Eureka

Eureka

By Polskie Radio S.A.ScienceLife Sciences
Download on the App Store

Eureka episodes

  • Dzieje gmachu Filharmonii Narodowej. Zamek w Mirze. Washington - pierwszy prezydent USA
    Gmach Filharmonii Narodowej przy ul. Jasnej w Warszawie został otwarty w listopadzie 1901 roku. Zaprojektował go Karol Kozłowski, a sponsorowali go finansista Leopold Kronenberg i Stanisław Lubomirski. Historię obiektu przedstawiła prof. Małgorzata Omilanowska, autorka książki pod tytułem "Dom dla muzyki. Dzieje gmachu warszawskiej filharmonii". Rezydencja Radziwiłłów w Mirze, na terenie obecnej Białorusi, wraz z włoskim ogrodem z 1698 roku zostanie otwarta po rewitalizacji ogrodu. Kompleks zamkowy w Mirze od 2000 roku znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. O ogrodzie i jego rewitalizacji opowiedziała dr Anna Majdecka-Strzeżek, architekt krajobrazu. George Washington - pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Portret generała, męża stanu, rzecznika wolności, a jednocześnie właściciela niewolników opisuje prof. Radosław Rybkowski z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    24 min
  • Nietoperze i ich zwyczaje. Technika w kokpicie samolotu. Jak nie marnować żywności?
    Czego nie lubią nietoperze? Ciepła i długa jesień może zaburzać ich przygotowania do hibernacji. Dlaczego wybudzone ciepłem zużywają zapasy energii i czym może się to dla nich skończyć? O zwyczajach i życiu nietoperzy opowiedział dr Maciej Fuszara - biolog, badacz nietoperzy z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Co dzieje się w kokpicie samolotu pasażerskiego? Czym jest zasada sterylnego kokpitu, jakie przyrządy wspomagają pilotaż i dlaczego najtrudniejsze są start i lądowanie? Szczegóły wyjaśnił Szymon Wyczółkowski - pilot samolotów pasażerskich. Dobry smak zaczyna się w Polsce. O kampanii "Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie", świadomych wyborach konsumenckich, jakości żywności i ograniczaniu jej marnowania opowiedziała dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska, inicjatorka kampanii.
    23 min
  • "Sforziada" - księga Sforzów. Mosty Ostrowa Lednickiego. Świątynie starożytnej Mezopotamii
    "Sforziada" - pergaminowa księga, dzieło włoskiego renesansu z XV wieku - to jeden z najcenniejszych inkunabułów w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Opisuje historię Francesca Sforzy - władcy Mediolanu i założyciela dynastii Sforzów. O wyjątkowości warszawskiego egzemplarza, który pochodzi z wydania z 1490 roku, opowiedział dr Tomasz Makowski - dyrektor Biblioteki Narodowej w Warszawie Ostrów Lednicki to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych z początków państwa polskiego. Na wyspie powstała rezydencja Mieszka I i tam prawdopodobnie odbył się chrzest księcia. O reliktach drewnianych mostów, które łączyły wyspę z lądem, mówił prof. Andrzej Pydyn - dyrektor Centrum Archeologii Podwodnej UMK w Toruniu. Każda cywilizacja wznosiła świątynie ku czci swoich bóstw. Jak funkcjonowały takie obiekty sakralne w starożytnej Mezopotamii? Zagadnienie wyjaśnił asyriolog Łukasz Klima z UW.
    25 min
  • AstroGeoBaltica 2026. "Leczymy z troską!". Czy możemy żyć 130 lat?
    Ekspedycja AstroGeoBaltica 2026 zakończona. Dwutygodniowa wyprawa naukowo-badawcza, organizowana przez Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, odbyła się na pokładzie żaglowca STS "Generał Zaruski". Jej uczestnicy prowadzili badania geologiczne na terenie Finlandii, Wysp Alandzkich i Szwecji oraz pobrali próbki z Zatoki Botnickiej. O ekspedycji opowiedzieli prof. Henryk Marszałek, geolog i hydrogeolog, oraz dr Magdalena Modelska z Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. "Leczymy z troską!" to program nagradzający inicjatywy poprawiające doświadczenia pacjentów w procesie leczenia oraz wspierające ich powrót do zdrowia. O programie mówiła Agata Staniszewska, dyrektorka komunikacji Teva Pharmaceuticals Polska. Możemy żyć nawet 130 lat? Japońscy naukowcy odkryli u superstulatków wyjątkowe zmiany w układzie odpornościowym. O długowieczności opowiedziała prof. dr hab. n. med. Iwona Paradowska-Stankiewicz, epidemiolog i ekspertka PZH-PIB.
    23 min
  • Historia szachów. Pałace Wilna. Mistyfikacja Witolda Widuły
    W 100-lecie Polskiego Związku Szachowego o historii królewskiej gry, najstarszych polskich szachach z XII wieku, a także o międzynarodowych sukcesach szachistów okresu zaborów i 20-lecia międzywojennego. O historii polskich szachów i ich najważniejszych postaciach opowiedział Tomasz Lissowski z Polskiego Związku Szachowego. Wśród miłośników szachów byli król Jan II Sobieski, marszałek Józef Piłsudski czy poeta Adam Mickiewicz.
    Rezydencje magnatów odzwierciedlają charakter wileńskiej architektury w okresie baroku i klasycyzmu. Zachowały się mapy, rysunki elewacji i projekty urbanistyczne, które pozwalają na prowadzenie badań nad pierwotnym wyglądem rezydencji. O tym mówiła prof. Anna Sylwia Czyż z Instytutu Historii UKSW. W historii powojennego sportu odnotowano niezwykłe pojawienie się rzekomego zwycięzcy zawodów lekkoatletycznych w Leningradzie. Witold Widuła wymyślił swoje sukcesy. O zdemaskowaniu Widuły i jego motywacji opowiedział Piotr Banasiak z Muzeum Sportu i Turystyki.
    24 min
  • Prestiżowa nagroda PAN i cyfrowy bliźniak Bałtyku
    O znaczeniu badań nad funkcjonowaniem i uszkodzeniami mitochondriów - bardzo ważnych organelli w komórkach - opowiedziała prof. Agnieszka Chacińska z IMol PAN, laureatka nowej Nagrody PAN. Z kolei o modelu komputerowym stanu Bałtyku, który będzie odtwarzał i prognozował warunki panujące na morzu oraz może być przydatny w sytuacjach awaryjnych, takich jak katastrofy, uszkodzenia statków czy skażenia środowiska, mówił prof. Piotr Gwiazda z UW i IM PAN, lider projektu MERMAID TEAM NET FNP.
    38 min
  • 500 lat bitwy pod Mohaczem. Włócznie z Jeziora Lednickiego. Mastyks – "złoto" Chios
    500 lat temu 29.08 1526 r. rozegrała się bitwa, która na dziesiątki lat zmieniła układ sił w Europie Środkowej. Pod Mohaczem doszło do starcia króla Czech i Węgier Ludwika II Jagiellończyka z armią osmańską Sulejmana Wspaniałego. Wydarzenie przypomina prof. Wojciech Iwańczak – mediewista.
    W Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy została otwarta wystawa stała tej placówki „Tajemnice początków Polski – Ostrów Lednicki”. Z dna akwenu, który otacza wyspę pozyskano wiele cennych zabytków, które teraz stanowią istotną część ekspozycji. O ubiegłorocznych znaleziskach – 4 włóczniach – w tym jednej – zdobionej ornamentami i pokrytej złotem oraz srebrem – opowiada prof. Andrzej Pydyn z UMK w Toruniu. Mastyks – to żywica z drzewa pistacjowego, która już w starożytności stała się „żyłą złota” greckiej wyspy Chios. Żywica ma działanie antybakteryjne, zapobiega próchnicy czy chorobie dziąseł. O szczegółach mówi Tomasz Piotr Kozłowski – autor książki „Szafran, mastyks i figa. Greckimi drogami”.
    27 min
  • AMD-zwyrodnienie plamki żółtej. Jak być zdrowym? Czy w wodach Bałtyku jest głośno?
    Szacuje się, że w Polsce na Zwyrodnienie Plamki Żółtej choruje ok. miliona do nawet 1,2 osób. I co roku przybywa ok. 100 tys. nowych chorych. AMD bo tak w skrócie nazywamy zwyrodnienie plamki żółtej jest najczęściej diagnozowaną chorobą siatkówki. Warto wiedzieć, że jeśli nie rozpoczniemy leczenia odpowiednio wcześnie, istnieje zagrożenie nieodwracalnej utraty widzenia, bez możliwości jego przywrócenia. O nowoczesnych metodach diagnozowania i leczenia AMD opowiada pani prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska–Liberek. Jak wskazują wyniki badań, każda forma edukacji i popularyzacji wiedzy zdrowotnej wzmacnia budowę potencjału zdrowia człowieka. A jeśli prowadzona jest od najmłodszych lat to uczy i to wielopokoleniowo dobrych nawyków życia. Jak to robić w praktyce opowiada dr n. o zdrowiu Dorota Kleszczewska. Czy w wodach Bałtyku jest głośno? O prowadzonych badaniach pomiaru hałasu w Bałtyku i wpływie hałasu na życie w morzu opowiada: dr Iwona Pawliczka.
    22 min
  • Jak pokonać lenistwo? Przebadano rolę psychologa szkolnego. Światowe Igrzyska Nomadów
    Efektem badań naukowców z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN nad Prokrastynacją, czyli nawykowym odkładaniem zadań w czasie jest opracowany zestaw działań dla leniwych, które wzmacniają ich sprawczość i wiarę w swoje możliwości o czym opowiada Magdalena Pietruch z tego Instytutu. Za chwilę start nowego roku szkolnego natomiast wracają stare problemy, gł. problemy psychiczne młodych ludzi. I jak twierdzą naukowcy, ale i nauczyciele jest to jedno z największych wyzwań współczesnej szkoły. Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził badania nad rolą psychologa w szkole. Jak przeprowadzono badania, jaka była ich metodyka i jakie płyną z nich wnioski opowiada: Dominik Kuc. Dr Kazimierz Waluch z Działu Projektów Akademii Finansowania i Biznesu Vistula– będzie ekspertem UNESCO na rozpoczynających się Światowych Igrzyskach Nomadów w Kirgistanie. Dowiemy się jak prowadzone są badania naukowe koczowniczych plemion Nomadów, jakie jest ich dziedzictwo?
    22 min
  • Autorytet nauki. Dolnośląski Festiwal Nauki. Rok Polskiego Radia
    W jaki sposób uczyć krytycznego myślenia i higieny informacyjnej? Jak wspierać naukowców aktywnych w debacie publicznej? I czy grozi nam upadek autorytetu nauki? Opowiada M. Sielski. Już 12 września rusza Dolnośląski Festiwal Nauki. Hasło tegorocznej - 29. - edycji brzmi: „Poznaj, polub, pamiętaj!”. Rozmowa z A. Graulem. W Roku Polskiego Radia Archiwum Państwowe w Przemyślu prowadzi szerokie badania nad historią polskiej radiofonii - zwłaszcza tej przedwojennej. O szczegółach M. Stadnik oraz A. Bobowska-Hryniewicz.
    25 min

About Eureka

From the publisher's feed

Poznajemy i staramy się zrozumieć prawa rządzące światem. Odkrywamy tajemnice przyrody, informujemy o nowych terapiach i wynalazkach zmieniających świat. Cieszymy się z sukcesów, zwłaszcza polskich,…