De Gedachtestreep

Johan Braeckman spreekt met Koen Lemmens over zijn boek 'Het wankele recht van spreken. Pleidooi voor een herwaardering van het vrije woord' (Lannoo, 2023).

Mag een universiteit een spreker met extreme standpunten uitnodigen? Mogen enkel zwarte mensen het werk van een zwarte auteur vertalen? Is het verstandig dat een wetenschapper zaken verzwijgt om paniek te vermijden? En mogen we met alles lachen, zelfs als we denken dat de microfoon uitstaat?Vrijheid van meningsuiting was lang de verlichte vrijheid bij uitstek. Ze liet auteurs toe om oneerbiedig uit te halen, onbevreesd voor God of gebod. Ook al was die vrijheid nooit helemaal onbeperkt.In recentere tijden heeft de samenleving meer aandacht gekregen voor de schaduwzijden van die ruime expressievrijheid. Moet alles wat gezegd kan worden écht worden verwoord? Moet het recht niet strenger zijn bij de beteugeling van misbruiken van de uitingsvrijheid? Moeten we als samenleving niet kordater optreden tegen verspreiders van fake news en opruiers die feitenvrij polariseren? Kunnen we onfatsoenlijke stemmen niet beter van het forum bannen?Koen Lemmens gaat op zoek naar het belang en de culturele betekenis van de vrijheid van meningsuiting in een democratische samenleving. Met de vaste overtuiging dat een klimaat waarin je vrij kunt spreken altijd te verkiezen is boven een samenleving die al te gemakkelijk teruggrijpt naar opgelegd zwijgen.

Koen Lemmens is hoogleraar publiekrecht aan de KU Leuven en verbonden aan de Global Campus of Human Rights (Venetië). Hij doceert en publiceert voornamelijk over mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en de verhouding tussen mensenrechten en populaire cultuur. Hij is een gewaardeerde en genuanceerde stem in de media.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Michael Vlerick over zijn boek 'Waarom we niet gelukkiger zijn. Van zelfzuchtige genen naar de kunst van een vrijer leven' (Lannoo, 2024).

Rebelleer tegen je natuur en word diepgelukkigWaarom blijft kritiek langer hangen dan een compliment? Waarom bedenken we talloze doemscenario's voor de toekomst? Waarom vallen we zo gemakkelijk ten prooi aan stress, depressie, impulsiviteit, verslaving en jaloezie? Waarom zijn we niet gelukkiger, ook niet als we daar objectief gezien alle reden toe hebben?Al deze vragen hebben hetzelfde antwoord: door onze genetische programmering. We zijn evolutionair helaas niet gemaakt om permanent gelukkig te zijn. Integendeel, onze evolutionaire erfenis zadelt ons op met chronische ontevredenheid en zwartkijken.Zijn we dus gedoemd om ongelukkig te zijn? Helemaal niet. Ondanks onze natuur is geluk wel degelijk mogelijk. Wetenschapsfilosoof Michael Vlerick toont hoe je je lot in eigen handen kunt nemen. Hij vertaalt eeuwenoude inzichten en praktijken – van het boeddhisme tot het stoïcisme – naar een concreet plan, met aandacht voor de kracht van meditatie en moderne doorbraken in de wetenschap van geluk.

Michael Vlerick is wetenschapsfilosoof en doceert aan de universiteit van Tilburg. In zijn werk past hij evolutieleer toe op belangrijke filosofische vragen. Hij schreef boeken voor een breed publiek over kritisch en wetenschappelijk denken en over samenwerken in een globale wereld.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Dominique Willaert over zijn boek 'Niet alles maar veel begint bij luisteren' (EPO, 2023).

Hoe zien de bewoners van Ninove, Aalst en andere Zuid-Oost-Vlaamse vlekken hun streek? Dominique Willaert wandelde er rond en luisterde naar hun verhalen.'Marginale driehoek', 'wingewest voor extreemrechts', 'culturele pechstrook tegen de taalgrens'. Voor wie er niet woont, is het simpel om de Denderstreek te borstelen. Maar hoe zien de bewoners haar eigenlijk zelf? Auteur Dominique Willaert wandelde vier maanden rond in Ninove, Aalst, Denderleeuw, Zottegem, Herzele en andere Zuid-Oost-Vlaamse vlekken. Het leverde een parelsnoer van verhalen op. Over de teloorgang van de fabrieken, de afbraak van sociale huisvesting en de tijd dat de volkshuizen draaiden als een tierelier. Maar ook over een voormalig Kamerlid dat 's ochtends vroeg naar het OCMW tuft en zijn koffer vult met het beste vlees van de voedselbank ('zelf gehoord van mijn loodgieter!'), Facebookposts die viraal gaan en het Vlaams Huis in Ninove. En ten slotte ook over de vraag hoe om te gaan met groepen die Vlaams Belang stemmen. Spoileralert: de auteur roept op in dialoog te gaan.

Dominique Willaert is columnist en essayist, theater- en documentairemaker. Hij was twintig jaar actief als artistiek leider van Victoria Deluxe. Bij EPO publiceerde hij onder andere 'Dansen op een ziedende vulkaan. Een onderzoek naar de woede en het onbehagen in onze cultuur' (2022).

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Peter Algoet over zijn boek 'Vrank en vrij, maar mens!' (Acco, 2024).Vrijzinnig humanisme is eeuwenoud en tegelijkertijd piepjong. Al in de klassieke oudheid had je dappere mensen die op een vrije en vranke manier hun gedachten kenbaar maakten, zoals de dichter Diagoras van Melos. En nog eeuwen vóór onze jaartelling was er al sprake van humanistische leefregels, zoals de 'gulden regel' van Confucius, als aanzet tot altruïsme. Vandaag strijden vrijzinnige humanisten voor gelijke rechten voor onder andere de lgbtqia+-gemeenschap, verzetten zich tegen antidemocratische tendenzen en bieden jongeren ruimte om te experimenteren.'Vrank en vrij, maar mens!' biedt een toegankelijke inleiding tot het vrijzinnig humanisme.Je verkent de kernwaarden, visies en praktijk van de levensbeschouwing op het gebied van wereld, mens, samenleving en zingeving. Daarnaast biedt het boek inkijk in de onderbouwing van een pedagogisch project van een vrijzinnig humanistische school. Je krijgt een uniek beeld op de historische wortels van het humanisme en de vrijzinnigheid met praktische tips voor de 21ste eeuw.Peter Algoet (°10/05/59) werkte als filosoof 15 jaar bij het Humanistisch Verbond. Als coördinator van de educatieve dienst en van de studiedienst stond hij aan de wieg van talloze acties, initiatieven en projecten. Hij was jarenlang bestuurslid bij de afdeling HV Gent. Hij was ook 10 jaar werkzaam in het SO, IVG-School, o.a. als leerkracht NCZ en filosofie. Hij publiceerde reeds vroeger over (on)geloof, vrijzinnig humanisme en filosoferen met kinderen.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Tom Hannes over zijn boek 'U bevindt zich hier' (Horizon, 2024).Er trekt een gigantische klimaatverschuiving over onze Aarde, maar toch reageren we traag en ontoereikend op de vele alarmerende berichten van wetenschappers. Hoe komt dat? Tom Hannes toont hoe we verlamd worden door stokoude, achterhaalde filosofische ideeën. Ideeën die zingeving ergens anders zoeken dan hier, in het dunne, levensvatbare laagje rond de Aarde. Gewapend met zijn oude liefde, het zenboeddhisme, en een handvol klassieke en moderne schilderijen, biedt hij een alternatieve zingeving aan. Een die ons oproept tot actie en die begint met de evidentie zelve: 'u bevindt zich hier'.Tom Hannes (º1970) was lange tijd zenboeddhistisch monnik. Hij is therapeut, theatermaker en columnist bij De Standaard en doctoreert aan de Technische Universiteit Eindhoven over klimaat, technologie en zingeving. Hij schreef verscheidene alom geprezen filosofische boeken, waaronder 'Zen, of het konijn in ons brein' (2009), 'Een kleine meditatiegids' (2018) en 'Leven in het n'u (2019).Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Magda Michielsens over haar boek 'Even Verlicht' (Acco, 2024).Het sextet dat in dit boek aan bod komt, bestaat uit beroemde vrouwen: Rosa Luxemburg, Ayn Rand, Hannah Arendt, Susan Neiman, Martha Nussbaum en Elisabeth Badinter. Ze genieten alle zes een grote bekendheid en een blijvende invloed. Hun oeuvre bestrijkt een breed terrein, ze staan op leeslijsten van studenten, liggen in de boekhandels, worden vaak geciteerd ... Ze behoren met andere woorden tot de canon. De zes vrouwen uit dit boek zijn 'Even Verlicht'. Wanneer ze niet expliciet steunen op de Verlichting, baseren ze zich toch op de ratio om de wereld en het leven door te lichten. Rationaliteit en Verlichting vormen de gemeenschappelijke grond waarop ze staan. Vooruitgang verwachten ze van de rede, het kritisch denken en de wetenschap. Zelf durven zij te denken, ze laten het geloof in vooruitgang niet los en streven naar emancipatie. Vrijheid en zeggenschap voor de burgers zitten in hun teksten ingebakken. Ondanks hun gelijkluidende vertrekpunt blijken de (politieke) conclusies van deze zes filosofes ver uit elkaar te liggen. Waar die verschillen vandaan komen, is de drijvende vraag achter de portretten die in dit boek worden gepresenteerd.Magda Michielsens (1944) is doctor in de Letteren en Wijsbegeerte, gespecialiseerd in Ethiek (Universiteit Gent, 1973). Zij doceerde Vrouwenstudies aan de Radboud Universiteit (Nijmegen) en aan de Universiteit Antwerpen. Vrouwen in de filosofie en representatie van vrouwen in de media zijn de onderzoeksterreinen waarop zij uitvoerig heeft gepubliceerd. Ze geeft regelmatig lezingen over vrouwen in de filosofie.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Henri Heimans en Dirk Verhofstadt over hun boek 'KZ-syndroom' (Houtekiet, 2024).

KZ-syndroom is het postconcentratiekampsyndroom, een vorm van posttraumatischestressstoornis. Het doet zich voor bij mensen die in de kampen leefden onder voortdurende bedreiging van de dood of verminking. Ze kenden na de bevrijding intense angsten, nachtmerries en pijn. Hun emotionele wonden worden soms overgedragen op volgende generaties.De ouders van Henri Heimans waren tijdens de oorlog elk actief in het verzet. Ze werden door de Gestapo opgepakt, gemarteld en gedeporteerd. Zijn Joodse vader doorstond Breendonk, Auschwitz en een dodentocht naar Ebensee. Zijn moeder, een talentrijke violiste, kwam zwaar beschadigd terug uit Ravensbrück en kreeg dan nog de gruwelijke dood van haar eerste man, actief in het Joodse verzet, te verwerken. Pas na de bevrijding ontmoetten ze elkaar. Zij leed aan het KZ-syndroom, met zware migraines, angsten en suïcidepogingen.De Pano-reportage over Schild & Vrienden waarin Dries Van Langenhove en zijn medestanders de Holocaust bagatelliseerden, raakte Heimans diep. Hij legde klacht neer wegens negationisme. Hij voert strijd voor de mensenrechten en tegen haatzaaierij en racisme. Samen met Dirk Verhofstadt reisde Heimans door Europa naar de kampen en andere plekken waar zijn ouders terechtkwamen. Het resultaat is een beklijvende zoektocht en tegelijk een waarschuwing voor het gevaar van extreemrechts.Henri Heimans (1948) is magistraat op rust na een carrière van 45 jaar bij Justitie, in diverse hoedanigheden. In 2015 ontving hij de Prijs voor de Mensenrechten vanwege zijn inzet voor geïnterneerde personen.Dirk Verhofstadt (°1955) is moraalfilosoof en auteur van verschillende politieke, filosofische en historische boeken. In 2023 publiceerde hij 'Dagboek 1933. Het gevaar van extreemrechts'.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/blog/1752/de-gedachtestreep-aflevering-57-henri-heimans-en-dirk-verhofstadt-kz-syndroom/.

Johan Braeckman spreekt met Stine Jensen over haar boek 'Goddeloos' (Prometheus, 2024).

'Goddeloos'Hoewel Friedrich Nietzsche God in de negentiende eeuw al doodverklaarde, is nog steeds het grootste deel van de wereldbevolking gelovig en worden nog steeds uit naam van het geloof vreselijke dingen gedaan. Toch lijkt het strijdbare atheïsme van weleer verdwenen. Stine Jensen houdt een vurig pleidooi voor een radicaal, maar ook teder atheïsme, dat vrijmoedig van zich laat horen wanneer het gaat om hete hangijzers: van boa tot boerka, van slachten tot seksuele voorlichting, van gebedsruimte tot modest fashion en weigerambtenaren. Alleen in een seculiere samenleving is de mogelijkheid tot vrijheid van geloof én ongeloof gegarandeerd.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Prikkelende ode aan het menselijk vernuft.

Terwijl de somberte van de krantenpagina's walmt, gaat filosoof Sebastien Valkenberg op pad. Is het echt vijf voor twaalf? Voor zijn nieuwe boek bezocht hij laboratoria, productielijnen en industrieterreinen. Hij sprak ondernemers en onderzoekers, wereldverbeteraars en wetenschappers, luisterde naar studenten en patiënten. Hij zag uitvindingen die wel wonderen leken.

De 'kreupele' kan weer lopen dankzij het exoskelet. Zaadtechnologen laten jonge sla groeien in een bloedhete woestijn. En kaas? In plaats van een koe heb je er straks een laboratorium voor nodig. Exit veestapel, vaarwel bio-industrie. Zo gaat het in het tijdperk van de mens. Dat is goed voor de mens én het milieu én het klimaat.

In het voetspoor van de vooruitgang doet verslag van een roadtrip door een zinderende tijd. Sebastien Valkenberg voert ons naar onder meer Enkhuizen, Barneveld en het Vlaamse Nieuwpoort en biedt een prikkelende ode aan het menselijk vernuft en doorzettingsvermogen.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Alexander Roose over zijn boek 'De vrolijke wijsheid' (Pelckmans, 2016).Hoe moet je leven en denken? Rusteloos zocht Michel de Montaigne (1533-1592), door velen beschouwd als de eerste echt moderne mens, naar een antwoord op deze vraag. Alexander Roose beschrijft op meeslepende wijze hoe Montaigne tegenslag en ontgoochelingen overwon, en wat wij van hem kunnen leren.Michel de Montaigne schreef niet voor ons. Hij begon zijn gedachten te noteren om greep te krijgen op zichzelf. Zijn 'Essays' behoren tot de boeiendste filosofische teksten ooit. Montaigne leefde in een tijdperk van wetenschappelijke omwentelingen, godsdienstoorlogen en politieke instabiliteit. Zijn 'probeersels' zijn een therapie, een zelfportret en een publieke bekentenis. De gentleman-filosoof dialogeert met filosofen uit de oudheid – stoïcijnen, sceptici, epicuristen – voor wie filosofie altijd meer was dan een theorie. Want moedig en waarachtig leven, dat wil Montaigne.Alexander Roose is de auteur van 'La Curiosité de Montaigne' (Parijs, 2015). Hij publiceerde in 'Le Dictionnaire Montaigne' en 'Montaigne Studies'. Voor acteur Koen De Sutter schreef hij de monoloog 'Montaigne'. Hij doceerde aan de universiteit van Cambridge en was fellow in Clare College. Tegenwoordig is hij docent Franse literatuur aan de Universiteit Gent.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.