คิดก่อนเชื่อ

คิดก่อนเชื่อ

By Thai PBS Podcast, Thai PBS RadioTV & Film
Download on the App Store

คิดก่อนเชื่อ episodes

  • คิดก่อนเชื่อ : น้ำมันจากกัญชง ตอนที่ 1 รู้ให้ชัดก่อนบริโภค

    •  พืชที่เป็นพี่น้องของกัญชาคือ กัญชง เริ่มเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายในรูปผลิตภัณฑ์จากกัญชง ที่ไม่ได้มีความเกี่ยวพันกับการสันทนาการ คือ ผ้าที่มีเส้นใยที่แข็งแรง ยาที่สกัดจากใบและลำต้นเพื่อบำบัดโรคทางสมองบางชนิด และน้ำมันจากเมล็ดเพื่อใช้เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหรือผสมอาหารเพื่อเพิ่มศักยภาพที่ต้องการ 
    •  ในอนาคตอันใกล้ผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาจากกัญชงในรูปของ น้ำมันจากเมล็ดกัญชง โปรตีนสกัดจากเมล็ดกัญชง หรือน้ำมันจากกัญชงในรูปน้ำมันซีบีดี (CBD oil ซึ่งปัจจุบันน้ำมันซีบีดียังไม่ถูกกฏหมาย) อาจเข้าสู่ตลาดผู้บริโภคอย่างถูกกฏหมาย
    •  ประเด็นที่น่าสนใจคือ ผู้บริโภคบางคนอาจสับสนเมื่อเข้าไปดูข้อมูลจากการโฆษณาขายน้ำมันที่สกัดได้จากกัญชงซึ่งจริงแล้วมี 2 ประเภทคือ 
      o  ชนิดที่สกัดจากเมล็ดกัญชงหรือน้ำมันเฮมพ์ (Hemp oil หรือ Hemp seed oil) 
      o  ชนิดที่สกัดจากลำต้นและใบกัญชง หรือน้ำมันซีบีดี (CBD oil) 

    •  น้ำมันทั้งสองประเภทนั้นมีความแตกต่างกันโดยสิ้นเชิงในด้าน ทั้งการตอบสนองในความต้องการจริงของผู้บริโภค และราคานั้นต่างกันมาก

    คลิกฟังรายละเอียดว่า น้ำมันเฮมพ์และน้ำมันซีบีดี สกัดมาจากส่วนใดของกัญชง มีคุณสมบัติอย่างไร และราคาต่างกันมากขนาดไหน

     

    15 min
  • คิดก่อนเชื่อ : แว่นตาใช้งานหน้าอุปกรณ์กำเนิดแสงต่าง ๆ ช่วยป้องกันตาจากอันตรายของแสงสีน้ำเงินจริงหรือ

    • แสงสีน้ำเงินคือ แสงที่เป็นองค์ประกอบของแสงสีขาว
       o แสงที่เรามองเห็นได้จะอยู่ที่ช่วงความยาวคลื่นประมาณ 400-700 nm โดยแสงสีน้ำเงินอยู่ที่ช่วงประมาณ 380-480 nm จึงเป็นแสงที่อยู่ในช่วงมีพลังงานค่อนข้างสูง
       o แสงทั้งหมดมี 7 สี คือ ม่วง คราม น้ำเงิน เขียว เหลือง แสด แดง 
    • แหล่งของแสงสีน้ำเงิน
       o  ดวงอาทิตย์ 
       o  หลอด LED ตามบ้านเรือน ไฟหน้าและท้ายรถ ไฟฉายสมัยใหม่ อุปกรณ์อิเล็คโทรนิคที่ต้องการให้เห็นตำแหน่งจึงใส่หลอด LED อุปกรณ์ดิจิตอล เช่น นาฬิกา (Smart Watch)
       o  จอ TV จอคอมพิวเตอร์ โน๊ตบุค แทบเล็ต  ฯลฯ

    • แสงสีน้ำเงินที่เราเจอนั้น มี 2 ประเภท คือแสงสีน้ำเงินที่ดี และ แสงสีน้ำเงินที่เป็นโทษ
       o มีสมมุติฐานว่า แสงสีน้ำเงินที่ดี ในช่วงสูงกว่า 470 nm ช่วยกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนออกมาช่วยทำให้เรากระฉับกระเฉง รู้ว่าเวลาไหนควรนอน เวลาไหนควรตื่น หรือแม้แต่บอกว่าเราควรกินตอนไหน ถ่ายอุจจาระตอนไหน ซึ่งเป็นการกระตุ้น “นาฬิกาชีวิต” ที่ทำให้ร่างกายทำงานเป็นปกติ
       o และยังมี สีน้ำเงินที่เป็นโทษ ในช่วงคลื่นที่ 415-455 nm นั้นเป็นแสงที่ส่งผลเสียทำให้จอประสาทตาเราค่อยๆ เสื่อมลงได้ หากรับในปริมาณที่มากเกินไป 

    มีงานวิจัยอะไรบ้างที่ระบุถึงแสงที่อันตรายต่อดวงตาและแว่นตาสามารถตัดแสงได้หรือไม่
     

    16 min
  • คิดก่อนเชื่อ : ลดความเสี่ยงมะเร็งเต้านมหลังหมดประจำเดือนด้วยอาหารธรรมชาติได้ด้วยหรือ

    •    มีทฤษฏีหนึ่งกล่าวประมาณว่า เมื่อผู้หญิงหมดประจำเดือนแล้วไม่ควรปล่อยให้ตัวเองอ้วน เพราะปริมาณเอสโตรเจนอาจเพิ่มสูงได้แบบไม่มีการควบคุม ส่งผลให้เสี่ยงต่อมะเร็งเต้านม

    •    เอสโตรเจนที่เพิ่มสูงหลังหมดประจำเดือนได้จากการทำงานของเอนไซม์ Aromatase

    •    Aromatase คือ เอนไซม์ในกลุ่มไซโตโครม พี-450 ซึ่งมีความสำคัญมาก ๆ ในการเปลี่ยนแปลงสารเคมีในร่างกาย หน้าที่หนึ่งคือเปลี่ยน testosterone และ androstenediol ไปเป็นฮอร์โมนกลุ่มเอสโตรเจน   


    •    เอนไซม์นี้มีมากใน fat cell ดังนั้นผู้หญิงที่เริ่มอ้วนเมื่อหมดประจำเดือนแล้วจึงอาจมีเอสโตรเจนในร่างกายสูง เนื่องจากเอนไซม์ใน fat cell ยังทำงานอยู่ ทั้งที่ corpus luteum ในรังไข่ไม่มีการผลิตเอสโตรเจนแล้ว

    •    แพทย์มักจ่ายยากลุ่ม aromatase inhibitors ให้ผู้หมดประจำเดือนที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นมะเร็งเต้านม

    •    แต่ยาแผนปัจจุบันกลุ่ม aromatase inhibitors มักทำให้เกิดผลข้างเคียงคือ  กระดูกพรุน ข้อต่อผิดปรกติ มีอาการเจ็บปวด ข้ออักเสบ มีปัญหาตับและไต ผมร่วง

    ฟังว่ามีงานวิจัยอะไรที่เกี่ยวกับแหล่งของ aromatase inhibitor ในธรรมชาติ

    18 min
  • คิดก่อนเชื่อ : พัดลมไอน้ำนั้นช่วยคลายร้อนได้จริงหรือ

    •    พัดลมไอน้ำ ภาษาอังกฤษควรเป็น misting fan หรือ mist fan
    •    พัดลมไอน้ำคือ อุปกรณ์สร้างละอองหมอกไอน้ำด้วยปั๊มแรงดัน (pressure pump) และหัวพ่นหมอก (Mist Nozzle) โดยอาศัยหลักการปัมพ์สร้างแรงดันจ่ายน้ำผ่านรูขนาดเล็กมาก ๆ เพื่อให้หยดน้ำที่พ่นออกมามีการแตกตัวเป็นอณูเล็กๆ (Atomization) อาจมีการใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็นกว่าอุณหภูมิห้อง เป็นอุปกรณ์ที่ควรใช้ในสถานที่ที่อากาศถ่ายเทได้ดี ไม่ว่าในร่มหรือกลางแจ้ง ถ้าอากาศถ่ายเทไม่ดีจะทำให้ไอน้ำจับตัวเป็นหยดน้ำ อย่างไรก็ดีถ้าพัดลมมีความแรงพอจะช่วยทำให้โอกาสจับตัวเป็นหยดน้ำเป็นไปได้ยาก (ลักษณะเดียวกับช่องแช่แข็งชนิดที่ไม่ต้องละลายน้ำแข็งในตู้เย็น)
    •    พัดลมนี้ช่วยให้อากาศรอบตัวเราเย็นลงจริงหรือไม่ มีงานวิจัย 2 เรื่องเป็นอย่างน้อยที่กล่าวถึง
    •    บทความแรกชื่อ Evaluation of cooling effects: outdoor water mist fan ในวารสาร Building Research & Information ในปี 2015 
    •    บทความที่สองชื่อ Performance evaluation of misting fans in hot and humid climate ตีพิมพ์ในวารสาร Building and Environment เมื่อปี 2010 

    16 min
  • คิดก่อนเชื่อ : คลื่นแสงระดับ UVC ที่ว่าร้ายอาจช่วยสู้ COVID-19 ได้จริงหรือ

    •    แสงระดับอัลตราไวโอเลต (Ultraviolet) หรือ UV นั้น เป็นแสงที่มีระดับความยาวคลื่นที่สั้นเกินกว่าที่ตามนุษย์มองเห็นได้และมีระดับพลังงานสูงกว่าแสงที่มองเห็นได้ กล่าวโดยสรุปคือ เป็นแสงที่มองไม่เห็นแต่ถ่ายทอดพลังงานให้สิ่งที่แสงไปถึง
     •   แสง UV แบ่งง่าย ๆ เป็น 3 ระดับคือ UVA (315-400 nm) UVB (280-315nm) และ UVC (100-280 nm) โดย UVA นั้น ไม่ค่อยก่อปัญหาอะไรนักเพียงแค่ทำให้คนที่ผิวคล้ำโดยกำเนิดแล้วคล้ำหนักขึ้น แสง UVB เป็นแสงที่เมื่อส่องผิวแต่น้อยช่วยในการสร้างวิตามินดีแต่ถ้ามากไปก็จะไม่ค่อยดีแล้วเพราะเริ่มร้อนและทำลายผิวหนังชั้นที่เป็นเซลล์มีชีวิตได้ ส่วน UVC นั้นไม่ต้องพูดถึง เป็นแสงที่ฆ่าเชื้อโรคได้เป็นอย่างดีแต่ก็ทำให้ผิวหนังส่วนที่เป็นเซลล์ซึ่งยังมีชีวิตอยู่มีความเสี่ยงต่อการกลายพันธุ์เป็นมะเร็งได้
    •    ข่าวจากหลายสถานีโทรทัศน์และเว็บไซต์ซึ่งคงซื้อข่าวจากแหล่งเดียวกันกล่าวว่า ได้มีการค้นพบว่า มีแนวความคิดในการใช้แสงที่มีความถี่ในช่วง far UVC (207-222-nm) ช่วยในการฆ่าไวรัส COVID-19 โดยคนที่ได้รับแสงพร้อมกันจะไม่เป็นไร
    •    แนวความคิดนี้ฟังแล้วดู โหด มัน ฮา เพราะแสง far UVC นั้น มีพลังงานทำลายล้างได้สูงกว่าแสง UVC ที่ก่อมะเร็งผิวหนังเสียอีก ดังนั้นแนวความคิดว่ามันควรฆ่าไวรัสที่ก่อให้เกิด COVID-19 บนวัสดุใด ๆ ได้นั้น จึงถูกต้อง แต่เมื่อวัสดุนั้นอยู่กับมนุษย์แล้ว far UVC น่าจะก่ออันตราย แต่ปรากฏว่า ไม่น่าใช่
     

    15 min
  • คิดก่อนเชื่อ : ลดพลาสติกชนิดโพลียูรีเทนในสิ่งแวดล้อมได้จริงหรือ

    •    พลาสติกซึ่งผลิตจากของเหลือในการกลั่นน้ำมันที่มีการใช้มากที่สุดคือ โพลียูรีเทน (polyurethane)
    •    โพลียูรีเทนถูกผลิตขึ้นครั้งแรกในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อใช้ทดแทนยางธรรมชาติ และยังใช้ในการผลิตกระดาษ การผลิตก๊าซมัสตาร์ด ผ้าใยสังเคราะห์ที่มีความทนทาน เคลือบผิวเครื่องบิน เคลือบโลหะ ไม้ และอิฐ เพื่อป้องกันการกัดกร่อนและสารเคมี
    •    ในกลุ่มเครื่องแต่งกาย โพลียูรีเทนได้รับการปรับปรุงและพัฒนาเป็นเส้นใยสแปนเด็ก (spandex fiber) ที่มีความทนทานและยืดหยุ่นได้ดี เป็นวัสดุใส่ในหมอน ที่นอน และเบาะนั่งรถยนต์ โฟมกันกระแทกในกล่องบรรจุภัณฑ์ วัสดุประกอบไม้-พลาสติก กาวและสารผนึกต่าง ๆ นอกจากนี้ ยังใช้ทำอุปกรณ์ทางการแพทย์ การต่อเรือ และอิเล็กทรอนิกส์

    •    ในช่วงที่ COVID-19 กำลังระบาด หน้ากากอนามัยที่มักใช้กันทั่วไปทำจากผ้าสปันบอนด์ ซึ่งเป็นใยสังเคราะห์ที่ผลิตจาก Polypropylene มีหลากหลายสีให้เลือกใช้ได้ และก็มีหน้ากากลักษณะหนึ่งซึ่งทำจากผ้าที่สังเคราะห์จากพลาสติกโพลียูรีเทนซึ่งดูสวยกว่าและนักการเมืองชอบใช้เวลาออกข่าวโทรทัศน์ซึ่งเวลาพูดแล้วมักหลุดมาอยู่ใต้จมูกประจำ 
    •    ประเด็นคือ เวลาทิ้งลงถังขยะแล้ว ผู้กำจัดขยะทำลายด้วยวิธีใด (ไม่ว่าจะเป็นผ้าสปันบอนด์และผ้าโพลียูรีเทน)
    •    โพลียูรีเทนเป็นพลาสติกที่เมื่อแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์แล้วมีลักษณะสัมผัสแข็งจนยากต่อการนำกลับมาใช้ซ้ำอย่างปลอดภัย เพราะใช้ความร้อนหลอมให้เหลวไม่ได้ เนื่องจาก โพลียูรีเทนติดไฟได้ง่ายและรวดเร็วมาก และเมื่อไหม้แล้วจะให้ความร้อน และควันหนาแน่นมาก ที่สำคัญคือให้ก๊าซพิษออกมาด้วยได้แก่ ไดออกซิน ไอโซไซยาไนด์ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ และคาร์บอนไดออกไซด์ เป็นต้น จึงมักพบว่าผลิตภัณฑ์ที่ทำจากพลาสติกชนิดนี้มักจบลงในการทิ้งลงสู่สิ่งแวดล้อมแล้วมีการสลายตัวให้สารเคมีที่เป็นพิษออกมาได้เรื่อย ๆ ซึ่งสารเคมีบางชนิดเป็นสารก่อมะเร็ง 

    15 min
  • คิดก่อนเชื่อ : COVID-19 ก่อปัญหาแค่ระบบทางเดินหายใจจริงหรือ

    •    โคโรนาไวรัสเป็นไวรัสกลุ่มหนึ่งที่ก่อให้เกิดความเสียหายของระบบทางเดินหายใจ ตั้งแต่น้อยคล้ายเป็นหวัดธรรมดา ไปจนถึงอาการหนักจนตายเนื่องจากความเสียหายของเซลล์ปอด
    •    โดยทั่วไปแล้วอาการป่วยเนื่องจากโคโรนาไวรัสนั้น ไม่มียาบำบัดโดยตรงและยังไม่มีวัคซีนที่มีคุณสมบัติที่จะหยุดยั้งได้อย่างมีประสิทธิภาพ
    •    สัตว์เลือดอุ่นอื่น ๆ เช่น ไก่ ติดเชื้อไวรัสกลุ่มนี้แสดงอาการผิดปรกติของทางเดินหายใจ ในขณะที่หมูและกระต่ายที่ติดเชื้อมีอาการที่ทางเดินอาหารและท้องเสีย เป็นต้น
    •   เมื่อการระบาดของ COVID-19 ประมาณเดือนที่ 5 ปรากฏว่าอาการป่วยของผู้เคราะห์ร้ายที่ติดเชื้อ SARS CoV 2 นั้น เปลี่ยนไปจากรูปแบบเดิมที่เคยก่อแค่ปัญหาของทางเดินหายใจคือ ไอ มีไข้ ปวดกล้ามเนื้อ ปวดหัว และหายใจลำบาก ไปเป็นก่อปัญหาในหลายอวัยวะส่งผลให้เกิดการตายอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน
    •    บทความเรื่อง Unusual Symptoms of Coronavirus: What We Know So Far ในเว็บไซต์หนึ่ง เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2020 ได้บรรยายถึงประเด็นที่ SARS CoV 2 ก่ออันตรายในคนไข้ในหลายรูปแบบ ซึ่งไม่เคยปรากฏว่าเกิดจากไวรัสกลุ่มนี้ในคน  มีอาการอะไรบ้าง ฟังใน คิดก่อนเชื่อ กับ ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยา 

    18 min
  • คิดก่อนเชื่อ : สู้ COVID-19 ด้วยวิธีที่เร็วกว่าใช้วัคซีนได้จริงหรือ

    •    เป็นที่เข้าใจทั่วไปว่า การป้องกันการติดเชื้อที่ก่อให้เกิดโรค COVID-19 นั้นต้องใช้แอนติบอดีเป็นตัวจับไวรัสตรง spike protein หรือตุ่มโปรตีนบนผิวของไวรัส
    •    แอนติบอดีในร่างกายเราได้จากหลายวิธีการคือ 
    o    ร่างกายสร้างขึ้นได้เองโดยอาศัยระบบภูมิคุ้มกันที่มีอยู่ตามธรรมชาติ 
    o    จากวัคซีนที่พัฒนาได้แล้วฉีดเข้าร่างกายคนที่ยังไม่ติดเชื้อ 
    o    จากน้ำเลือดของคนที่เคยติดเชื้อ COVID-19 และหายดีแล้ว
    o    จากแอนติบอดีที่สู้กับไวรัสที่มีลักษณะใกล้เคียงกับไวรัส COVID-19 ที่ผลิตขึ้นในห้องปฏิบัติการโดยเฉพาะ
    •    ไวรัสที่ก่อให้เกิดโรค COVID-19 คือ SARS CoV-2 ส่วนไวรัสใกล้เคียงที่ก่อให้เกิดโรค SARS คือ SARS CoV มีงานวิจัยอย่างน้อย 2 เรื่องที่พบความรู้ที่คล้ายกันซึ่งเป็นการศึกษาที่ใช้แอนติบอดีที่ต่อต้านไวรัส SARS-CoV มาจัดการกับ SARS-CoV-2
    o    งานวิจัยเรื่อง Cross-neutralization of SARS-CoV-2 by a human monoclonal SARS-CoV antibody เขียนโดย Dora Pinto และคณะจากมหาวิทยาลัยในสวิสเซอร์แลนด์ สหรัฐอเมริกาและฝรั่งเศส ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Nature 2020 งานวิจัยนี้ใช้ monoclonal antibody ที่ผลิตจากผู้ป่วย SARS เมื่อปี 2003

    o    งานวิจัยเรื่อง A human monoclonal antibody blocking SARS-CoV-2 infection นิพนธ์โดย Chunyan Wang และคณะจากมหาวิทยาลัยในเนเทอร์แลนด์และเยอรมัน ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร bioRxiv ปี 2020 งานวิจัยนี้ใช้ monoclonal antibody ที่ผลิตขึ้นเองในห้องปฏิบัติการ

    มีงานวิจัยอะไรอีกบ้าง ฟังในคิดก่อนเชื่อ 

    18 min
  • คิดก่อนเชื่อ : อาการของ COVID-19 นั้นดูคล้ายโรคภูมิคุ้มกันต้านตัวเอง (autoimmune disease) จริงหรือ

    •   ปัญหาที่สำคัญที่สุดในการพัฒนาวัคซีนต่าง ๆ คือ ความกังวลว่าวัคซีนนั้นก่อให้เกิดอาการของภูมิคุ้มกันต้านตัวเอง หรือ autoimmune disease
    •   มีแพทย์ท่านหนึ่งให้สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2020 ว่า ผู้ที่เสี่ยงเป็นโรค autoimmune disease (ภูมิคุ้มกันต้านตัวเอง) ไม่ควรกังวลถ้าจะต้องฉีดวัดซีนป้องกัน covid-19 เพราะอาการภูมิคุ้มกันต้านตัวเองนั้นแก้ไม่ยาก เพียงแค่มียาพาราเซตามอลก็ช่วยได้แล้ว แต่ประโยชน์ของการได้รับการป้องกัน COVID-19 จากวัคซีนนั้นเหนือกว่า
    o    ที่กล่าวข้างต้นเป็นการทำ risk/benefit ที่คุณหมอซึ่งไม่ได้เป็นโรคภูมิคุ้มกันต้านตัวเองกล่าว
    •    มีบทความเรื่อง COVID-19 Is Looking More and More Like an Autoimmune Disease ในเวปไซต์หนึ่งเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2020 กล่าวว่า ตลอดเวลาที่มีการระบาดของ COVID-19 นั้น แพทย์หลายคนได้สังเกตว่า คนไข้ไม่น้อยที่ติดเชื้อมีอาการ myocarditis (กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก และอาจทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ส่วนมากมักเกิดจากการติดเชื้อไวรัส แต่บางกรณีอาจเป็นผลกระทบจากการใช้ยาบางชนิด ปัญหาเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน หรือการอักเสบอื่น ๆ ในร่างกาย) ส่งผลให้ตายได้
     

    11 min
  • คิดก่อนเชื่อ : COVID-19 ระบาดในอังกฤษ เป็นไวรัสกลายพันธุ์

    การกลายพันธุ์ของ RNA virus ไม่ใช้เรื่องน่าประหลาดใจ...แต่
    •    เมื่อ 21 ธันวาคม 2020 มีข่าวว่า มี Sar-CoV-2 ในอังกฤษที่กลายพันธุ์เป็นสายพันธุ์ใหม่ซึ่งระบาดเร็วกว่าเดิม กล่าวคือ เข้าสู่เซลล์มนุษย์ได้เร็วกว่าสายพันธุ์เดิม
    •    มีการตรวจพบครั้งแรกในเดือนกันยายน แล้วในเดือนพฤศจิกายนได้พบว่าประมาณหนึ่งในสี่ของผู้ติดเชื้อในลอนดอนเป็นสายพันธุ์ใหม่นี้ จนสุดท้ายจำนวนผู้ป่วยเกือบ 2 ใน 3 ในช่วงกลางเดือนธันวาคมเป็นสายพันธุ์นี้ ปรากฏการณ์นี้ทำให้นายกรัฐมนตรีบอริส จอห์นสัน ต้องออกข้อบังคับรอบใหม่ในหลายพื้นที่ของประเทศป้องกันไวรัสกระจาย
    •    ไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์ใหม่ในอังกฤษนั้นมีรหัสว่า VUI-202012/01 (ตามระบบของ the COVID-19 Genomics UK หรือ COG-UK) ซึ่งมีการกลายพันธุ์ 14 ตำแหน่ง ซึ่ง 7 ใน 14 ตำแหน่งเป็นที่บริเวณ spike glycoprotein ที่ทำหน้าที่จับกับ ACE2 receptor (ปัจจุบันมีการกลายพันธุ์ของ spike glycoprotein กว่า 4,000 ครั้งแล้ว) แต่ยังสรุปไม่ได้ว่า เชื้อมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นจากเดิมหรือไม่ในการทำให้คนไข้เสียชีวิต
     

    14 min

About คิดก่อนเชื่อ

From the publisher's feed

คิดก่อนเชื่อ กับ ดร.แก้ว กังสดาลอำไพ นักพิษวิทยาและนักวิจัย จะนำงานวิจัยเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ทางพิษวิทยา มาอธิบายให้เข้าใจง่าย ๆ  เช่น ข้อมูลของอาหาร ผลิตภัณฑ์ที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน ฯลฯ…