FÖŞ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Pazar günü BM açılış kutlamaları için New York’a uçtu. Erdoğan’ın 23 veya 24 Eylül’de Başkan Trump’la görüşmesi bekleniyor. Bu zirvede Erdoğan, Kuzey-Doğu Suriye’de güvenli bölgenin acilen kurulmasını isteyecek. Eğer ABD planlarımıza destek vermezse, TSK askerî harekâtla bölgeyi PKK’dan arındıracak.

Zirvenin bir önemli yanı da, Ruhani ve Putin’den İdlib’de istediğini elde edemeyen Erdoğan’ın ABD-Rusya arasında seçim yapması olasılığı. İdlib’in Esad’ın eline geçmesi halinde, en az 500 bin Suriyeli mülteci Türkiye’ye kaçabilir. Bu durumda hem ekonomi hem de AKP’nin oyları hasar görecek.

Trump ne diyecek? Suriye’deki gelişmeler piyasalar ve ekonomiyi nasıl etkiler?

TCMB son iki toplantıda 750 baz puan faiz indirdi. Bu indirimlerim ekonomiye hem yararı, hem de potansiyel zararları var. Faiz indiriminde dozu kaçırmak yerli birikimciyi dövize kaçırır, sıcak para da kaçabilir.

18 Eylül Çarşamba akşamı ABD Merkez Bankası Fed’in 25 baz puan faiz indirmesi bekleniyor.  

Fakat yatırımcıların Fed’den daha uzun süreli faiz indirimleri yönünde beklentileri var.

Fed’in bunları tatmin etmesi zor.  

Fed’in kararı ve ekinde gelecek açıklamanın dünyada dengeleri nasıl değiştireceğini anlatttım.

Fed’in faiz indirimi ABD ekonomisine yarar sağlar mı?
Dünya ekonomisini resesyonun eşiğinden çeker alır mı?
Bizim de içinde bulunduğumuz Gelişmekte Olan Ülkeleri nasıl etkiler?
Euro/dolar Fed kararından nasıl etkilenir?
TL ve kredi faizleri Fed kararına nasıl tepki verir?

TÜİK’e göre ekonomi 2 çeyrektir büyüyor, ama sokakta hisseden var mı? Büyüme hormonlu, 1-2. Çeyrekte patlayan bütçe harcamaları sayesinde edinilmiş.

Ekonomi çoktan yavaşlamaya başladı bile. Erdoğan’ın 2020’de reel GSYİH’yi %5 büyütme vaadi boş çıkacak.

Enflasyonda gerileme tamamen mevsimsel nedenlerden. Yıl sonunda TÜFE yine %15 olacak. Türkiye kur şokları ve bunların enflasyona sıçramasından kurtulmayacak.

Çünkü Başkanımız Erdoğan yüksek faizin yüksek enflasyona neden olduğuna inanıyor.

TCMB döviz kuru patlayıncaya kadar faiz indirmeye mecbur kılınacak.

Yılbaşında yapılan tahminlerin aksine, Dolar Endeksi değer kazanıyor. Dolar Endeksi’nin değer kazanmasının TCMB’nin faiz indirdiği bir döneme denk gelmesi TL üzerinde baskıyı artırır. Fakat, güçlü dolar zaten kan kaybeden dünya ekonomisini de tehdit ediyor. Atilla Yeşilada değerlendirdi.

Seçimlerin sonuçlanması Türkiye’ye huzur getirmedi. AKP-MHP ve muhalefet arasında tırmanan gerginlik yakında sıcak çatışmaya dönüşebilir.

Canan Kaftancıoğlu’na verilen hapis cezası ve Ekrem İmamoğlu’nu görevden alma tehditleri Erdoğan’ın sabrının tükendiğini gösteriyor. Onu kızdıran nedir?

Eğer ilişkiler daha da gerilirse ekonomi ve piyasalar nasıl zarar görür?

Türkiye seçimleri atlattı, ama seçimlerim bütçede yarattığı hasarın bedelini çok ağır ödüyor. Seçimden bu yana yapılan zamlara bir göz atalım:
Karar’a göre: “Seçimlerin ardından birçok kaleme teker teker zam geldi. Çaya yüzde 15, şekere yüzde 16, elektriğe yüzde 15, doğalgaza yüzde 14,9 ve sigaraya zam yapıldı. En son 1 Ağustos 2019’da yapılan doğalgaz zammının üzerine konutlarda ve ticarethanelerde kullanılan doğal gazın fiyatlarına 1 Eylül 2019 tarihinden geçerli olmak üzere ikinci bir yüzde 14,9 artış oldu. Böylece yapılan iki fiyat artışıyla birlikte rakamlara göre faturalara yüzde 32’lik artış yansıyacak. ağustos ayında yüzde 1,5 yılbaşından bu yana yüzde 30,1 son bir yılda ise yüzde 64,2 oranında arttığı görülüyor”. Kırtasiye ürünlerine ise %15-28 arası zam yapıldı.
Zamlar bütçe açığını yamayabilir, ama maliyet enflasyonunu azdırırken, tüketicinin cebindeki son kuruşu da çalıyor. Ekonominin bu şekilde toparlanması imkansız. Kaloriferler yandığında, tüketim hızla düşecek, işsizlik artacak ve bir çok firma kepenk kapatmak zorunda kalacak.

Eylül ayında Türkiye gibi riskli varlık piyasalarını çok zor bir sınav bekliyor. Para belirsizliği sevmez. Dünya genelinde, Trump’ın kaprisleri, Ticaret Savaşı, Brexit ve AB’nin bitmeyen politik çalkantısı, Arjantin ve Hong Kong’da depremler parayı riskten soğuttu.

Dolar, tahviller ve altına talep fonların riskten kaçtığının önde gelene göstergeleri. IIF’e göre Ağustos’un ilk yarısında Gelişmekte Olan Piyasalar’dan 14 milyar dolar kaçtı. Türkiye’de ise son bir yılda 1.85 milyar dolar sıcak para kaçtı.

Eylül’de piyasalarımızı daha da zor günler bekliyor.  İdlip’te Rusya ile, ABD’yle güvenli bölge ihtilafları sıcak savaşa dönüşebilir.  Zaten çok riskli olarak algılanan Türkiye’nin CDS primleri yükselecek.

Eğer TCMB faiz indirirse, döviz ve tahvil pazarında yeni şoklar güveni iyie sarsabilir.  Fed’in faiz indirimi ise yetersiz kalacak.

Çin Komünist Partisi Tianaman isyanı ve 2008 Büyük Finansal Kriz’den bu yana en zor sınavını yaşıyor.  Ekonomi Ticaret Savaşları’nın ötesinde nedenlerle gittikçe ivme kaybederken, Hong Kong’da muhaliflerin gösterilerine şiddet karıştı.

Çin yalnız Gelişmekte Olan Ülkeler’in kaderi değil, Türkiye açısından da çok önemli.  Çin’de yaşanacak depremler Türkiye gibi ülkelerin mali varlıklarına ilgiyi azaltarak, döviz kurunun yükselmesine neden olabilir.

Dara düşen Çin’den ekonomik yardımlar azalır. Yol ve Kuşak Projesinden almayı umduğumuz pay gecikir.

Xi Jinping Eylül’de Hong Kong’ta barışı sağlamak ve kış aylarında da ekonomiyi sürdürülebilir bir büyüme patikasına oturtmak zorunda. Beijing’in 4 bin yıllık devlet kültürü ve çok zengin parasal-mali kaynakları sayesinde bu sınavı atlatacağını anlatıyorum.

Fakat, artık daha yavaş büyüyen bir Çin ve dünya ekonomisine getireceği yükleri hesaba katarak davranmak zorundayız.

Atilla Yeşilada, ekonomideki son gelişmeleri değerlendirdi.