Als fractievoorzitter had zijn vriend het kabinet vijf jaar lang vanuit de Kamer overeind gehouden. Net als die andere vriend, de ook al vertrokken PvdA-leider Diederik Samsom. Zijlstra was 'misschien wel de architect van het nieuwe kabinet', zei Rutte. Van het regeerakkoord kende hij elk detail. Van elke komma wist hij waarom die daar stond.

Halbe, die hem jarenlang in het belang van de VVD en dus uiteindelijk van Rutte zélf naar rechts had bijgestuurd, was weg. De premier stond er verlaten bij.

In het debat dat volgde, leek hij de controle kwijt. Hij was zijn oude zelf niet meer. Coalitiegenoten Sybrand Buma, Alexander Pechtold en Gert-Jan Segers kwamen hem niet te hulp. Ze bleven in hun bankjes zitten, misschien om het niet nog erger te maken. 'Liegen is geen doodzonde', hoorde Rutte zichzelf zeggen.

Op zijn laatste vrijdagse persconferentie, die van 2 februari, viel me op dat Rutte vaker dan normaal naar beneden keek in plaats van recht de zaal in, naar de journalisten. Voor hem liggen altijd papieren waar hij soms wat in opzoekt, maar dat was het niet. Hij leek zijn zelfverzekerdheid kwijt. Nu weten we dat hij een paar dagen eerder van Zijlstra had gehoord wat er speelde. Volgens Rutte drong de portee niet tot hem door, maar misschien was hij toen al aangeslagen.

Rutte is zevenenhalf jaar minister-president en hij is bijna al zijn steunpilaren kwijt. Ivo Opstelten en Uri Rosenthal, die hem beschermden in de eerste, wankele jaren van zijn leiderschap. Edith Schippers, die net als Zijlstra Rutte op koers hield. Henk Kamp en Stef Blok zijn ook al weg.

Als Rutte rondkijkt in de ministerraad ziet hij Cora van Nieuwenhuizen, Eric Wiebes, Bruno Bruins en Sander Dekker. Dat voelt toch anders. Deze VVD'ers hebben alles aan hem te danken, zullen niet snel 'sufferd' tegen hem zeggen; hun pavlovreactie is 'yes, prime minister!'.

Zevenenhalf jaar premier en bijna al je steunpilaren kwijt. Dat is gevaarlijk. Veel regeringsleiders worden, naarmate ze langer zitten, een beetje gek. Niemand spreekt je nog tegen, kritiek spuien ze alleen achter je rug. Met Margaret Thatcher ging het mis, met Helmut Kohl, met Ruud Lubbers. Bijna elk premierschap eindigt in schipbreuk.

See omnystudio.com/listener for privacy information.