Era actualitat dera Val d'Aran en aranés. Eth tarcumèr de Fígols, plaçat en Palhars Jussà, qu'acuelh es lordères des comarques deth pirenèu e se tròbe ath limit dera sua vida utila, accelère eth cambi de modèl enes residus e plantege un centre de pretractament. En capitol 26 d''Eth hiu der Archiu', Es Subirà deth Senhor d'Arròs enes sègles XVIII-XIX, consoliden eth sòn poder ena Val. Aué tanben eth mot horaviat.