دانش و فنآوری

در روند مقابله و ریشه‌کن کردن سرطان، علم پزشکی راهکار تشخیص زودرس را از مهمترین اقدامات برای کاهش آمار ابتلا به سرطان می‌داند و از پیشرفته‌ترین ابزار برای تشخیص زودرس سرطان بهره می‌گیرد.

هوش مصنوعی، که جهان را در آستانه تحولی بی‌سابقه قرار داده است، در علم پزشکی نیز به یاری متخصصان آمده است: از آن‌جمله، در کنار آزمایش‌های مختلف تشخیصی، همچون رادیوگرافی، بیوپسی و انواع مختلف راه‌های تشخیص، هوش مصنوعی نیز به ابزاری برای تشخیص سریعتر و دقیقتر متخصصان درآمده است.

انستیتو کوری در فرانسه، به همراهی یک موسسه تحلیل داده‌های پزشکی،‌ موفق شد تا عمکرد و کاربرد بالینی یک الگوریتم هوش مصنوعی که قادر به تشخیص سرطان پستان است، را اعلام کند.

بر اساس این مطالعه، هوش مصنوعی با کاهش خطا، زمینه‌ را برای بهبود کیفیت تشخیص هموار می‌سازد.

آیا هوش مصنوعی قادر است در مراحل زودهنگام، ابتلا فرد به سرطان را تشخیص دهد؟

تاکنون،‌ تشخیص بالینی توسط هوش مصنوعی در کدام انواع سرطان‌ها مورد تایید کلینیکی قرار گرفته است؟

چه ابزار و روش‌هایی برای تشخیص انواع سرطان با استفاده از هوش مصنوعی لازم است؟

در این شماره از برنامه دانش و فناوری، دکتر شهرام کُردستی،  استاد ایمنی‌شناسی سرطان در دانشگاه کینگزکالج در بریتانیا و متخصص سرطان خون در بیمارستان گایز* لندن، در این شماره از برنامه دانش و فناوری درباره چگونگی استفاده از هوش مصنوعی در درمان سرطان توضیح می‌دهد. 

Guy's Hospital*

بسیاری از افراد به هنگام شروع یک رژیم خوراکی برای کاهش وزن، اقدام به حذف وعده‌های غذایی یا برخی از مواد خوراکی می‌کنند. اما نوع مواد خوراکی که فرد انتخاب می‌کند بر بروز احساس سیری تاثیرگذار است.

بعبارتی نوع مواد خوراکی که فرد انتخاب می‌کند میزان سیری او را مشخص می‌کند. احساس سیری، احساسی است که با از دست دادن اشتها پس از خوردن غذا اتفاق می‌افتد و با مقیاسی به نام شاخص سیری اندازه‌گیری می‌شود.

شاخص سیری چگونه قابل محاسبه است و خوراکی‌های سیرکننده دارای چه مشخصاتی هستند؟

یاسمن هاشمی، متخصص تغذیه و رژیم درمانی درباره شاخص سیری توضیح می‌دهد.

شرایط جهانی، کشورهای توسعه یافته و شماری از کشورهای در حال توسعه را وادار کرده تا با توان خود را برای استفاده از هوش مصنوعی بکار گیرند. در منطقه خاورمیانه، برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس، در راستای استفاده از هوش مصنوعی و فن‌آوری‌های برتر، «وزارت هوش مصنوعی» تاسیس کردند.  

بر اساس بررسی‌های تحلیل داده‌ها، تعدادی از همسایه‌های ایران در رتبه‌بندی سهم و جایگاه کشورها از توسعه هوش مصنوعی، رتبه قابل قبولی کسب کردند اما ایران در اولین رتبه‌بندی جهانی از توسعه هوش مصنوعی جایگاهی ندارد.  

چرا استفاده از هوش مصنوعی برای کشورهای در حال توسعه ضروری است؟ 

چه زیرساخت‌هایی برای توسعه هوش مصنوعی لازم است؟ ایران، با چه محدودیت‌های زیرساختی روبروست؟ 

عدم توسعه هوش مصنوعی، چه عواقبی برای کشورها به دنبال خواهد داشت؟ 

توضیحات علی نیکویی، کارشناس ارشد امنیت سایبری، در هلند، از طریق پادکست در دسترس قرار دارد. 

جمع‌آوری و دفع پسماند و پساب‌ اتمی از بخش‌های اصلی کنترل آلودگی ناشی از صنایع هسته‌ای است.  ژاپن، روند تخلیه و رهاسازی آب جمع شده در نیروگاه هسته‌ای فوکوشیما به اقیانوس را آغاز کرده است. موضوعی که با واکنش‌های زیادی همراه شده است. 

روند رهاسازی پساب رادیواکتیو نیروگاه هسته‌ای فوکوشیما تا مارس ۲۰۲۴ قرار است به طول بیانجامد. در مرحله اول رهاسازی اعلام شد که ظرف ۱۷ روز ۷۸۰۰ تن پساب در اقیانوس تخلیه می‌شود. 

اما این عملیات پرسشهایی را درباره چگونگی روند رهاسازی پساب رادیواکتیو مطرح کرده است.

چرا عملیات رهاسازی پساب نیروگاه فوکوشیما پرسش‌برانگیز شده است؟

عملیات رهاسازی آب آلوده به رادیو اکتیو چه عواقب و خطرات زیست محیطی را به دنبال خواهد داشت؟

دکتر فرید صفری، پژوهشگر انرژی‌های پاک و سوخت‌های جایگزین در کانادا، در این شماره از برنامه دانش و فناوری توضیح می‌دهد که چرا با وجود موافقت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روند رهاسازی پساب اتمی نیروگاه فوکوشیما با مخالفت مواجه شده است.

در فصل گرما و در حالیکه بازار سفرهای تابستانی و رفت‌وآمدهای مسافران داغ است، گردش سویه‌های مختلف ویروس کرونا هم در جریان است. افزایش آمار مراجعان با نشانه‌های ابتلا به کووید نگرانی‌هایی را به همراه داشته است.

از جمله نگرانی‌های پرسش‌برانگیز عبارتند از اینکه "آیا ماسک‌ها دوباره بازمی گردند"، "آیا با ورود به فصل سرما با افزایش همزمان سرماخوردگی و ابتلا به کووید روبرو خواهیم شد"، "واکسن‌ها هنوز موثرند؟".

در پی نگرانی از شیوع سویه اریس، سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد: این سویه را از نزدیک زیر نظر دارد. 

بر اساس اظهارات کارشناسان بهداشتی، سویه اریس، با سرعتی بیشتر از سویه اومیکرون قابل گسترش است.  

از سویه جدید ویروس کرونا BA.2.86 و سویه اریس چه می دانیم؟

 آیا با نزدیک شدن به فصل سرما باید نگران گسترش سویه های ویروس کرونا باشیم؟

چرا هنوز اطلاعات زیادی درباره سویه جدید در دست نیست؟

برنامه کشورها از جمله ایران برای واکسیناسیون در مقابله با سویه جدید چیست؟

آیا واکسنها هنوز کارآیی داشته و موثرند؟

ماهان غفاری، محقق همه‌گیرشناسی و تکامل ویروس در دانشگاه آکسفورد در بریتانیا، در این شماره از برنامه دانش و فناوری در خصوص تازه‌های دانش درباره سویه‌های جدید ویروس کرونا توضیح می دهد.

دغدغه‌های افزایش وزن، حفظ سلامتی و جلوگیری از پیشرفت بیماری،‌ بسیاری از افراد را از احساس لذت از شماری از خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین و حاوی قند محروم کرده است. اما شیرینی‌های مصنوعی، از جمله مهمترین موادی هستند که به دلیل داشتن کالری کم و شیرینی بالا، برای جایگزینی شکر توصیه می‌شوند.

آسپارتام یکی از محبوب‌ترین شیرین‌کننده‌های مصنوعی است که جایگزین شکر در مواردی بسیار شده است.

اما سازمان جهانی بهداشت، بالاترین مرجع بهداشتی در جهان، در گزارشی تصمیم نهائی خود را درباره نتایج پژوهش‌های آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان و پژوهش هیئتی زیر نظر سازمان جهانی بهداشت و سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد، اعلام کرد.

مطالعات انجام شده از سوی آژانس تحقیقات سرطان سازمان جهانی بهداشت بر روی انسان حاکی از آن است که شواهد «محدود» نشان می‌دهد که «احتمال می‌رود» آسپارتام با سرطان کبد مرتبط است. در گزارش بر روی واژه‌ی «محدود» تاکید شده است.

سازمان غذا و داروی آمریکا هم در راستای تصمیم سازمان جهانی بهداشت می‌گوید شواهد علمی از ایمن بودن آسپارتام حمایت می‌کند.

آیا باید در مورد مصرف این ماده محبوب نگران باشیم؟

آسپارتام چیست و چه مصرفی دارد؟

مهمترین نکات پژوهش سازمان جهانی بهداشت که درباره شیرین‌کننده آسپارتام  چیست؟

مشروح توضیحات یاسمن هاشمی، متخصص تغذیه و رژیم درمانی در اسپانیا، درباره نتایج پژوهش بر روی شیرین‌کننده آسپارتام از طریق پادکست و فایل صوتی در دسترس قرار دارد.

کمبود و قطعی برق در ایران، از جمله بحران‌های کشور است که در فصل تابستان به موضوع مورد بحث تبدیل می‌شود اما آسیب‌های ناشی از کمبود برق مختص به فصلی خاص نیست، هر چند که با افزایش جمعیت ایران و افزایش درجه حرارت در فصل گرم، این کمبود برای تمامی اقشار جامعه قابل لمس می‌شود.

بر اساس آخرین گزارش‌های منابع خبری در ایران، ارزیابی‌ها حاکی از آن است که نزدیک به ۱۰ هزار مگاوات ظرفیت تولیدی برق در ایران، در فصل گرما، در نتیجه کاهش توان نیروگاه‌های برق‌آبی، از مدار خارج می‌شود که این موضوع موجب می‌شود تا شدت فشار بر نیروگاه‌های برق فرسوده حرارتی افزایش یابد.

ایران، در حالی برای تامین برق به انرژی‌های فسیلی از منابع طبیعی از جمله نفت و گاز وابسته است که این کشور در شرایط مناسبی برای بهره‌برداری از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر همچون خورشید و باد قرار دارد.

عدم بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر و وابستگی به منابع فسیلی همچون منابع گاز، موجب شده است تا ایران، سهم اندکی در تجارت جهانی گاز را کسب کند.

چرا ایران با بحران قطعی برق مواجه است؟

ایران به چند هزار مگاوات برق نیاز دارد و مهمترین نیروگاه‌های کشور با چه ظرفیتی فعال هستند؟

سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق در ایران چقدر است؟

دکتر فرید صفری، پژوهشگر انرژی‌های پاک و سوخت‌های جایگزین در کانادا، در این شماره از برنامه دانش و فناوری درباره مهمترین دلایل قطعی برق و عدم بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید برق توضیح می‌دهد.

بحران کم‌آبی دریاچه ارومیه، که نابودی جزایر این دریاچه و فرار حیوانات وحشی آنها، ورود گونه‌های مهاجم، ایجاد کانون‌های گرد و غبار نمکی در منطقه و تهدید سلامت مردم را به همراه داشته است، با بحرانی جدی بر اساس نتایج یک پژوهش جدید که از سوی دانشگاه صنعتی شریف منتشر شده است، روبروست.

در این گزارش بر اساس پژوهش دانشگاه صنعتی شریف، وضعیت بزرگترین دریاچه‌ی داخلی ایران و یکی از ۲۵ دریاچه‌ بزرگ جهان، در شرایطی بحرانی‌تر از گذشته اعلام شده است اما نگران‌کننده‌ترین بخش این پژوهش، هشدار نسبت به فرارسیدن یک بحران بزرگ و «پیش‌بینی خشک شدن دریاچه تا شهریور ۱۴۰۲» است.

سطح تراز دریاچه ارومیه در شرایط نرمال حدود ۱۲۷۷ متر بوده که مساحت آن به ۵۴۰۰ کیلومترمربع و حجم آب به ۳۲ میلیارد مترمکعب می‌رسد

بر أساس پیش‌بینی پژوهش دانشگاه صنعتی شریف و بحرانی که دریاچه ارومیه را تهدید می‌کند، وضعیت دریاچه در چه شرایطی قرار دارد؟

مهمترین عوامل کم‌آبی دریاچه ارومیه چیست؟

چرا راهکارهای کارگروه ملی احیای دریاچه ارومیه تاکنون ناکام بوده‌اند؟

آیا راهی برای برای نگهداشتن سطح بقاء برای دریاچه وجود دارد؟

دکتر منصور سهرابی، بوم شناس و کارشناس ارشد محیط زیست،‌ در آلمان، در این شماره از برنامه دانش و فناوری، درباره شرایط بحرانی دریاچه ارومیه و راه‌های احتمالی نجات آن توضیح می‌دهد.

نگرانی از کمبود مواد خام و منابع انرژی در نیمه قرن بیستم میلادی باعث شد تا گرایش برای پیدا کردن راه‌های محاسبه یکپارچه مصرف انرژی در جهان بیش از پیش إحساس شود. همزمان مطالعات بر روی مقایسه مواد با تاثیر بر محیط زیست رو به افزایش گذارد.

مطالعات زیست‌محیطی در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی مبتنی بر انرژی با بهره‌گیری از روشی با عنوان «ارزیابی چرخه حیات» بطور عمده توسط موسسات خصوصی انجام می‌شد. اما نظریه به وجود آمدن ارزیابی چرخه حیات زمانی قوت گرفت که موضوعات زیست محیطی از سوی جوامع و دولت‌ها بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

ارزیابی چرخه حیات یا Life Cycle Assessment یکی از روش های ارزیابی زیست محیطی بعد از ارزیابی فنی و اقتصادی است که کمک می‌کند تا یک محصول علاوه بر ابعاد فنی و اقتصادی از نقطه نظر زیست محیطی نیز با اطمینان بیشتری به چرخه مصرف وارد شود.

مراحل اجرای ارزیابی چرخه حیات چگونه انجام می شود و نیازمند چه امکاناتی است؟

مزایای و نواقص ارزیابی چرخه حیات چیست و چگونه به پایداری محیطزیست‌ کمک می‌کند؟

دکتر فرید صفری، پژوهشگر انرژی‌های پاک و سوخت‌های جایگزین در کانادا، در این شماره از برنامه دانش و فناوری درباره مراحل اجرایی شدن ارزیابی چرخه حیات توضیح می‌دهد.

اقیانو‌س‌، بزرگترین پهنه آبی، نقشی عمده در زندگی و معیشت هفت میلیارد انسان ساکن کره زمین ایفا می‌کند. اقیانوس ده‌ها هزار گونه جانوری را در خود جای داده و منبع حیات و تولید نیمی از اکسیژن مورد نیاز زمین است.

اقیانوس‌ها، علاوه بر نقش اقتصادی، منابعی موثر در مقابله با تغییرات اقلیمی و چالش‌های زیست‌محیطی نیز هستند.

از اقیانوس‌ها بعنوان ریه آبی زمین نام برده می‌شود، چرا و نقش اقیانوس در کنترل و کاهش تاثیرات تغییرات اقلیمی چیست؟

چگونه اقیانوس‌ها بعنوان مهترین متحد بشر برای کاهش و کنترل تغییرات اقلیمی تبدیل شدند؟

مهمترین چالش‌های اقیانوس‌ها در مقابله با گرمایش زمین چیست؟

دکتر فرید صفری، پژوهشگر انرژی‌های پاک و سوخت‌های جایگزین در کانادا، در این شماره از برنامه دانش و فناوری درباره تاثیر اقیانوس‌ها در کنترل تغییرات اقلیمی توضیح می‌دهد.