De Bouw Belofte

Met Hans Leeflang [Wij Maken Nederland]

Wij Maken Nederland [WMN] is een beweging en netwerk van stad- en landmakers, professionals en burgers, die zich druk maken over de ruimtelijke ordening en leefomgeving van Nederland en hun regio.

Deze beweging was actief in ‘Het Jaar van de Ruimte 2015’, toen als reactie op de afwezigheid van landelijke regie op ruimtelijke ordening.

Dit keer is de aanleiding de Ontwerp Nota Ruimte die dit najaar wordt verwacht met daarin ruimtelijke keuzes en richtingen voor de periode tot 2050 met een doorkijk naar 2100.

Of het nu gaat om de behoefte aan nieuwe woningen, de dringende noodzaak om Nederland aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering, de toekomst van het landelijk gebied en die van de landbouw en natuur in relatie tot elkaar, de nieuwe economie.

Het heeft allemaal met elkaar te maken en hierbij moet het water- en bodemsysteem sturend worden.

WMN organiseert in de landsdelen Noord, Zuid, Oost en West ruimtelijke dialogen. De toekomst wordt nu gemaakt.

PRAAT EN DOE MEE

Voor Oost-Nederland kan dat op: 26-09

In de Keuken van Hackfort in Vorden.

MEEDOEN: Platform31 Sessie 2 op 26-09-25

DAARNA:

06-10 [Culemborg] [Oost-Nederland] Ook via LIVESTREAM

Verkiezingsdebat over de Nota Ruimte. Een debat tussen (kandidaat-) woordvoerders ruimtelijke ordening van de politieke partijen op weg naar de Tweede Kamerverkiezingen. Waar staat ‘Den Haag’ en wat brengt dat met zich mee voor het maatschappelijk debat over de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland?

MEEDOEN:

Platform31 De strijd om de ruimte [Verkiezingsdebat]

En tot slot is tijdens de Dutch Design Week [ 18 t/m 26-10] is op 24-10 met alle landsdelen het [laatste] landelijke ‘complete gesprek’ gepland.

LINKEN

Nota Ruimte

Kabinet zet nieuwe stap op weg naar Nota Ruimte over inrichting Nederland 11-07-2025

Hans Leeflang

Contouren van een nieuw land. De Balie. Met Floor Milikowski

Rivierduinen in Silvolde

Lanxmeer in Culemborg

Actieve Hoop. Johanna Macy Boeddhistisch Dagblad 25-07-2025

Bouwen bouwen bouwen Denk dan 100 jaar vooruit NRC 04-08-2025

Met Wouter van Dieren [Club van Rome | Inis Vitrin - Crystal Island]

De toekomst hypothese bestaat uit een reset van industrie, landbouw en aanverwante processen in de financiële sector, energie, ruimtelijke ordening en arbeidsverhoudingen.

Dit realiseren is niet eenvoudig. Hinderpaal is dat de complexiteit van de wereld zo groot is geworden. Het is allemaal ingewikkeld. Hierdoor wordt het geremd. Niemand kan het meer overzien. Eenvoudige oplossingen zijn er niet.

De ‘Grenzen aan de Groei’ zoals voorspeld in het gelijknamige rapport uit 1972 van de Club van Rome, zijn of worden in de periode 2040 – 2050 bereikt.

Essentiële grondstoffen, zoals koper, lithium, kobalt, nikkel en zeldzame aardmetalen, raken op of zijn steeds moeilijker winbaar. Grondstoffen hebben unieke eigenschappen die niet of zomaar vervangbaar zijn. Deze schaarste is de grootste bottleneck voor zowel de energietransitie als de digitalisering. Ook innovatie gaat dit niet oplossen.

Als we willen dat de wereldeconomie stabiel, concurrerend en duurzaam blijft, moeten we dringend heroverwegen hoe we omgaan met de natuurlijke hulpbronnen van de wereld.

De Club van Rome pleit voor een internationaal kader en Materialenagentschap om toezicht te houden op de winning, verhandeling en het gebruik van grondstoffen.

INFO: Why we need an international body to manage the world's dwindling natural resources [Club van Rome 14-08-2025] 

Circular Economy: Why resources matter for economic system change [Earth4All Deep-Dive Paper 19 Juli 2025]

Hoe dat er uit moet zien is een van de thema’s op het World Resources Forum 2025 [02 en 03-09 2025]

‘De oorlog tegen de waarheid is het probleem op dit moment. Waar vinden we nog de echte waarheid? Hoe kunnen we die nog onderscheiden? Waaraan ontlenen wij kracht en hoop? Wat bindt en verenigt ons?’ [Wouter van Dieren]

Wouter is lid van de Club van Rome, bioloog, sociaalpsycholoog, ondernemer en voormalig milieuactivist. Hij is ook actief als spreker, musicus, kunstschilder en schrijver. Brengt nationale en internationale partijen uit bedrijfsleven, politiek en media met elkaar in gesprek, o.a. Resource Wende 2023.

Hij begon zijn loopbaan in de jaren zestig als journalist en televisieproducent [Tussen 1968 en 1971 werkte hij voor de NCRV. Produceerde programma’s met en over Godfried Bomans]

Hij werkte mee aan het essay ‘Optimisme zonder hoop’ geschreven door Tommy Wieringa voor de Maand van de filosofie 2025

Deze podcast is een [RE:]Upload van podcast #083 uitgebreid met info over grondstoffen en hoe hiermee om te gaan

Club van Rome

Earth4All

Inis Vitrin - Crystal Island

Resource Wende

Met Thies van der Wal [VBI]

‘Een lijn zonder einde’ is de titel van de podcast die we in 2021 met Thies maakten. Het ging over koplopers en marktleiders, containerbegrippen en definities, het veranderen van gedrag, de prijs hiervoor en manieren dit te sturen. Waarom echte innovaties in de financiële wereld moeten beginnen en circulair een lijn zonder einde is.

Ook dit keer hebben we het hierover en vooral over wat je als bedrijf en persoon drijft en motiveert, waarom de hoogste vorm van beleid niet alleen de continuïteit van de onderneming is maar ook van de maatschappij, over circulariteit als blijvende waarde in herbruikbaarheid, dat de jeugd de toekomst heeft en waarom fouten maken moet. 

Podcast #013 Een lijn zonder einde [ON AIR 04-11-2021] 

VBI

De Nieuwe Aanpak in de bouw

Alba Concepts Nieuwe rekenmethode financiële restwaarde

SGS. Building Materials Solutions

Met Jeroen Linssen [Saxion University of Applied Sciences] 

Waar staan we nu met AI? Waarom gebruiken we AI, waarvoor en hoe?

Wat zit er achter de technologie? Wie is er bij betrokken en op welke manier? Wat zijn de kosten?

We moeten beter snappen wat AI inhoudt.

Dus een betere AI-geletterdheid krijgen. Meer te weten komen over alles wat AI wel en niet is. Veilig kunnen experimenteren met AI.

'Geen enkele technologie is neutraal'  [Jeroen Linssen] 

‘De mens is geen soeverein kennissubject, geen schepper van kennis meer. Kennis wordt nu machinaal geproduceerd. De datagedreven kennisproductie vindt zonder menselijk subject en bewustzijn plaats. Enorme hoeveelheden data verdringen de mens uit zijn centrale plaats als kennisproducent. Hij is zelf tot een dataset, tot een berekenbare, stuurbare grootheid gekrompen’

[Byung-Chul Han – Over het verdwijnen van rituelen. Een toplogie van het heden.Essay |Deel; Van mythe naar dataïsme |Ten Have/De Nieuwe Wereld 2025]

De impact van AI op de planeet is desastreus [ De vloek van AI  NRC 25-07-2025] [Roel Dobbe.Universitair docent AI en algoritmische systemen aan de TU Delft en bestuurslid van PublicSpaces] 

Tussen Patroon en Persoon. Lectorale rede Jereoen Linssen

Saxion Lectoraat Ambient Intelligence

De Nationale AI-Cursus

AI Coalitie 4NL

AI. Het nieuwe DNA in business

Niet de robots, maar de bouw is aan zet

Saxion Extended Reality Lab

Met Leon Abbink [Graafschap College en ROC van Twente] en Johan Riezebos [[Riezebos Advies|

Hoe maken we het MBO in de regio’s Achterhoek en Twente toekomstbestendig? Wie leiden we waarvoor op en waarom?                  Hoe organiseren we dit?

Hoe komen we van een lineaire naar een circulaire economie?Wat betekent dit voor het verbouwen, het verwerken en werken met biobased materialen? Hoe krijgen we het businesmodel hiervoor rond?

‘We moeten anders denken en organiseren. Nu spelen we de bal rond en niemand scoort. We hebben een nieuw partnerschap nodig tussen het onderwijs, organisaties en bedrijven’ [Leon Abbink]

‘Omdat de bouw verandert zijn er heel andere mensen nodig’ [Johan Riezebos]

RELEVANTE LINKEN | INFO

Graafschap College

ROC van Twente

Zone College

Riezebos Advies

Sterk Techniekonderwijs Almelo

CIVON Innovatiecentrum Ulft

Building Balance. Bouwmaterialen van eigen bodem

Nieuwe rekenmethodiek circulaire restwaarde Alba Concepts

Met Bart Mispelblom Beyer [Tangram Architekten]

De betekenis en potentie van AI voor architectuur, architecten en ontwerpers wordt, enkele uitzonderingen daargelaten, onvoldoende gezien.

AI gaat helpen om efficiënter en effectiever te werken met kwantificeerbare gegevens zoals regelgeving, m2, netto-bruto berekeningen, gevelfactoren e.d. Dat is prima en nuttig. Maar geldt dat ook voor de niet-kwantificeerbare gegevens, de zogenoemde ‘zachte waarden’, zoals sociale cohesie, menselijk contact, de intuïtieve leesbaarheid van een gebouw, gevoel voor veiligheid en welbevinden, balans met de natuur en esthetica?

Kunnen we AI hierin ‘trainen’? En zo ja, op basis waarvan? Wat betekent dit voor de toekomstige architecten- en ontwerppraktijk?

In elk geval is hiervoor meer wetenschappelijk onderzoek en inzicht nodig in wat bepalend is voor de kwaliteit van een ontwerp en wat dit betekent voor de manier waarop AI kan worden verbeterd.

Dat een goed ontwerp meetbaar financieel, economisch en maatschappelijk voordeel oplevert is al aantoonbaar bewezen met de projecten ‘Rhapsody in West’ en ‘Zuidoever’ in Amsterdam.

Het zou goed zijn als gerealiseerde projecten hierop standaard worden gemonitord en geëvalueerd. Architecten en ontwerpers kunnen hieruit voordeel halen en AI verder met deze en eigen data ontwikkelen. In de ‘drivers seat’ gaan zitten en samen aan de slag.

‘AI is een prachtig vliegtuig, maar er moet wel een piloot in’

[Bart Mispelblom Beyer]

De tentoonstelling Onmetelijk belangrijk, Artificiële Intelligentie en de zachte waarden van architectuur reisde afgelopen maanden door Nederland. De uitkomsten van de discussiebijeenkomsten rondom de tentoonstelling zijn samengevat in drie artikelen en gepubliceerd in De Architect:

1. AI in het architectenbureau is als een Zwitsers zakmes: een precisie instrument met grote potentie [28-05-2025]

2. Zal AI in de toekomst architecten vervangen? [11-06-2025]

3. Architecten, aan de slag met AI ! [25-06-2025]

GENOEMDE BOEKEN                                                                       

AI2041 Ten Visions for our Future

Neil Leach YOUTUBE Architecture in the Age of AI

BOEK Architecture in the Age of Artificial Intelligence. An Introduction to AI for Architects

OVERIGE LINKEN

Tangram Architekten

Onmetelijk belangrijk

Zuidoever Amsterdam

Rhapsody in West Amsterdam

Met Lucas de Man [ Possible Futures | Biobased Creations]

Het is geen hype meer. We staan voor een grote systeemverandering. De wake upp call is geweest. Iedereen is wakker. De WHY is helder. Nu gaat het om het HOE. Alle innovaties zijn er al.

Maar we doen er niets of onvoldoende mee. Er is geen ‘silver bullet’ en geen nieuwe waarheid. Het wordt een zoektocht met fouten. Over de toekomst van de bouw.

Van natuurlijke en biobased materalen naar hoe we deze verbouwen, produceren, er mee bouwen en wat dit voor het landschap betekent.

Dit was de tekst bij de podcast die we met Lucas maakten op 30-08-2022 [Podcast #030 ONAIR 22-11-2022].

Over de zoektocht, waar het heen gaat en wat wij [jij en ik] kunnen doen heeft hij het boek ‘ WAAR GAAT HET HEEN? EN WAT KAN IK DOEN? ’ geschreven [ 2025 Lucas de Man en Pelckmans Uitgevers ]

Lucas bespreekt wat er speelt in vier harde thema’s: bouw, landbouw, economie en werk, én in vijf zachte thema’s: de dood, democratie, mentaal welzijn, erotiek en eenzaamheid. Hij vertelt over wat hij ziet, wat er niet goed gaat en wat er gebeurt om dit tegen te gaan.

Hij is hierbij in goed gezelschap van 40 denkers en doeners die vertellen over hoe zij het al ‘anders’ doen. Deelt inzichten, inspiratie en houvast om de komende tijden aan te gaan.

Het boek ‘Waar gaat het heen? En wat kan ik doen?’ bevestigt dat er voor het WHY en het HOE in de podcast ‘Pro bouwen. Tegen het systeem’ geen ‘silver bullet’ en geen nieuwe waarheid is.

Het wordt niet eenvoudig. Het wordt zoeken en dat kunnen we niet alleen. We hebben elkaar nodig in verschillende, soms totaal nieuwe samenstellingen, coalities, coöperaties, constellaties en consternaties.

Dat wordt heerlijk uitdagend en verschrikkelijk ingewikkeld. We hebben niet geleerd hoe te zoeken, laat staan hoe dat samen te doen. Dit zoeken kunnen we leren, trainen en blijvend ontdekken.

BOUWEN EN WONEN [Hoofdstuk 7 in het boek] beschrijft Lucas hoe hij in de bouwwereld terecht kwam. En daar nog midden in zit met de studio Biobased Creations [opgericht in 2019] en sinds kort met de studio Possible Futures.

Er wordt gewerkt op drie programmalijnen: Materialen en Methodes, Mogelijke Landschappen en de Stad als Landschap, regeneratief denken en doen.

Lucas vertelt over de rol van de architect en de toekomst van wonen. En gaat uitgebreid in op de innovatieve materialen en methodes die er nu zijn en welke inzichten hij door alle projecten heeft gekregen over de bouw.

Lees het allemaal in zijn boek. Omslagontwerp en illustraties: Anne Caesar

Of luister naar de Podcast ‘ Waar gaat het heen? En wat kan ik doen’ .    Met Lucas de Man, Niels Kuiters, Amber Bloos en 40 experts’ BINNENKORT ON AIR Check: Possible Futures

Studio Possible Futures

Studio Biobased Creations

The Exploded View Beyond Building

Videoserie Bouw je toekomst

The Growing Pavilion

Possible Landscapes

Design by Nature

Stichting Nieuwe Helden

#085 Met Theo Voogd [Innovatiemanager voor de bouw & industrie]

We hebben te maken met veel problemen en vraagstukken. Van alles speelt tegelijkertijd. De energietransitie, natuurbeheer, waterbeheer, de woningbouwopgave, voedselproductie, klimaatverandering en de effecten hiervan. Vooral waar kunnen we in de toekomst duurzaam en veilig wonen.

Wonen op het water is de oplossing voor een aantal van deze zaken. Het combineert wonen, natuur en waterberging. Drijvend bouwen is geen rocket science. We hebben hiervoor de kennis en techniek in huis. We weten hoe het moet en we kunnen dit. Hoog over staan alle seinen op groen.

Waarom doen we het dan niet? Wat houdt ons tegen? Welke drempels moeten we nog nemen? Hoe gaan we dat doen?

‘Zullen we het gewoon eens proberen. Dat is wat we met ‘De Drijvende Kracht’ doen. We gaan het gewoon bouwen. Dan komen we achter de echte problematiek’ [Theo Voogd]

De Drijvende Kracht (DDK) bouwt aan klimaatadaptieve wijken en duurzame drijvende gemeenschappen. Wonen op het water moet betaalbaar en schaalbaar zijn.

DDK is een initiatief ontstaan in de visie van BREiNN (Breman Innovatie, hub van Breman Installatiegroep) om Nederland energiepositief te maken.

De VOORT-innovatiemethode is hierbij een bewezen gestructureerde manier van werken [ VOORT Innovatie Methode. Boek jouw training.Eerst volgende 22 t/m 26-09-2025 in de Makersfabriek in Zwolle]

LINKEN

BREiNN | Breman Innovatie

FORTH Innovation Method [VOORT Methode]

DOORBREEK INNO!VATIE BARRIÈRES [Boek] [Gijs van Wulfen]

Collectief wonen op water. De Drijvende Kracht [Whitepaper]

Ruimte voor zeespiegelstijging. Delta Programme Commissioner

Water is de hefboom voor verandering. Henk Ovink

Water Resilience Strategy. A step towards a Water-Smart Society

Ontwikkelingsperspectief NOVEX-gebied Regio Zwolle

Is bouwen op het water dé oplossing voor het woningtekort? [NPO1 Spraakmakers]

Met Madeline Buijs [Colliers]

Hoe staat de vastgoedsector er voor? Hoe ziet de toekomst eruit en hoe blijft de sector succesvol?

De sector zal zich moeten aanpassen aan de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, de onzekere marktomstandigheden, strengere regelgeving en de samenstelling, groei en omvang, van de bevolking.

Dat vraagt om een combinatie van flexibiliteit, innovatie en samenwerking. Denk hierbij aan het ontwerpen, ontwikkelen en realiseren van nieuwe bouwconcepten en woonvormen, alternatieve financieringsvormen en nieuwe investeringsmodellen.

De bestaande ruimte kan veel efficiënter worden gebruikt. Voorwaarde hiervoor is een gebiedsgerichte samenwerking met alle betrokkenen bij de [her]ontwikkeling en beheer van vastgoed. Digitaliseren en technologie gaat hierbij helpen.

‘Als we de ruimte efficiënter benutten hoeven we echt geen 100.000 nieuwe woningen neer te zetten. Met de bestaande voorraad kun je dit voor een groot deel oplossen’ [Madeline Buijs]

De hamvraag is waar we voor wie wat gaan [ver]bouwen. Stap weg van het traditionele denken. 

‘Dat er een tekort is van een miljoen woningen is onzin, wijst onderzoek uit, maar het woonprobleem blijft groot. Met maatwerk binnen bestaand bebouwd gebied blijkt veel mogelijk’                                                   [Bouwen, bouwen, bouwen is veel te simpel De Groene Amsterdammer. Floor Milikowski. 23-04-2025] 

Colliers

Met Wouter van Dieren [Club van Rome | Inis Vitrin - Chrystal Island]

De toekomst hypothese bestaat uit een reset van industrie, landbouw en aanverwante processen in de financiële sector, energie, ruimtelijke ordening en arbeidsverhoudingen.

Dit realiseren is niet eenvoudig. Hinderpaal is dat de complexiteit van de wereld zo groot is geworden. Het is allemaal ingewikkeld. Hierdoor wordt het geremd. Niemand kan het meer overzien. Eenvoudige oplossingen zijn er niet.

De ‘Grenzen aan de Groei’ zoals voorspeld in het gelijknamige rapport uit 1972, zijn of worden in de periode 2040 – 2050 bereikt.

Essentiële grondstoffen, zoals koper, lithium, kobalt, nikkel en zeldzame aardmetalen, raken op of zijn steeds moeilijker winbaar. Grondstoffen hebben unieke eigenschappen die niet of zomaar vervangbaar zijn. Deze schaarste is de grootste bottleneck voor zowel de energietransitie als de digitalisering. Ook innovatie gaat dit niet oplossen.

Wat kunnen we doen? Wat werkt wel en wat niet?

De oorlog tegen de waarheid is het probleem op dit moment. Waar vinden we nog de echte waarheid? Hoe kunnen we die nog onderscheiden? Waaraan ontlenen wij kracht en hoop? Wat bindt en verenigt ons?

Wouter is bioloog, sociaal-psycholoog, ondernemer en voormalig milieuactivist. Lid van de Club van Rome. Hij is ook actief als spreker, musicus, kunstschilder en schrijver.  Brengt nationale en internationale partijen uit bedrijfsleven, politiek en media met elkaar in gesprek, o.a. Resource Wende 2023.

Hij begon zijn loopbaan in de jaren zestig als journalist en televisieproducent [Tussen 1968 en 1971 werkte hij voor de NCRV. Produceerde programma’s met en over Godfried Bomans ]

Recent werkte hij mee aan het essay 'Optimisme zonder hoop' geschreven door Tommy Wieringa voor de Maand van de Filosofie 2025

Inis Vitrin | Crystal Island

Resource Wende

.