De Gedachtestreep

Johan Braeckman spreekt met Bart Leeuwenburgh, over 'Het noodlot van een ketter' (Uitgeverij Vantilt, 2012).

Op 27 juli 1668 hoorde Adriaan Koerbagh in de martelkamer van het Amsterdamse stadhuis dat zijn tong moest worden doorboord, zijn rechterduim moest worden afgehakt, zijn boeken moesten worden verbrand, zijn goederen in beslag moesten worden genomen en dat hij voor dertig jaar in het rasphuis moest worden opgesloten.Op 15 oktober 1669 was er in Amsterdam in de buurt van de Oude Nieuwstraat 6 geen doorkomen meer aan. Het stond zwart van de mensen die reikhalzend een glimp trachtten op te vangen van de uitvaart van diezelfde Adriaan Koerbagh. Nadat de lijkkist door een opeengepakte menigte heen het huis was uitgedragen, daalde er een pikzwarte kip op neer. De boodschap was duidelijk: de kip kwam in opdracht van de duivel de inktzwarte ziel van de overleden ketter opeisen.Adriaan Koerbaghs hoofdzonde was de publicatie van 'Bloemhof', een blasfemisch woordenboek waarin hij met een scherpe pen vrijmoedig de dogma's van de publieke gereformeerde kerk bespotte. Tijdens zijn verhoor gaf Koerbagh toe contact te hebben gehad met Spinoza. Wie was deze vooruitstrevende zeventiende-eeuwse arts, jurist en filosoof? Het antwoord vindt u in deze biografie over de radicaalste Nederlandse vrijdenker van de zeventiende eeuw.

Bart Leeuwenburgh (1960) is verbonden aan de faculteit wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 2009 verscheen van zijn hand Darwin in domineesland, waarin wordt beschreven hoe negentiende-eeuwse Nederlandse intellectuelen reageerden op de publicatie van Charles Darwins On the Origin of Species (1859).Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Bart Koubaa, over zijn boek 'Dansen in tijden van droogte' (Querido, 2021).'Hoe loopt een mens – de fotograaf – rond in de wereld? Zonder wegenkaart en met een geweten, neem ik aan.'Wanneer zijn vrouw hem een krantenfoto toont van Juma Collins, een levende vogelverschrikker op een rijstveld in de buurt van het Victoriameer, besluit Bart Koubaa op zoek te gaan naar de jonge Keniaan. 'Wat weet ik van Kenia?', vraagt hij zich gaandeweg af. Hij heeft besloten zich voor zijn project ver van zoekmachines op internet vandaan te houden, wil informatie uit de eerste hand en ontmoet tijdens een zomerreisje naar de Ardennen toevallig een oude bekende die drie jaar in Kenia heeft gewoond en gewerkt. Maar Koubaa wil niet alleen meer te weten komen over Kenia en een onbekende vinden, hij doet de vogelverschrikker ook een belofte.'Als schrijver voel ik een zekere verwantschap met jou; allebei zitten we de hele dag op een stoel, jij bewaakt het veld en de rijst, ik mijn gedachten en mijn zinnen; al jaag jij de vogels weg en bestudeer ik ze door mijn verrekijker, allebei zorgen we uiteindelijk voor voedsel voor lichaam en geest.'

Bart Koubaa (1968) debuteerde met de roman 'Vuur' (2000), die werd genomineerd voor de ECI-prijs en bekroond met de Vlaamse Debuutprijs. 'Het gebied van Nevski' werd genomineerd voor de BNG Literatuurprijs. Zijn romans 'De vogels van Europa' en 'Een goede vriend' stonden beide op de longlist van de ECI Literatuurprijs. Daarna verschenen 'Ninja Nero' (nominatie Halewijnprijs) en de historische roman 'Het leven en de dood van Jacob Querido'.

Lees meer over De Gedachtestreep: https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Brecht Decoene, over zijn boek '9/11. 20 jaar complotdenken' (ASP Editions, 2021).

De aanslagen van 11 september 2001 veranderden de wereld. Vrijwel onmiddellijk ontstonden er complottheorieën, die de officiële verklaring van de dramatische gebeurtenissen verwierpen. Twintig jaar later oefenen die theorieën nog steeds een grote aantrekkingskracht uit op zeer veel mensen. Konden de terroristen wel een vliegtuig besturen? Reageerde de luchtverkeersleiding niet verdacht traag? Misschien gebruikte de Amerikaanse overheid wel zelf explosieven om de Twin Towers gecontroleerd te laten instorten? En wat met WTC7?Wat moeten we nu van dergelijke beweringen maken? Zit er enige grond in bepaalde complottheorieën? En waarom blijven ze zo vaak circuleren? In dit boekje gaat Brecht Decoene op zoek naar de oorsprong en de aantrekkingskracht van alternatieve verklaringen voor 9/11. Decoene verdiepte zich de afgelopen tien jaar grondig in de zogenaamde 9/11-truthersbeweging. Hij beschrijft de complotkringen die ontstonden na de aanslagen en de figuren die daarin centraal staan. Decoene houdt de populairste complotversies kritisch tegen het licht, beoordeelt ze op hun onderlinge consistentie en legt uit hoe men hun waarheidsgehalte rationeel kan inschatten.Deze reeks komt tot stand in nauwe samenwerking met SKEPP. De hoofdredacteurs zijn Johan Braeckman en Tim Trachet.

Brecht Decoene (°1980, Roeselare) is moraalwetenschapper, leraar Moraal en bestuurslid van SKEPP. Zijn voornaamste interesse gaat uit naar de diverse aspecten van kritisch versus complotdenken. Hij geeft regelmatig lezingen voor een breed publiek. Van tijd tot tijd schrijft hij opiniestukken voor Knack.be, Liberales, De Standaard en De Wereld Morgen.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Floris van den Berg, over zijn boek 'Tegen beter weten in' (Boekscout, 2021).

'Tegen beter weten in' is een overdenking over de naderende ecologische catastrofe. In dit nieuwe werk ziet Floris van den Berg onze huidige en toekomstige ellende onder ogen, met een tweeledig doel. Enerzijds om zijn lezers bewust te maken van de milieuproblemen en hen aan te sporen tot actie. Anderzijds om onze geestelijke weerbaarheid te vergroten. De auteur beseft dat we, zelfs midden in de coronapandemie, in de luwte van het wereldleed leven. Wij hebben het, hier en nu, naar verhouding ongekend goed en we slagen er grotendeels in de misère van het leven op afstand te houden. Ons bestaan biedt meer zekerheden en minder narigheid dan ooit. Maar het feest lijkt bijna afgelopen. De coronapandemie is een voorteken van de naderende ecologische catastrofe. We zullen steeds meer met rampen geconfronteerd worden, eerst ver weg, maar zij komen gestaag dichterbij. En op het moment dat die ellende bij ons toeslaat, moeten we ons mentaal voorbereiden. 'Tegen beter weten in' is daarmee niet alleen een zelfhelpboek voor mentale zelfverdediging, maar ook een levensgids.'Tegen beter weten in' is de pendant van het boek 'Beter weten' dat in 2016 met de Vlaamse boekenprijs bekroond werd en waarin de auteur een ecohumanistische filosofie uiteenzette. In 'Tegen beter weten in' verkent hij zijn onbegrip voor de zelfgekozen zelfdestructie van de mens. Tegelijkertijd laat Van den Berg zien dat filosofie daadwerkelijk troost kan bieden.

Filosoof Floris van den Berg schrijft alsof de duivel hem op de hielen zit in een verwoede poging de wereld met het woord mooier te maken en te redden; een poging waarvan hij de futiliteit zelf ook inziet. Van den Berg laat zien hoe het is om te leven aan de afgrond van de geschiedenis. Over het slotfeest van de menselijke beschaving schreef hij de tweedelige essaybundel 'Finissage'.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Dominique Adriaens, over zijn boek 'Evolutie' (Academia Press, 2020).

Voor wie aandachtig naar de natuur kijkt, is evolutie het grootste spektakel ter wereld. Maar het helpt om een gids te hebben die je op de complexe schoonheid en de boeiende logica wijst. Dominique Adriaens vertelt het verhaal van de evolutietheorie, van de eerste vage ideeën van vroege natuurfilosofen tot Darwins cruciale inzicht en de wetenschappers die zijn inzichten verder geperfectioneerd hebben.Dit boek legt de basisprincipes van evolutie toegankelijk uit, voor iedereen die geïnteresseerd is in Darwins even geniale als gewaagde idee. Hij illustreert de theorie met fascinerende voorbeelden uit de dieren- en plantenwereld. Biologische voorkennis is niet vereist.

Dominique Adriaens is professor aan de vakgroep Biologie van de Universiteit Gent. Hij is onder meer gespecialiseerd in de morfologie van de gewervelden.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Durk Talsma over 'De glazen bol in ons hoofd' (Owl Press, 2021), het boek dat hij schreef samen met Juliette Taquet.

Schrik niet: er zit een waarzegger in je hoofd. Op ieder ogenblik probeert ons brein de toekomst te voorspellen en dat is maar goed ook. Anders struikelden we voortdurend over onze eigen voeten, kregen we zelfs het spannendste boek niet uitgelezen en liep ons hele leven in het honderd. Psychologen en neurowetenschappers begrijpen steeds beter hoe onze hersenen werken, en zien dat ons brein zich, bij álles wat we doen, een beeld probeert te vormen van de nabije toekomst. Het is dus veel meer dan een passieve informatieverwerker.Ons brein werkt echter niet perfect. Precies wanneer het misgaat, ontdekken we de fascinerende mechanismen onder onze schedelpan. Zo zijn haast alle optische illusies het gevolg van een verkeerde voorspelling: ons brein laat zich misleiden door wat het verwacht te zien. De auteurs van dit boek nemen je mee op een wonderlijke reis door onze hersenkwabben. Zo ontdek je hoe onze hersenen ons door het leven proberen te gidsen en waarom we soms met ons hoofd tegen de muur lopen.

Professor Durk Talsma is verbonden aan de Universiteit Gent. Eerder was hij als cognitief psycholoog actief aan de Universiteit Amsterdam en Duke University in North Carolina.Juliette Taquet is doctoraatsstudent binnen de onderzoeksgroep Klinische Ontwikkelingspsychologie aan UGent, Daarnaast is ze verbonden aan het Universitair Centrum Kind en Adolescent, waar ze als klinisch psycholoog kinderen en jongeren begeleidt.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Tim Verheyden, over zijn boek 'Het had waar kunnen zijn' (Pelckmans Uitgevers, 2022).

De term 'fake news' is sinds Donald Trump niet meer weg te denken. Maar onze maatschappij kampt met een veel complexer probleem dan nepnieuws: desinformatie. In de oorlog tussen Rusland en Oekraïne zijn we allemaal getuige van wat het ultieme doel is van desinformatie: chaos en conflict. Informatie wordt als wapen gebruikt om mensen in de war te brengen en de wereld te verdelen.Feiten doen er al langer niet meer toe en de waarde van de waarheid bevindt zich op een 'all-time low'. Desinformatie speelt zich niet alleen meer af aan de andere kant van de wereld. Ze heeft – zeker sinds de coronacrisis – ook een grote impact in onze maatschappij en ons dagelijkse leven.In 'Het had waar kunnen zijn' schetst VRT-journalist Tim Verheyden de invloed die nepnieuws en andere vormen van desinformatie op ons hebben en formuleert hij oplossingen om ermee om te gaan.

Tim Verheyden is journalist en reportagemaker bij VRT NWS en Canvas. Hij vertelt verhalen over de impact van technologie en sociale media op ons en onze maatschappij.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Erno Eskens, over zijn boek 'Denkers en dwalers' (ISVW Uitgevers, 2022).

'Ontdek de filosofische traditie van de Lage Landen'In 'Denkers en dwalers' beschrijft Erno Eskens de geschiedenis van de filosofie in de Lage Landen. Hij haalt briljante geesten naar voren, maar heeft ook oog voor klungelaars, dwaallichten en foute denkers. Want ook zij spelen een rol in de ontwikkeling van het denken en in onze geschiedenis.Ook vernieuwend aan dit vlot geschreven overzichtswerk is de aandacht voor onderdrukte denkers. Vrouwelijke filosofen, autodidacten, literaire denkers en denkers uit de voormalige koloniën krijgen eindelijk een plaats op het podium van de geschiedschrijving. Zo staan algemeen bekende denkers als Erasmus, Descartes en Spinoza zij aan zij met Anna Maria van Schurman, Clara Wichmann en Tan Malaka.Een boek vol anekdotes, baanbrekende gedachtes, knotsgekke ideeën en vrolijke waarheden dat elke filosofieliefhebber graag aan de boekenkast toevoegt.

Erno Eskens is filosoof en politicoloog. Hij promoveerde aan de Universiteit Leiden op het proefschrift 'Een beestachtige geschiedenis van de filosofie'. Hij is medeoprichter van Filosofie Magazine, Stichting Maand van de Filosofie, filosofisch café Felix & Sofie en het digitale tijdschrift iFilosofie. Hij is uitgever filosofie en wetenschap bij Noordboek.

Lees meer over De Gedachtestreep: https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Jean Paul Van Bendegem, over zijn boek 'Geraas en geruis' (VBK - Houtekiet, 2022).

We willen het graag perfect hebben maar dat lijkt nooit te lukken. Altijd mankeert er iets. Altijd net niet. Altijd? Werkelijk? Dat is de stelling van dit boek: inderdaad altijd, werkelijk! Het geraas verwijst naar ons zo gebrekkig spreken over de wereld, het geruis naar de voortdurende verstoorde wereld zelf. Maar een stelling vraagt om bewijsmateriaal, een opdracht die evident niet perfect uit te voeren is. Dus is het allemaal netjes geordend in dit boek? Ik vrees van niet. Is het een persoonlijk verhaal? Ja, dat zeker. Is het een academisch betoog? Dat ook, bij momenten, waar de onvermijdelijke entropie en het nefaste micromanagement ter sprake komen. Maar je krijgt ook een geleid bezoek aan de bibliotheek van Babel aangeboden, een zot verhaal over oneindigheid, een persoonlijk gekleurde reflectie over wolken en een boeiende saga van het schilderen van een garagevloer. Vloer klaar, boek klaar, dat was het idee, bijna, net niet. Wat te bewijzen viel.Jean Paul Van Bendegem is sinds vorig jaar emeritus professor aan de Vrije Universiteit Brussel. Voorheen was hij buitengewoon hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel voor de vakken logica en wetenschapsfilosofie en deeltijds gastprofessor aan de Universiteit Gent. Hij is auteur van meerdere boeken, waaronder 'De vrolijke atheïst' (2012), 'Elke drie seconden' (2014) en 'Verdwaalde stad' (2017). Hij geeft ook talrijke lezingen over een brede waaier aan onderwerpen en is geregeld te zien in de media.

Lees meer over 'De Gedachtestreep': https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/

Johan Braeckman spreekt met Bram Vervliet, over zijn boek 'Waarom we bang zijn' (Pelckmans Uitgevers, 2022).

'The only thing we have to fear is fear itself.' President Franklin Roosevelt sprak deze legendarische woorden uit in 1933. Bijna een eeuw later zijn ze actueler dan ooit. Het lijkt alsof de mens alsmaar banger wordt – maar is dat echt wel zo?'Vrij van vrees' leven behoort tot de universele rechten van de mens. Leven in een wereld zonder angst. Maar dat lijkt haast een onmogelijke opdracht als je denkt aan de vele problemen die je elke dag opnieuw in de kranten leest. Doden in het verkeer, de stijgende burn-outcijfers, een besmettelijk virus of hoogoplopende spanningen tussen wereldmachten … Onze wereld lijkt steeds onveiliger te worden. Maar klopt dat wel? Zijn er redenen tot paniek? Moeten we bang worden?Bram Vervliet is overtuigd van niet, maar hij ziet wel hoe angst meer en meer binnensluipt in onze maatschappij, in onze levens en onze geest. Waar komt die angst vandaan? Wat bedoelen we wanneer we zeggen dat we bang zijn? En zijn die angsten aangeboren of aangeleerd?Een grondige analyse van angst en hoe angst werkt dringt zich op. Om zo hoopvol en vrij van vrees de toekomst tegemoet te gaan. 'Waarom we bang' zijn is een positief en hoopvol boek om onze wereld beter te begrijpen.

Bram Vervliet is hoofddocent psychologie aan de KU Leuven.

Lees meer over De Gedachtestreep: https://humanistischverbond.be/in-de-kijker/de-gedachtestreep/