer slim nodig in de wereld of hebben we meer menselijk nodig in de wereld? Ik weet niet of het wel zo belangrijk is meer slimheid en kennis te hebben. Misschien moeten we betere verhalen vertellen en beter naar elkaar luisteren’ [Felienne Hermans] Buitenhof 09-11-2025

Connec2

Van der Linde Architecten

Weconomics

Felienne Hermans

Met Karin Sluis [Rli] [Witteveen+Bos]

Opeenvolgende kabinetten hebben de ambitie om 100.000 woningen per jaar te bouwen. De nadruk ligt daarbij op snelheid en betaalbaarheid.        Dit gaat heel goed samen met het gebruik van duurzame en circulaire materialen.

Over vijf manieren en vier voorwaarden dit te doen. Hardnekkige vooroordelen, belemmeringen en mythes. Eyeopeners en aansprekende voorbeelden hoe het kan.

‘We staan in Nederland supergoed gesteld. We hadden altijd een koploperrol als het gaat over moderne woningbouw in Europa en wereldwijd. Laten we die positie weer pakken. Het kan sneller en goedkoper als je het duurzamer doet. Doe het gewoon’ [Karin Sluis]

De Rli [Raad voor de leefomgeving en infrastructuur] is het strategische adviescollege voor regering en parlement op het brede domein van de fysieke leefomgeving. De raad is onafhankelijk en adviseert gevraagd en ongevraagd over hoofdlijnen van beleid.

Video Advies Bouwen met toekomst

Rli Advies Bouwen met toekomst

Frieze Vezelhennepdeal

Nyenrode Routekaart Duurzame Transitie

Met Wim Davidse [DZJENG]

We hebben te maken met fundamentele veranderingen. Vergrijzing, digitalisering, duurzaamheid, disruptie, spanningen in de wereld, beroepen die verdwijnen en verschijnen, veranderingen in de bevolking en op de arbeidsmarkt.

Nu komt de turbo erop. Het is onomkeerbaar en gaat alleen maar sneller.

We staan op een T-splitsing en het is nu kiezen. Maar eerlijk is eerlijk: doen wat je deed gaat niet meer werken. Dus: Hoe gaan onze banen veranderen? Hoe moet onze organisatie veranderen? En dan vooral: onze cultuur en managementstijl?

Het beste antwoord: ontdek het samUn. Laat los om meer grip te krijgen op de nieuwe toekomst. Welkom in de radicale jaren 20.

Wim Davidse LINKEDIN

[Industrie 5.0] De toekomst van werk

Met Annemiek Houtkamp en Marcel de Ruiter [VanWonen]

Gebiedsontwikkeling raakt aan heel veel thema’s. Het gaat over bodem, grond, water, natuur, ruimte, infra, energie en voorzieningen. Het gaat niet alleen om fysieke bouw, maar ook om sociale, economische en ecologische factoren. En er komt steeds meer bij.

Het is dus veelomvattend, divers en ook vaak complex. Het is een kunst om alle functies, disciplines, belangen, geldstromen en relevante partijen bij elkaar te brengen. Het betekent dat overheden, bedrijven, organisaties en bewoners die hierbij betrokken zijn moeten samenwerken.

Hoe doe je dit? Wat betekent samenwerken? Wat moet je daarvoor doen? Wat vraagt dit van jezelf en de ander? Waar loop je tegenaan?

Het begint met nieuwsgierigheid.

VanWonen

Met Tom Coenen [Universiteit Twente]

Hoe maken we de infrasector echt circulair? We hebben het vooral over de grond, weg en waterbouw. Oftewel civiele techniek.

Veel bruggen en viaducten die in de jaren ’60 en 70’ vorige eeuw zijn gemaakt moeten de komende 10 tot 20 jaar vervangen worden. Dat gaan we niet redden als we de dingen blijven doen zoals we ze nu doen.

We gaan van project naar project. Er is geen lange termijn visie en een gebrek aan sturing. De grootste belemmeringen om het fundamenteel anders te doen liggen in de organisatie en bij mensen. Niet bij de technische kant.

Als we de sector circulair willen maken moeten we om te beginnen van perspectief veranderen. Dit zogenaamd socio-technisch perspectief komt uit het transitiedenken. Het betekent een doorlopend samenspel van fysieke technologieën, menselijke activiteiten en de kaders van normen, waarden en regels.

Ook gaat de circulariteitstransitie gepaard met een enorme complexiteit, onzekerheid en onenigheid over wat circulaire infra is. Zelfs tussen experts.

Het besef in de sector dat het circulair en duurzaam moet is er. En ja, er zijn koplopers en fantastische voorbeelden hoe het kan.

Hoe trekken we dit breder en maken het tot de nieuwe manier van werken?

Proefschrift: Circulaire Infra. Hoe versnellen we de transitie?