คิดก่อนเชื่อ

•  สบู่มีศักยภาพในการชะล้างเชื้อโรค เพราะทั่วไปเกิดจากการทำปฏิกิริยาระหว่างด่างและกรดไขมันได้โมเลกุลของสบู่ที่มีองค์ประกอบส่วนหนึ่งเป็นสารที่มีขั้วส่วนหนึ่ง (จากด่าง) และไม่มีขั้วอีกส่วนหนึ่ง (จากกรดไขมัน) ซึ่งส่วนหลังนี้จะจับกับไขมันที่เป็นองค์ประกอบของผนังไวรัสหรือผนังเซลล์ของแบคทีเรีย จริงแล้วสบู่คือ เกลือที่เกิดขึ้นระหว่างกรด (ไขมัน) และ ด่าง (อาจเป็น NaOH ทำให้ได้สบู่แข็ง หรือ KOH ทำให้ได้สบู่เหลว)

•  อายุเฉลี่ยของสบู่เหลวอยู่ที่ประมาณ 3 ปี (แบบออแกนิคอาจเหลือเพียง 1 ปีเท่านั้น) โฟมอาบน้ำอยู่ที่ประมาณ 3 ปี สบู่ก้อนอยู่ที่ 18 เดือน – 3 ปี  แชมพูประมาณ 2-3 ปี

•  ซื้อผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อยู่ในกลุ่มสบู่ ต้องดูวันหมดอายุ

•    หลักเกณฑ์ต่ำสุดขององค์การอนามัยโลกเกี่ยวกับวัคซีน COVID-19
    ความปลอดภัย (safety) 25 คะแนน ไม่มีข้อมูลว่าก่อปัญหาในสัตว์ทดลองและในคน เช่น ไม่เพิ่มการเป็นโรคใด 
    ประสิทธิภาพ (efficacy) 25 คะแนน ขนาดของวัคซีนที่เลือกใช้กระตุ้นระบบภูมิต้านทานในระดับที่ป้องกันโรคได้ ซึ่งหมายถึงทั้ง antibodies และเม็ดเลือดขาว (WHO ไม่ได้ระบุถึงเม็ดเลือดขาวที่เป็น memory cells ซึ่งคงละไว้ในฐานที่เข้าใจ)
    ความพร้อมใช้งาน (availability) 25 คะแนน คือ ความสามารถของการผลิตที่ต้องมากจนตอบสนองความต้องการของผู้ซื้อได้
    การนำไปใช้งาน (implementation) 15 คะแนน ความสะดวกการฉีดซึ่งควรเป็นเพียง 1 ครั้ง ไม่เกิน 1 มิลลิลิตร และอาจระบุข้อกำหนดพิเศษอื่น ๆ ที่จำเป็น 
    เสถียรภาพ (stability) 10 คะแนน วัคซีนควรคงสภาพได้จนถึงขณะฉีด (เสถียรอย่างน้อย 2 สัปดาห์ที่ 2-8 ° C มีรูปแบบความเสถียรที่อุณหภูมิอื่น ๆ เช่น -20 ° C และข้อมูลระยะเวลาเก็บอย่างน้อย 12 เดือนที่อุณหภูมิต่ำถึง -60 ถึง -70°C)
 

การวิจัยวัคซีนป้องกัน COVID-19  วัคซีนชนิดใหม่มีชื่อเรียกว่าวัคซีน mRNA  ตามขั้นตอนงานวิจัยแล้ว มีอะไรควรสงสัยว่ามันจะได้ผลหรือไม่

ประเด็นสำคัญที่ 1
• ในการทดสอบประสิทธิภาพของวัคซีนนั้น กลุ่มที่เป็นยาหลอกหรือ placebo group ซึ่งถูกทำให้เข้าใจว่าได้วัคซีนแต่ไม่ได้ และเมื่อไปสัมผัสสิ่งแวดล้อมที่มีเชื้อ การติดเชื้อในกลุ่ม placebo จึงคงเกิดเพราะอาสาสมัครเข้าใจเอาเองว่าได้รับวัคซีนแล้วนั้นเป็นความยุติธรรมหรือไม่

• ในบทความเรื่อง COVID-19 vaccine trials should seek worthwhile efficacy พบได้ในวารสาร The Lancet ตีพิมพ์ออนไลน์ 27 สิงหาคม 2020 นั้น ได้ให้ความสำคัญอย่างมากต่อการตัดสินใจเลือกมี Placebo control group หรือไม่ โดยการใช้ placebo group นั้น WHO ได้กล่าวว่าเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องพิจารณาบทพื้นฐานของจริยธรรมในการทดลองซึ่งดูได้จากเอกสารที่องค์การอนามัยโลกได้ตีพิมพ์ชื่อ WHO Guidelines On Clinical Evaluation Of Vaccines: Regulatory Expectations โดย the WHO Expert Committee on Biological Standardization at its 52nd meeting และมีรายงานเป็นรูปเล่มเมื่อ October 2001 พร้อมกับมีบทความเรื่อง Placebo use in vaccine trials: Recommendations of a WHO expert panel ในวารสาร Vaccine ปี 2004 เอกสารเหล่านี้ไม่สามารถฟันธงว่าต้องใช้ แต่ให้หลักเกณฑ์ว่า วัคซีนในลักษณะใดที่ควรใช้ กลุ่มยาหลอกในการประเมิน มิเช่นนั้นจะไม่ผ่านการขึ้นทะเบียน

ฟังรายละเอียดงานวิจัยเพิ่มเติม คลิกฟังใน คิดก่อนเชื่อ  กับ ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยาและนักวิจัย ที่จะค้นงานวิจัยที่ตีพิมพ์แล้ว มาอธิบายให้เข้าใจแม้ไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์ 
 

ทำไมคนที่ได้รับเชื้อ SARS-CoV-2 หรือ COVID-19 มีอาการต่างกัน หรืออาจไม่มีอาการเสียด้วยซ้ำ

o  มีข่าวน่าสนใจที่ตีพิมพ์เป็นงานวิจัยเรื่อง Preexisting and de novo humoral immunity to SARS-CoV-2 in humans ในวารสาร Science ของปี 2020 ที่พยายามให้คำอธิบายว่า ประชากรของโลกบางคนนั้นมีแอนติบอดีที่สามารถจัดการกับไวรัส SARS-CoV-2 ได้ ทั้งที่คนคนนั้นไม่เคยป่วยเพราะรับเชื้อดังกล่าวมาก่อน 

o  ข้อมูลนั้นได้จากการวิเคราะห์เลือดที่ได้รับบริจาคก่อนเกิดการระบาดของ COVID-19 โดยนักวิทยาศาสตร์กลุ่มหนึ่งที่สถาบัน Francis Crick Institute ในกรุงลอนดอนที่ทำงานร่วมกับเพื่อนร่วมงานจาก University College London ของสหราชอาณาจักร 

o   นักวิจัยกลุ่มดังกล่าวจริงแล้ว ได้ตั้งใจพัฒนาวิธีการทดสอบเพื่อตรวจวัดหาแอนติบอดีในเลือดที่มีปฏิกิริยาต่อเชื้อ SARS-CoV-2 ให้ไวขึ้นกว่าวิธีเดิม โดยหวังว่าจะเพิ่มประสิทธิภาพในการตรวจสอบปริมาณแอนติบอดีของผู้ป่วยที่ฟื้นจากอาการป่วยว่า มีแอนติบอดีอยู่ในร่างกายได้นานเพียงใดหลังจากหายดีแล้ว ซึ่งในการศึกษานั้น จำต้องมีการตรวจสอบมาปริมาณแอนติบอดีจากน้ำเลือดของคนที่ไม่ได้สัมผัสเชื้อมาก่อนเลย เพื่อใช้เป็นกลุ่มควบคุมชนิดที่เรียกว่า negative control แต่ปรากฏว่าน้ำเลือดจากกลุ่มควบคุมดังกล่าวนั้นบางตัวอย่างถูกตรวจพบว่ามีระดับแอนติบอดีที่ต่อต้าน SARS-CoV-2 ในขนาดที่น่าสนใจต่างจากคนปรกติทั่วไป

o  สมมุติฐานคือ การสัมผัสไวรัสกลุ่มโคโรนาไวรัสอื่น ๆ ที่ก่อให้เกิดอาการหวัดธรรมดา (common cold) นั้นเป็นตัวกระตุ้นให้ประชากรบางคนมีแอนติบอดีต่อไวรัสที่ก่ออาการหวัดธรรมดา แต่แอนติบอดีนั้นไม่ได้มีความจำเพาะแบบ 100% กล่าวคือ สามารถทำปฏิกิริยากับโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคอื่นซึ่งรวมทั้ง COVID-19 ด้วย ปรากฏกรณ์นี้เรียกว่า immune cross-reactivity ซึ่งเป็นลักษณะการต้านเชื้อข้ามสายพันธุ์ที่เกิดขึ้นได้เป็นธรรมดาเพราะเหล่าโคโรนาไวรัสนั้น ต่างก็มีตุ่มโปรตีน (spike protein) บนผิวหน้าของตัวไวรัสที่แม้ต่างสายพันธุ์อาจมีสัณฐานของตุ่มโปรตีนดูคล้ายกันในภาพรวม จนทำให้แอนติบอดีสัมผัสได้ว่าเป็นไวรัสเดียวกัน
คลิกฟังงานวิจัยเพิ่มเติม ใน คิดก่อนเชื่อ  กับ ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยาและนักวิจัย ที่จะค้นงานวิจัยที่ตีพิมพ์แล้ว มาอธิบายให้เข้าใจแม้ไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์ 

•    องค์การอนามัยโลก WHO แถลงเมื่อวันที่ 25 เมษายน 2020 ว่าโอกาสที่จะเกิดใบผ่านทางชนิดที่เรียกว่า Immunity passport ซึ่งระบุว่า ใครปลอดภัยจากการติดเชื้อ COVID-19 นั้น เป็นเรื่องยาก
•    ยังไม่พบหลักฐานที่ระบุว่า ผู้ป่วยโควิด-19 ที่หายดีแล้ว จะไม่กลับมาติดเชื้อใหม่ 
•    องค์การอนามัยโลก WHO ได้ให้ข้อมูลในวันที่ 26 เมษายนว่า ผู้ป่วยที่หายจากการติดเชื้อนั้น มีแอนติบอดี้ต่อสู้กับเชื้อไวรัสสูงแค่ในบางคน ส่วนบางคนกลับมีระดับแอนติบอดี้ต่ำในกระแสเลือด
•    ทางองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ออกคำเตือนว่าอย่าได้เชื่อเกี่ยวกับกระแสข่าวลือว่า บางประเทศจะออก“Immunity passport” แก่ประชากรที่ระบุว่า มีภูมิคุ้มกันต้านไวรัส COVID-19 เพียงเพื่อให้ประชาชนสามารถกลับไปทำงานหรือเดินทางได้อย่างเสรี

มีงานวิจัยอะไรที่เกี่ยวข้องบ้าง ฟังคำอธิบายจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ที่จะค้นงานวิจัยที่ตีพิมพ์แล้ว มาอธิบายให้เข้าใจได้ง่ายแม้ไม่ได้เป็นนักวิทยาศาสตร์

มีข่าวจากเวปไซต์ต่างประเทศ เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม 2020 ว่าเด็กนักเรียนจีนเสียชีวิต ระหว่างการออกกำลังกายวิชาพละศึกษา เนื่องจากใส่หน้ากากอนามัย เมื่อวันที่ 24 เมษายน 1 ราย และ 30 เมษายน อีก 1 ราย 

ข้อมูลเกี่ยวกับการออกกำลังกาย 
•    การออกกำลังกาย เช่น การวิ่ง ทำให้การหายใจต้องแรงขึ้น เพื่อเพิ่มระดับออกซิเจนสำหรับใช้ในการสร้างพลังงานของเซลล์ต่าง ๆ แต่เมื่อใส่หน้ากากอนามัย ร่างกายจำเป็นต้องใช้แรงเพิ่มในการหายใจเข้าปอดมากขึ้นกว่าปรกติ ส่งผลให้ความเสี่ยงต่ออาการหัวใจวายของคนที่อาจมีปัญหาเกี่ยวกับหัวใจโดยไม่รู้ตัวเพิ่มขึ้นอย่างคาดไม่ถึง

•    ดังนั้นถ้าต้องออกกำลังกายที่ต้องหายใจแรงเช่น เล่นบาสเก็ตบอล ฟุตบอล แบดมินตัน เทสนิส และอื่น ๆ  นักกีฬาควรทำอย่างไร

มีงานวิจัยอะไรที่เกี่ยวข้องบ้าง ฟังคำอธิบายจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ที่จะค้นงานวิจัยที่ตีพิมพ์แล้ว มาอธิบายให้เข้าใจได้ง่ายแม้ไม่ได้เป็นนักวิทยาศาสตร์ 

•   งานวิจัยเรื่อง Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1 ในวารสาร The New England Journal of Medicine ปี 2020 กล่าวว่า ไวรัสสามารถอยู่ในอากาศและพื้นผิวต่าง ๆ นานระหว่าง 4 ชั่วโมงถึง 72 ชั่วโมง 
•   นอกจากนี้งานวิจัยเรื่อง Stability of SARS-CoV-2 in different environmental conditions ซึ่งได้ทุนวิจัยจาก National Institute of Allergy and Infectious Diseases และตีพิมพ์ใน Lancet Microbe ปี 2020 นี้ ได้แสดงให้เห็นว่า ไวรัสสามารถตกค้างอยู่บนเนื้อผ้าได้นานถึง 2 วัน และถ้าเป็นพลาสติกหรือโลหะอาจอยู่ได้ถึง 7 วัน ดังนั้นจึงควรคำนึงว่า เสื้อผ้าชุดที่สรวมไปในสถานที่เสี่ยงนั้นมีองค์ประกอบเป็นอะไร
•   ดังนั้นถึงไม่เปลี่ยนเสื้อผ้าเพราะอาจทำได้ยาก การล้างมือบ่อยขึ้นและพยายามไม่ใช้มือขยี้ตาหรือสัมผัสปากและจมูก (โดยอาศัยอุปกรณ์คือ face shield หน้ากากบังใบหน้า) ก็เป็นสิ่งที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อได้

•  เมื่อกลับบ้านควรเปลี่ยนเสื้อผ้าก่อนทำสิ่งอื่น โดยเฉพาะเมื่อในบ้านมีเด็กและผู้สูงวัย

มีงานวิจัยอะไรเกี่ยวกับเรื่องนี้อีกบ้าง ฟังรายละเอียดเพิ่มเติมจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ใน คิดก่อนเชื่อ

•   ทีมนักวิจัยจาก คิงส์คอลเลจ ลอนดอน ของสหราชอาณาจักร เผยแพร่บทความเรื่อง Self-reported symptoms of covid-19 including symptoms most predictive of SARS-CoV-2 infection, are heritable ตีพิมพ์ใน medRxiv ปี 2020 ระบุว่า ปัจจัยทางพันธุกรรมสามารถใช้อธิบายความแตกต่างในความเสี่ยงของการเกิดโรคโควิด-19 ที่ผู้ติดเชื้อแต่ละคนแสดงออกมาไม่เหมือนกันได้ถึงราว 50% 
o   การศึกษาในสหราชอาณาจักรทำในฝาแฝดแท้ซึ่งเป็นเพศเดียวกัน 2,633 คู่ เทียบกับคนที่เป็นฝาแฝดเสมือนประกอบด้วย หญิง 2,288 คนและชาย 345 คน โดยใช้แอป Covid Symptom Tracker ติดตามดูว่า ในแต่ละวันมีอาการของ C-19 Covid คือ ไข้ ไอแห้ง หายใจถี่ หายใจลำบาก เมื่อยล้า 
o   ทีมผู้วิจัยพบว่า แฝดแท้ซึ่งมีพันธุกรรมเหมือนกัน 100 % มีแนวโน้มที่จะเกิดอาการป่วยหรือไม่เกิดอาการป่วยจากโรคโควิด-19 เหมือนกัน โดยความเหมือนนี้อยู่ในอัตราที่สูงกว่าเมื่อเทียบกับกลุ่มแฝดเสมือนซึ่งมีพันธุกรรมเหมือนกันเพียง 50% เท่านั้น แสดงว่ามีความเป็นไปได้สูงที่พันธุกรรมจะเป็นปัจจัยกำหนดความแตกต่างในเรื่องนี้
o    ตัวอย่างพี่น้องฝาแฝดแท้ชาวอังกฤษ ชื่อ เคทีและเอ็มมา เดวิส เสียชีวิตเพราะโรคโควิด-19 ในเวลาห่างกันไม่กี่ชั่วโมง
o    อย่างไรก็ดีมีการแสดงออกของอาการโรคโควิด-19 บางอย่างเท่านั้นที่ถูกกำหนดโดยอิทธิพลของพันธุกรรม เช่นอาการไข้ ท้องเสีย เพ้อและสับสน หรือสูญเสียความสามารถในการรับกลิ่น-รส ในขณะที่อาการอย่างเช่น ไอ เสียงแห้ง เจ็บหน้าอก ปวดท้อง หรือเบื่ออาหาร ไม่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางพันธุกรรมแต่อย่างใด

มีงานวิจัยอะไรเกี่ยวกับเรื่องนี้อีกบ้าง ฟังรายละเอียดเพิ่มเติมจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ใน คิดก่อนเชื่อ

•  CCTV รายงานเมื่อ วันที่ 21 เมษายน 2020 ว่า แพทย์อู่ฮั่นสองคนได้ป่วยหนักจากการติดเชื้อ COVID-19 และต้องต่อสู้กับไวรัสนานพอควรจนรอดพ้นความตาย แต่ก็ต้องพบกับการเปลี่ยนแปลงที่ผิวเปลี่ยนสีเป็นดำคล้ำประกอบกับสภาพการทำงานของตับที่ยังไม่ฟื้นคืนอย่างสมบูรณ์
•  ผลข้างเคียงจากการรักษาในช่วงแรกของการติดเชื้อทำผิวของทั้งสอง เปลี่ยนเป็นคล้ำดำ ซึ่งคาดว่าเกิดจากการเปลี่ยนระดับที่ไม่สมดุลของฮอร์โมนที่เกิดขึ้นเนื่องจากตับซึ่งได้รับความเสียหายจากไวรัสและยังไม่ฟื้นคืนปกติ     

•  แพทย์ผู้รักษาสุขภาพทั้งสองคนกล่าวว่าผิวหนังของแพทย์สองคนเปลี่ยนไป เนื่องจากการในช่วงแรกของการรักษาได้รับยาขนานหนึ่ง ซึ่งผลข้างเคียงของยานั้นคือทำให้สีผิวคล้ำ

ฟังรายละเอียดเพิ่มเติมจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ใน คิดก่อนเชื่อ

การตรวจวัดการติดเชื้อ COVID-19 นั้นทำได้ 2 วิธีคือ 
o  การตรวจการปรากฏของเชื้อไวรัสหลังติดเชื้อราว 2-3 วันโดยการตรวจสอบหาหน่วยพันธุกรรมด้วยวิธี RT-PCR ในเสมหะที่กวาดจากคอหรือในโพรงจมูก ซึ่งเป็นวิธีที่ WHO รับรอง ปัจจุบันมีการพัฒนาให้การตรวจสอบได้ผลเร็วขึ้นจากเดิม 2-3 วัน เป็น 5 นาทีของ Abbott, 30 นาทีของ Mess Biotech และ 45 นาทีของ Cephied
o  การตรวจสอบหาแอนติบอดีทั้ง IgM และ IgG จากหยดเลือด หลังร่างกายได้รับเชื้อเข้าไปประมาณ 5 - 7 วัน ตามหลักการของ Elisa (Enzyme-linked Immunosorbent Assay) 
o  ปัจจุบันได้เพิ่มเติมการตรวจสอบในน้ำลายของผู้ต้องสงสัยด้วยวิธี RT-PCR ซึ่งเริ่มโดย Rutgers University ร่วมกับ Accurate Diagnostic Labs และ US.FDAได้ รับรองเป็นรายแรก และคงมีตามมาเรื่อย ๆ 
o  อย่างไรก็ตาม ทุกการตรวจสอบต้องทำให้ห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง

มีข่าวเกี่ยวกับการพัฒนาชุดตรวจ COVID-19 เพื่อให้ตรวจได้รวดเร็วของหน่วยงานต่างๆ ออกมามากมาย และมีโฆษณาขายชุดตรวจ คำถามคือมันได้ผลจริงแม่นยำหรือไม่ และถ้าเราไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์หรือนักเทคนิคการแพทย์ จะอ่านค่าแปลผลได้อย่างไร 

ฟังข้อมูลงานวิจัยจาก ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา ที่จะไปค้นงานวิจัยมาอธิบาย ในคิดก่อนเชื่อ