De Gedachtestreep

Johan Braeckman spreekt met Alain Van Hiel, over zijn boek 'Links vs Rechts' (Borgerhoff & Lamberigts, 2022).De tegenstellingen tussen linkse en rechtse partijen waren nooit zo groot als vandaag. Betekent dit dan dat gewone burgers met een linkse of rechtse voorkeur ook zo verschillend zijn? Waarom bekeert iemand zich überhaupt tot een ideologie? En waarom moeten we de mens achter de ideologie bestuderen en niet de ideologie zelf? In 'Links vs Rechts' formuleert Alain Van Hiel een antwoord op deze vragen. Hij legt uit hoe de wetenschap historisch gezien vooral de rechtse mens bestudeerde en gaat in op de bevindingen uit al die onderzoeken. Zijn rechtse mensen intolerant? Bang? Agressief? Vastgeroest in hun ideeën? Maar ook de linkse mens ontspringt de dans niet. Zijn linkse mensen dan niet autoritair?Bevooroordeeld? Overdreven angstig voor doembeelden en het einde van de wereld? Discrimineren ze bepaalde groepen? Of zijn ze dan toch heiliger dan de paus? Dit boek is geen links of rechts pamflet, maar een psychologische analyse van de mens achter de ideologie.Alain Van Hiel is hoogleraar Sociale en Politieke Psychologie aan de Universiteit Gent en doceert jaarlijks aan bijna tweeduizend studenten uit verscheidene opleidingen. Hij is (co-)auteur van tientallen publicaties in internationale tijdschriften over ideologische houdingen en politiek extremisme.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Margriet van der Heijden, over haar boek 'Ongekend' (Uitgeverij Nieuwezijds, 2022).Newtons wetten, Einsteins relativiteitstheorie, Schrödingers kat, de Ampère of Mendelejevs periodieke systeem van elementen ... Bijna iedereen kent natuurwetenschappelijke wetten, theorieën of eenheden die naar mannen zijn vernoemd. Maar naar vrouwen?Toch waren ze er al eeuwen: vrouwen die zich verdiepten in de natuurwetenschappen. Henrietta Leavitt ontwikkelde de methode waarmee Hubble de uitdijing van het heelal kon afleiden. June Almeida maakte voor het eerst de structuur zichtbaar van een verkoudheidsvirus dat de naam corona kreeg. Alice Ball ontwikkelde op Hawaii het eerste redelijk effectieve middel tegen lepra.Wie maar een beetje zoekt, komt er nog veel meer tegen: vrouwen die zich tegen de tijdgeest in en tegen de klippen op tot onderzoeker ontwikkelden, die ontdekkingen deden, ideeën ontwikkelden én die vaak daarna toch buiten de geschiedenisboekjes vielen.In de rubriek 'Ongekend' in NRC haalde Margriet van der Heijden de afgelopen jaren zulke vrouwen voor het voetlicht. Dit boek is een bundeling van deze biografische schetsen, aangevuld met niet eerder gepubliceerde portretten en een uitgebreid inleidend essay over vrouwen en natuurwetenschappen in verleden en toekomst. Margriet van der Heijden is deeltjesfysicus, hoogleraar wetenschapscommunicatie aan de TU/e, en docent aan Amsterdam University College. Ze schrijft regelmatig voor NRC en schreef het voor de Libris Geschiedenis Prijs genomineerde boek 'Denken is verrukkelijk', over het leven van Tatiana Afanassjewa en Paul Ehrenfest. Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Geerdt Magiels, over zijn boek 'De kinderen van de rekening', met illustraties van Sara Bervoets (Standaard Uitgeverij, 2023).Kinderen groeien en bloeien in een stimulerende omgeving waarin volwassenen veiligheid, aandacht en voeding voor lichaam en geest bieden. Omgekeerd heeft het ontbreken van materiële en mentale middelen een ondermijnende impact op levensverwachting en gezondheid, welzijn en prestaties in het latere leven. De eerste levensjaren van een kind zijn dus cruciaal.Geerdt Magiels gaat in dit boek op zoek naar de gevolgen van armoede voor kinderen. Hij maakt invoelbaar op welke manieren schaarste al van voor de geboorte levensbepalend is. Armoede is een blaam voor de samenleving en legt een hypotheek op de toekomst van iedereen door het verlies van psychologisch, sociaal, maatschappelijk en economisch kapitaal. Maar inzet loont, er is hoop. Het boek eindigt met succesvol gebleken methoden en strategieën die de kansarmoede van kinderen kunnen verlichten en hun een vruchtbare voedingsbodem geven om te floreren.Geerdt Magiels is bioloog en filosoof. In boeken, essays, artikelen, radioverhalen, tentoonstellingen en lezingen zoekt hij naar de juiste woorden en beelden om de complexiteit van de wereld begrijpelijker te maken, van de kronkels van de hersenen tot de zorg voor gezondheid.Sara Bervoets groeide op in een kunstenaarsgezin, wat niet altijd rozengeur en maneschijn was, maar wel de drijfveer is geweest om zich emotioneel te uiten via haar werk. In 2018 toonde Sara voor het eerst werk tijdens de solo-expositie 'Home', die een goed beeld schetste van haar grote passie: het belichten van sociaal onrecht, in volle breedte.Lees meer over De Gedachtestreep: https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Dirk Verhofstadt, over zijn boek 'Dagboek 1933' (VBK - Houtekiet, 2022).Op 30 januari 1933 werd Hitler met de hulp van rechts-conservatieve politici rijkskanselier van Duitsland. Ze dachten hem onder controle te kunnen houden, maar, gesteund door het geweld van SA-knokploegen, draaide Hitler in enkele maanden de democratie de nek om. De Duitsers koesterden de illusie dat vrijheid voorgoed verworven was, maar al snel werden politieke partijen en vakbonden verboden, kranten gecensureerd, opposanten en Joden opgesloten in concentratiekampen. Ook vandaag komt het gevaar van extreemrechts. Er zijn veel overeenkomsten tussen hedendaagse extreemrechtse partijen en politici en de gebeurtenissen in de jaren dertig. Zoals hun aanvallen op de rechterlijke macht, hun kritiek op de media, hun voorstellen om medeburgers te verklikken, hun afkeer voor vreemdelingen, hun apocalyptische idee van een Omvolking, hun latente antisemitisme, hun afwijzing van internationale instellingen en verdragen, hun kritiek op de democratie en hun geflirt met autoritaire leiders. 'DAGBOEK 1933' laat in alle scherpte zien dat wat in nazi-Duitsland in nauwelijks één jaar tijd gebeurde, morgen weer kan plaatsvinden als extreemrechts aan de macht komt. Ook bij ons kan die nachtmerrie opnieuw werkelijkheid worden.Dirk Verhofstadt (1955) is doctor in de moraalwetenschap en voormalig professor Media en Ethiek aan de Universiteit Gent. Hij schreef politiek filosofische boeken zoals 'Het menselijk liberalisme', 'Pleidooi voor individualisme' en 'Atheïsme als basis voor de moraal' waarin hij resoluut kiest voor een seculiere samenleving.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Sofie Mulders, over haar boek 'Waarom ik 40 jaar biefstuk en kaas at, en toen veganist werd' (Pelckmans, 2022).Na veertig jaar vlees, zuivel en vis werd journalist Sofie Mulders eind 2019 in een klap veganist. Waarom ze die beslissing nam, vertelt ze in dit boek. Ze neemt u mee op een tocht door de veehouderij en legt uit welk leven landbouwdieren moeten leiden voor we een stuk kaas of biefstuk op ons bord zien liggen.Feiten en wetenschappelijke inzichten zijn daarbij haar leidraad. Ze spreekt met boeren, dierenartsen, slachthuismedewerkers, biologen en andere wetenschappers. Ze komt duistere zaken te weten, ontdekt hoe de waarheid niet altijd de beste vriend is van de vee-industrie, en hoe we als consument voortdurend om de tuin worden geleid.Naast de veehouderij onderzoekt Sofie Mulders ook zichzelf. Hoe hard verandert je leven als je een veganist bent? Wat moet je eten? Is het wel gezond? Nooit meer kaas, dat is toch niet te doen? Zit vlees eten niet in de genen van de mens? Hoeveel zin heeft het om veganist te zijn als je tot een piepkleine minderheid behoort? Maakt het iets uit voor het klimaat? En zijn veganisten toch niet ietwat fanatiek?Op deze en nog andere vragen zoekt ze gefundeerde antwoorden. De evolutieleer van Charles Darwin speelt een belangrijke rol in dit boek. Mensen als Richard Dawkins, Jeremy Bentham en Arthur Schopenhauer komen ook even langs. Nu u nog.Sofie Mulders (1976) is journalist. Ze studeerde Germaanse Taal- en Letterkunde aan de KU Leuven, gaf tien jaar les op een middelbare school en maakte toen de overstap naar de journalistiek. Vandaag schrijft ze voor De Morgen en Knack.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Joep Dohmen, over zijn boek 'Iemand zijn' (Ambo|Anthos, 2022).Hoe kunnen we ons leven vormgeven? In zijn magnum opus 'Iemand zijn. Filosofie van de persoonlijke vorming' laat filosoof Joep Dohmen zien op welke manieren wij ons kunnen ontwikkelen tot zelfstandige en betrokken mensen.We leven in een vloeibare tijd. Er zijn zoveel invloeden en zoveel opties. Er klinken zoveel stemmen en er is zoveel lawaai. Hoe kunnen we daarin overeind blijven en onszelf bewaren? Het is wel degelijk mogelijk dat we onszelf beter gaan begrijpen. We kunnen onze emoties en verlangens onderzoeken en gaandeweg ontdekken wat we echt willen. We zijn de voorbije decennia onze zelfdiscipline kwijtgeraakt en moeten dus opnieuw gaan oefenen. Hoe moeilijk de omstandigheden intussen ook zijn, we kunnen leren omgaan met de vele versnellingen en met meer aandacht leven in het hier en nu. We moeten weer leren om elkaar te waarderen en de onderlinge verschillen te verdragen. De voornaamste opdracht van vandaag is dat we het huis van de aarde weer bewoonbaar maken. Bij deze zoektocht naar praktische wijsheid kan de filosofie ons helpen.Wie zich werkelijk vrij en verantwoordelijk voelt, weet waarover zijn leven gaat.'Iemand zijn' van Joep Dohmen is een inspirerend boek over hoe je eigen levenspad te bewandelen: niet egocentrisch, maar authentiek en bewust van anderen.Joep Dohmen (1949) is emeritus-hoogleraar Ethiek en Filosofie. Momenteel is hij lector Bildung aan de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) te Utrecht. Hij schrijft onder meer over persoonsvorming (Bildung), moreel leiderschap en de kunst van het ouder worden.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Joris Capenberghs, vertaler van het werk van Tom Regan (Uitgeverij Noordboek, 2022).Dieren zijn 'levensbewuste wezens' en beschikken over eigenwaarde. Daarom mogen wij, mensen, ze niet zonder meer als middel gebruiken of inzetten voor onze doeleinden. In de vleesindustrie of als proefdier in laboratoria bijvoorbeeld.Dit (kantiaanse) standpunt werkte de Amerikaanse filosoof Tom Regan (1938–2017) uit in 'Pleidooi voor dierenrechten' dat sinds de verschijning in 1983 een klassieker is. Tot op de dag van vandaag is 'Pleidooi voor dierenrechten' bijzonder invloedrijk. Het speelt een hoofdrol in het denken over dieren en allerlei debatten rondom dierenrechten. Dit meesterwerk verschijnt nu voor het eerst in een fraaie vertaling van Joris Capenberghs. Met een nawoord van dierenbeschermer Michel Vandenbosch.'Het is misschien wel de meest consistente en meest onwrikbare verdediging van dierenrechten.'- Tom L. Beauchamp, Georgetown University'Mocht het van de dieren afhangen, dan stond het meesterwerk van Tom Regan op elke leeslijst. Mocht het van mij afhangen, ook.'- Johan BraeckmanTom Regan (1938-2017) was hoogleraar filosofie aan de North Carolina State University. Zijn kantiaanse benadering van dierenrechten heeft nog altijd veel aanhang binnen en buiten de universiteiten. Hij schreef meerdere boeken over dierenrechten.Joris Capenberghs (1961) is cultuurhistoricus, antropoloog en vertaler. Hij beweegt zich als wandelaar, publicist, vertaler en curator op het snijvlak van landschappen, erfgoed, taal, artistieke expressie en natuurbeleving. Joris geeft lezingen over allerlei literaire, cultuurhistorische en eco-filosofische thema's. De laatste jaren begeleidt hij bij wijze van experiment ook enkele 'filosofische salons'. (Bron bio: Auteurslezingen.be)Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Achilles Cools, over zijn boek 'De veren van de pronkvogel. Schoonheid en seksuele selectie' (Uitgeverij Noordboek, 2023).Niets is zo boeiend om te zien als het paarspel tussen twee seksen. Kunstenaar Achilles Cools verdiepte zich in de kracht van onweerstaanbare driften bij vogels. Hij trok daarvoor naar West-Papoea, tot bij de baltsplaatsen van de vele soorten paradijsvogels. In de haast ondoordringbare oerwouden leven deze fraaie pronkheren, wier praaldansen een spektakel zijn. De kunstenaar zag hoe de showmannen zich uitsloven voor een vrouwenjury en vergeleek ze met ijdeltuiten die hij kende van andere reizen. Altijd maken vrouwen de keuze voor de felste, de sterkste en de grootste siermaker. Alles voor de sier, alles voor de kunst.In deze persoonlijke kroniek neemt de kunstenaar je mee, en hij leidt je een wereld binnen die soms bevreemdend, soms mooi, dan weer beknellend, maar steeds verrassend is. Deze reis is een zoektocht naar het paradijs, naar de oertijd en naar onszelf. Hij biedt tussen de regels door inzicht in Darwins evolutietheorie en het aspect van de seksuele selectie.Achilles Cools is schilder, beeldhouwer, graficus, dichter en schrijver. Leven en werk vloeien bij hem in elkaar over. Alles wat hij doet, heeft met elkaar te maken. In zijn kunst staat natuur centraal.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met John Vandaele, over zijn boek 'De melkboer en de geschiedenis' (EPO, 2022).Dit boek is als een caleidoscoop. Aan de hand van kleine verhalen vertelt John Vandaele een grote geschiedenis. Twee wereldbranden en de lessen die daaruit werden getrokken, mensenrechten als medicijn tegen het eeuwige 'wieder en gieder', de hoogdagen van de welvaartsstaat en de aanvallen erop, de turbo van het neoliberalisme, de ecologische catastrofe, de crises van het systeem: het relaas omspant een kleine eeuw.Alles begint bij zijn grootouders, boeren op het West-Vlaamse platteland – hun eerste auto, hun wantrouwen tegen de nieuwe sociale zekerheid, hun boomgaard vol bijenkasten – maar loopt in een rechte lijn naar het leven in het 21ste-eeuwse Gent waar burgers mee het heft in handen nemen. Veel van wat zij beleven, weerspiegelt de grote politieke, economische en ideologische verschuivingen hier en in de rest van de wereld. Een persoonlijke intellectuele odyssee als een geschiedenis verteld vanuit de woonkamer, wijk en stad.John Vandaele is journalist bij MO*.Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.

Johan Braeckman spreekt met Thomas Hertog, over zijn boek 'Het ontstaan van de tijd' (Uitgeverij Lannoo, 2023).Hoe komt het dat uit de oerknal een heelal is ontstaan waarin als bij wonder leven mogelijk is? Dit is misschien wel de grootste vraag waarover Stephen Hawking zich het hoofd heeft gebogen tijdens zijn buitengewone leven.Twintig jaar lang werkten Hawking en Thomas Hertog zij aan zij aan een nieuwe theorie van de oerknal die dit raadselachtig leefbare karakter van het heelal kon verklaren. Zij ontdekten een diepere laag van evolutie, verscholen in de prille beginfase van het universum, waarin de natuurwetten zelf leken te veranderen. Materie, krachten en de tijd verdwijnen bij de oerknal. Dit bracht hen op een revolutionair idee: wat als de wetten van de fysica niet in steen gebeiteld staan maar geboren worden, en samen met het jonge heelal mee evolueren?Hertog neemt de lezer mee op een wervelende ruimtereis langs zwarte gaten, kosmische hologrammen en ver terug in de tijd, naar onze allerdiepste wortels. Kort voor Hawkings overlijden publiceerden de twee kosmologen hun theorie, waarin ze een radicaal vernieuwend, darwiniaans perspectief op de oorsprong van ons heelal voorstellen. Een theorie die de manier waarop we naar de kosmos kijken op losse schroeven zet.Dit boek gunt je een blik achter de schermen van het baanbrekende onderzoek door twee topwetenschappers, van wie de vriendschap en passie voor het vak leidden tot een geheel nieuwe visie op de kosmos. De nieuwe theorie van Hawking en Hertog verweeft de oerknal dieper dan ooit tevoren met ons menselijk bestaan en geeft zo een nieuwe kijk op onze plaats in dit onmetelijk grote heelal.

Thomas Hertog is een internationaal vermaard kosmoloog en hoogleraar aan de KU Leuven. Hij doctoreerde aan de universiteit van Cambridge en werkte als onderzoeker aan de universiteit van Californië en aan het CERN in Genève. Hertog bestudeert de oerknal op basis van de snaartheorie. Samen met zijn mentor en goede vriend Stephen Hawking ontwikkelde hij een nieuwe baanbrekende theorie over het ontstaan van het heelal.Lees meer over De Gedachtestreep: https://www.humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/.