در شرایطی که دسترسی شهروندان ساکن ایران به اینترنت جهانی برای بیش از هزار ساعت قطع شده، اطلاعرسانی دربارۀ موارد نقض حقوق بشر در کشور، با دشواریهای بیسابقهای روبهروست. در همین حال، گزارشهای پراکنده از زمان شروع حملات ایالات متحدۀ آمریکا و اسرائیل به ایران، نشان میدهد که بازداشتها شدت گرفته، حقوق ابتدائی زندانیان بارها نقض شده و روند صدور و اجرای احکام اعدام همچنان ادامه دارد. آتنا دائمی، کنشگر مدنی و مدافع حقوق بشر، در توصیف وضعیت موجود تأکید میکند که جنگ، خود نوعی مجازات مرگ است که بر شهروندان تحمیل میشود.
آتنا دائمی، کنشگر مدنی و مدافع حقوق بشر میگوید که جنگ، نهتنها جان انسانها را در معرض خطر قرار میدهد، بلکه فضای امنیتی را چنان تشدید میکند که زندانیان و خانوادههایشان در شرایطی بغرنجتر از پیش قرار میگیرند. در چنین وضعیتی، استرس، نگرانی از جان زندانیان، و ترس از انتقال یا انتقامگیری، بار سنگینی بر دوش خانوادهها میگذارد.
گزارشها از دورۀ جنگ دوازدهروزه و نیز جنگ کنونی نشان میدهد که زندانیان با محدودیتهای جدیتری روبهرو شدهاند. بر اساس این روایتها، مسئولان امنیتی و قضائی بهجای پاسخگویی دربارۀ نقض حقوق زندانیان، جنگ را دستمایۀ تشدید فشارها قرار دادهاند. قطع تلفن، قطع ملاقات، انتقال به انفرادی، صدور احکام جدید، و برخوردهای خشن و خصمانه از جمله اقداماتی بوده که در این دوره گزارش شده است. این در حالیست که حقوق ابتدائی زندانیان، در شرایط عادی نیز مکرراً نقض میشود.
این مدافع حقوق بشر که خود بیش از شش سال را در زندانهای مختلف ایران محبوس بوده است، میگوید که زندانیان سیاسی و عقیدتی در دورههای بحران هدف اقدامات تلافیجویانۀ حکومت قرار میگیرند. در طی جنگ دوازدهروزه، برخی زندانیان اوین پس از حملۀ اسرائیل به این زندان، به زندان قرچک منتقل شدند، اما گزارشها نشان میدهد که آنان مورد بدرفتاری و سرزنش مستقیم مسئولان زندان قرار گرفتند. بنا بر این گزارشها، زندانبانها به زنان زندانی گفتهاند که «شما مملکت را به جنگ کشاندید»، در حالی که خود زندانیان هیچ نقشی در تصمیمهای جنگی و امنیتی نداشتهاند. چنین برخوردهایی نشان میدهد که جنگ بهجای کاهش خشونت، به تشدید نگاه انتقامجویانه در ساختار زندان و قوۀ قضائیه دامن زده است. او معتقد است که جمهوری اسلامی بیش از پیش به سمت انتقامگیری رفته و افراد بیشتری در زندانها هستند، بهویژه کسانی که صرفا به خاطر انتشار یک ویدئو بازداشت شدهاند.
همچنین بخوانید٣٧اُمین روز خاموشی خبری؛ اعدام معترضان، بازداشت شهروندان و توقیف داراییها
از سوی دیگر، خانوادههای زندانیان نیز در معرض فشار مضاعف قرار دارند. در شهرهایی مانند تهران، کردستان و اصفهان که بیشترین حملات را تجربه کردهاند، بسیاری از خانوادهها حاضر نشدند به مکان امنتری بروند، چون نمیخواستند از عزیزان زندانی خود دور شوند و میترسیدند که آنان در زندان هدف انتقامگیری قرار گیرند. آتنا دائمی میگوید با قطعی اینترنت، حتی امکانهای سادهای مانند گروههای تلگرام و واتساپ، یا دیدارهای حضوری در زندان، دادگاه و دادستانی نیز از بین رفته و خانوادهها بیش از هر زمان دیگری تنها ماندهاند.
یکی دیگر از نگرانیهای جدی، وضعیت زندانیان بازداشتشده در اعتراضات گسترده و بهویژه کسانی است که در بازداشتگاههای غیررسمی نگهداری میشوند. گزارشهای حقوق بشری نشان میدهد که برخی از این افراد بدون ثبت رسمی، بدون اطلاع خانواده، و در سکوت کامل رسانهای نگهداری میشوند؛ وضعیتی که خطر بدرفتاری و ناپدیدسازی قهری را افزایش میدهد. در میان آنان، زندانیان شهرستان و بهویژه محکومان به اعدام از آسیبپذیرترین گروهها به شمار میروند.
در این میان، نگرانی دربارۀ اجرای احکام اعدام نیز افزایش یافته است. گزارشها از اعدام معترضان دیماه و چند زندانی منتسب به گروه مجاهدین خلق خبر میدهند و فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که فضای جنگی میتواند بهانهای برای تشدید اعدامها و استفاده از آن بهعنوان ابزار ارعاب جامعه باشد. آتنا دائمی و دیگر مخالفان مجازات اعدام تأکید میکنند که در چنین وضعی، فشار نهادهای بینالمللی و رسانهها باید بر اولویت دادن به حقوق بشر، آزادی زندانیان سیاسی و عقیدتی، و لغو اعدام متمرکز شود.
همچنین بخوانیدیک شهروند ساکن ایران: زندانبان عوض نشده؛ ما همه در صف مرگ ایستادهایم
آتنا دائمی با انتقاد از مواضع برخی چهرههای شاخص گروههای مدعی اپوزیسیون دربارۀ اعدام، میگوید: «برخی چهرههای شاخص گروههای مدعی اپوزیسیون، مشخصاً طرفداران آقای پهلوی در این زمینه، گفتند که بله، اسرائیل باید حکم اعدام داشته باشد.»
او در ادامه تأکید میکند: «جنگ از نظر من مجازات مرگ است؛ مجازات مرگی که یک کشور برای شهروندان کشور دیگر میخواهد. کشورهایی که جنگطلب هستند، جان انسانها برایشان اهمیت ندارد و مرگ خط قرمزشان نیست. جنگ در کنار مجازات اعدام قرار میگیرد، این دو به هم ارتباط دارند؛ در جنگ، بدون فرایند بازداشت، بمب میاندازند و شهروندان را میکشند.»
این کنشگر مدنی میگوید تصویب حکم اعدام برای زندانیان فلسطینی در اسرائیل، خیلی هم دور از انتظار هم نبود: «کشوری مثل اسرائیل در دادگاههای بینالمللی در مظن اتهام نسلکشی قرار دارد؛ نوعی فریب بود که میگفتند ما خیلی دموکراتیک هستیم و حکم اعدام نداریم. جمهوری اسلامی هم از ابتدا بنای خودش را بر اعدام و جنگطلبی گذاشته است.»
از نگاه این مدافع حقوق بشر، جنگ نهتنها راهحلی برای بحرانهای پیشین ارائه نداده، بلکه همۀ دستاوردهای تاکنونی جامعۀ مدنی در زمینۀ مستندسازی، مطالبهگری و کنشگری ضد اعدام را نیز به عقب رانده است. او میگوید جمهوری اسلامی همواره بر سرکوب، کشتار و اعدام تکیه داشته، اما جنگ این روند را تشدید کرده و به فضای انتقامگیری و بیپاسخماندن نقض حقوق بشر دامن زده است. در این شرایط، او میگوید که سازمانهای بینالمللی، باید برای درج مطالبات حقوق بشری در بندهای مذاکرات اعمال فشار کنند. از جمله اینکه باید خواستار اتصال دوباره اینترنت، آزادی زندانیان سیاسی و عقیدتی، و توقف کامل اجرای اعدامها شوند. با اینحال، او با اشاره به رویکردهای سرکوبگر هر سه طرف درگیر در جنگ، میگوید که امید چندانی به الویتدادن به مطالبات مردمی وجود ندارد و همین نشان میدهد که جنگ، برخلاف ادعای ایالات متحدۀ آمریکا و اسرائیل، هیچ هدف و برنامهای برای کمک به مردم ایران نداشته است.
