ساعتش روز ۱۷ مرداد متوقف شده بود
يك شب، پنجشنبه شب بود كه ناگهان زنگ در خانه را
زدند. شنيده بوديم كه پنجشنبه شبهاي هر هفته خبر اعدام بچه ها
را به خانواده هايشان ميدهند. براي همين صداي زنگ در آن موقع
شب، براي همه مان نگران كننده بود و يك لحظه همه بر جاي خود
ميخكوب شديم. حتماً همة ما در خلوت خود و بي آنکه با ديگري
در ميان بگذارد، از لغو ملاقاتها چيزهايي حدس زده و به اعدام اكبر
فكر كرده بوديم و مي دانستيم كه دير يا زود بايد با اين خبر روبه رو
شويم.
به هرحال، مادرم براي بازكردن در رفت و چند دقيقه بعد با رنگ
پريده برگشت وبه پدرم گفت برو ببين اينها چه ميگويند؟ من به حياط
رفتم تا بشنوم چه مي گويند. پدرم با مراجعه كننده روبه رو شد. معلوم
شد چند پاسدارهستند. به پدرمی گفتند فردا ساعت ۹ صبح به كميتة جادة
خاوران بياييد. پدرم پرسيد آنجا چه خبر است؟ گفتند ما نمي دانيم ما
مأموريم و معذور! پدرم عصباني شد و گفت خب مي خواهيد بگوييد
پسرم را اعدام كرده ايد، ديگر! اين همه قايم باشك بازي براي چيست؟
آن پاسدار هم بيشرمانه ليست بلندي را كه دستش بود نشان داد و
گفت ما چيزي نميدانيم، از صبح تا الان كارمان اين است كه به خانة
تك تك افراد اين ليست مراجعه كنيم و همين خبر را بدهيم. پدرم به
آنها گفت برو به همان كسي كه ميداند بگو، حكومت ممكن است
با كفر بماند ولي با ظلم نمي ماند. آنها چيزي نگفتند و رفتند.
به اين ترتيب فهميديم كه اكبر را اعدام كرده اند. مادرم در
آشپزخانه بلند بلند و با سوز دل گريه ميكرد و گريه هاي دردآلودش
ما را هم به گريه مي انداخت. او در ميان گريه ها، از غم هاي
فروخورده اش در اعدام فرزانه، از ۸سال رنج و شكنجة مداوم اكبر، از
آمد و رفت ها و انتظارهاي طولاني و بي حاصل در اين سالها در مقابل
در بستة زندانهاي مختلف، در آرزوي اين كه فقط يك بار بتواند
فرزندش را ببيند، از آرزوهاي خاكسترشده اش براي اكبر كه قرار
بود ۴ماه ديگر آزاد شود و از خاطرات تلخ و شيرينش با فرزانه و
اكبر حرف ميزد. انگار داغ اكبر، زخم داغمه بستة شهادت فرزانه را
هم تازه و خون چكان كرده بود. مادرم در ميان گريه و مويه هايش،
خميني را نفرين ميكرد و ميگفت: اي ظالم!…آخر اين زنداني هاي
كت بسته چه گناهي كرده بودند كه بعد از ۷سال آنها را كشتي؟ چقدر
ميخواهي خون بخوري؟ اي جلاد…اي جاني!…
آن شب در خانة ما هيچ كس تا صبح نخوابيد. صبح اول وقت
همه سوار ماشين شديم و پدرم ابتدا همه مان را به سر مزار فرزانه برد.
شايد ميخواست ما را كمي تسلي بدهد. از آنجا ساعت ۱۱ صبح به
كميتة خاوران رفتيم. از چند صد متر مانده به محل، پاسداران ايستاده بودند و نمي گذاشتند جلو برويم. اسم و مشخصات را پرسيدند و با
بيسيم اطلاع دادند. يكي آمد و گفت نوبت شما ساعت ۹ بوده، چون
دير آمده ايد بايد برگرديد و ساعت ۲ بعدازظهر بياييد. پدرم كه از
كوره دررفته بود گفت: مگر ميخواهيد چه كار كنيد؟ مگر غير از
اين است كه مي خواهيد بگوييد آنها را كشته ايد و دو دست لباسش
را بدهيد؟ اين بازيها ديگر براي چيست؟
همان پاسدار گفت من چيزي نميدانم، فقط ميدانم كه شما بايد
برگرديد. معلوم بود از اينكه با خانواده هاي بچه ها برخوردي پيدا
كنند، به شدت مي ترسند. به اين خاطر زمانبندي داده بودند كه مبادا
همة خانواده ها با هم مراجعه كنند و آنجا شلوغ شده از كنترلشان
خارج شود. هر هفته به تعداد مشخصي با زمانبندي هاي مختلف خبر
ميدادند تا به كميته هاي خارج از شهر بروند و به اين ترتيب خبر
اعدام بچه ها را به تدريج و به طور پراكنده به خانواده هايشان ميدادند.
سرانجام برگشتيم وساعت ۲ من وپدرم به آنجا رفتيم.بعد ازيك ساعت
معطلي آمدند و گفتند فقط پدرم ميتواند به داخل برود. پدرم رفت و بعد
از يك ساعت با يك ساك كوچك برگشت. احساس ميكردم در همين
يك ساعتي كه رفت وبرگشت، شكسته ترشده است.هيچ حرفي نزد وفقط
سوار ماشين شد و حركت كرديم. بغض كرده بود، اما هيچ حرفي نمي زد.
شايد ميترسيد اگر حرف بزند نتواند خودش را كنترل كند.
كمي كه گذشت، تعريف كرد كه او را به داخل يك اتاق بردند
كه دور تا دورش تعدادي نشسته بودند و چند آخوند هم بين آنها بود. او
را وسط اتاق روي يك صندلي نشاندند و آخوندي كه به نظر مي رسيد، رئيس آنهاست، شروع كرد به گفتن يكسري مزخرفات. نظير اينكه بعد
از حملة منافقين در عمليات مرصاد، زنداني ها كه با آنها در ارتباط بودند،
شورش كردند و تعدادي از پاسداران ما را كشتند، ما هم آنها را اعدام
كرديم و…
پدرم به آنها گفته بود، اينجا من هستم و شما، به چه كسي داريد
دروغ مي گوييد؟ مرغ پخته هم به اين حرفها ميخندد. بگوييد دست تان
به مجاهدين نمي رسد، اين زنداني هاي كت بسته و بي دفاع را كشتيد. مگر
خودتان به پسر من ۸سال حكم نداديد؟ فقط ۴ماه ديگر مانده بود كه
حكمش تمام شود و…
سرانجام كاغذهايي را براي امضا به پدرم داده بودند كه در آن متعهد
ميشد كه هيچ مراسم عزايي نگيرد، عكس پسرش را جايي نزند، به كسي
هم چيزي نگويد. اگر اين كارها را كرد، ممكن است بعد از مدتي محل
دفن او را بگويند. البته آنرا هرگز نگفتند و نمي توانستند هم بگويند.چون
همه را در گورهاي جمعي ريخته و روي آن را هم با بولدوزر صاف كرده
بودند.
در ساك اكبر، جوراب و شال گردني كه برايش بافته بودم، گذاشته
شده بود و ساعتش روز ۱۷ مرداد را نشان ميداد كه متوقف شده بود. آيا
قلبش هم همان روز از تپش باز ايستاده بود؟
جاي خالي همسفران
چندي بعد توسط يكي ازبچه ها توانستم كد راديويي ام را براي صداي
مجاهد بفرستم. از آن به بعد هر روز با اين اميد كه كدم را بشنوم، راديو را گوش ميكردم. اولين بار كه كد راديويي ام را از صداي مجاهد شنيدم،
دلم ميخواست از خوشحالي فرياد بكشم. برايم پيام داده بودند كه فردي
به ديدنم مي آيد و براي اعزام آماده باشم.
بالاخره روز اعزام فرا رسيد، با طيبه حياتي و زهره جمشيدي قرار
گذاشتيم كه هر كدام با يك اتوبوس خودمان را به شهر مرزي برسانيم
و در آنجا با كمك فردي كه با او قرار گذاشته بوديم، از مرز رد شويم.
من با يك اتوبوس حركت كردم و طيبه و زهره هم با يك اتوبوس ديگر
راه افتادند.
وقتي به شهر مرزي رسيدم، هرچه منتظر طيبه و زهره شدم، آنها
نيامدند. ۳روزدرآن شهر مرزي، با انتظاري كشنده صبر كردم. به خانة طيبه
زنگ زدم، معلوم شد او همان روز حركت كرده و ديگر برنگشته است. از
شواهد به نظر مي رسيد كه در مسير ضربه خورده و دستگير شده اند.
وقتي از آمدن طيبه و زهره نااميد شدم، به همراه پيكي كه مأمور
عبوردادن من از مرز بود، حركت كرديم. ۳روز طول كشيد تا توانستيم
از مرز عبور كنيم و به اولين پايگاه سازمان برسيم. يكي از شيرين ترين
لحظات عمرم، لحظه يي بود كه بعد از سالها دوباره به سازمان و به بچه ها
رسيدم. هيچوقت نخواهم توانست آن لحظه را با كلمات بيان كنم. پيش
خودم زمزمه كردم جاي شهدا خالي!…و جاي همسفرانم، طيبه و زهره
خالي!…همسفراني كه هرگز به هم نرسيديم.
بعدها شنيدم كه طيبه و زهره بعد از دستگيري در يكي از
پاسگاه هاي بازرسي مسير، به ا وين منتقل و بعد از شكنجه هاي وحشيانه
اعدام شده ا ند.

ديدار با اكبر
سالهای زندان با همة رويدادهای مهيب و سنگينی كه هرگز در
خارج از جبر زندان توان مواجه شدن با آنها را نداشتيم، يكي پس
از ديگري مي آمدند و مي گذشتند. گاه از شدت خشم و درد تا مغز
استخوان مي سوختيم و شعله مي كشيديم، اما آن را فرو مي خورديم.
در سال ۶۵ ، خواهرم پروانه را كه در ۳۰ خرداد ۶۰ دستگير شده
بود، از قزلحصار به بند ما در اوين آوردند . بعد از ۵سال توانستم با
خواهرم هم سلول و هم بند شوم و او را دوباره ببينم . تا مدتها هر دو
كلي حرف داشتيم كه براي همديگر بزنيم. من از شهادت فرزانه و
دستگيري اكبر و همة ماجراهايي كه اتفاق افتاده بود برايش گفتم و
او هم ماجراهايش را برايم تعريف كرد. پروانه همان سال آزاد شد.
اما در ملاقات از مادرم شنيدم اكبر را كه به عنوان تنبيه به گوهردشت
برده بودند، به دليل اينكه ذات الريه خيلي سخت و خطرناكي گرفته
بود، به بهداري اوين منتقل كرده اند. بعد از مدتي كه حالش بهتر شد، چند بار درخواست ملاقات با او را دادم. كه بعد از مدت زيادي انتظار،
يك روز ناگهان براي ملاقات با او صدايم زدند. باورم نميشد. از قبل
برايش جوراب و شال گردن بافته و آماده كرده بودم كه همراهم بردم.
عكس فرزانه را هم كه مادرم مخفيانه برايم فرستاده بود، برايش بردم.
ملاقات در گوشه يي از راهرو شعبه روي زمين بود. پاسداري كه بالاي
سرمان ايستاده بود گفت ۱۰ دقيقه بيشتر وقت نداريد. حرفهايم آنقدر
زياد بود كه نمي دانستم كدام را در اولويت قراربدهم. فقط توانستم
وضعيتش را بپرسم. در حين ملاقات از بسته سيگاري كه توي جيب
بلوزش بود، متوجه شدم كه سيگاري شده. به او گفتم چرا سيگاري
شدي؟ خجالت كشيد و سرش را پايين انداخت، گفت نميداني
در گوهردشت چه فشارهايي بود و لاجوردي چه بلاهايي سرمان
مي آورد. براي همين سيگاري شدم. ولي زياد نميكشم و حتماً ترك
ميكنم. نخواستم ناراحتش كنم، گفتم اشكالي ندارد. بعد يواشكي
طوري كه پاسدار مراقب مان نفهمد، عكس فرزانه را به او دادم و به طور
مختصر نحوة دستگيري و شهادت فرزانه را برايش گفتم. عكس را
لاي بسته سيگارش گذاشت.
همانطور كه در قسمتهاي قبلي گفتم در سالهاي ۶۵ و ۶۶
هيأتهايي از طرف منتظري براي گرفتن حكم به بند مي آمدند. اواخر
سال ۶۶ هم يكي از همان هيأتها به بند ما آمد و دوباره حكمهاي ما را
سؤال كردند و رفتند. بعد از مدتي تعدادي از بچه ها را صدا زدند و
به آنها گفتند كه حكمشان چند سال تخفيف خورده است. يكبار هم
مرا به همراه تعداد ديگري به دادياري احضار كردند. باورم نميشد، به دادياري رفتم و آن جا وقتي نوبتم رسيد، به من هم گفتند به حكمت
تخفيف خورده است. حكمها معمولاً از زمان تشكيل دادگاه حساب
ميشد. من تا آنموقع ۳بار در سالهاي مختلف به دادگاه رفته بودم،
ولي حكمم در پرونده ام از زمان دادگاه اول محاسبه شده بود. آنهايي
كه تخفيف داده بودند، نمي دانستند كه ۳بار دادگاه رفته ا م و طوري
تخفيف داده بودند كه ۳سال ديگر هم مي بايست در زندان بمانم.
وقتي گفت حكمت تخفيف داده شده، گفتم پس به اين صورت از
زمان آزادي ام گذشته است. چند نفري كه در اتاق دادياري بودند،
با تعجب پرسيدند چطور؟ بعد با هم شروع به پچ پچ كردند و به من
گفتند برو بيرون. همه اش خدا خدا ميكردم كه مبادا اين خبر به گوش
بازجويم برسد، چون محال بود بگذارد آزاد شوم. ولي ظاهراً اوضاع
خيلي بي حساب و كتاب تر از آن بود كه فكر ميكردم. سرانجام يكي
از آنها از اتاق بيرون آمد و گفت فعلاً برو بند تا مسائل اداري آزاديت
حل و فصل شود. چشمم آب نمي خورد كه آزاد شوم. وقتي به بند
آمدم و براي چند نفر از بچه ها موضوع را تعريف كردم، از بين آنها
هنگامه كه جا افتاده تر و با تجربه تر بود، سفارش كرد كه به كسي چيزي
نگويم تا مبادا به گوش خائنان برسد و آنها به گوش شعبه برسانند.
ميگفت اينجا خرتوخر است، كسي به كسي نيست.
۲۷ اسفند ۶۶ ، به دفتر بند صدايم كردند و وقتي رفتم از بلندگو
گفتند وسايلم را بياورند. برايم باوركردني نبود. پاسداران نگذاشتند با
بچه ها خداحافظي كنم. فقط با هنگامه كه وسايلم را به دفتر بند آورد،
خداحافظي كردم. هنگامه تندتند توي گوشم گفت زود وسايلت را بردار و برو، توي راه كه مي روي به هيچ كس اسمت را نگو، مبادا
كسي بشنود و مانع بشود. اگر رفتي براي من يك كد راديويي بگذار
كه اگر آزاد شدم وصل شوم و بيايم…تا وقتي كه پاسدار بند او را
به زور از من جدا نكرد، همينطور داشت تند تند حرف ميزد.
برعكس آنچه ممكن است تصور شود، روز آزادي از زندان،
نه تنها روز شادي برايم نبود، بلكه روز واقعاً سختي بود. در مسيري كه
تا جلو در اوين رفتم، چهرة تك تك بچه هايي كه در طول اين ۶سال
با هم بوديم و حالا از آنها جدا مي شدم، جلو چشمم آمد. ياد روزهاي
بازجويي افتادم، ياد روزهاي طولاني كه در انفرادي تنها بودم، ياد
اولين روزي كه دستگير شدم، ياد بچه هايي كه از كنارمان براي اعدام
بردند، ياد زهرا و فاطمه و فرح، ياد محبوبه و سكينه، ياد نادره و طاهره
و…هيچ به اين فكر نمي كردم كه دارم آزاد ميشوم و هيچ لحظة
شيرين و شادي از اين آزادي نداشتم.
بعد از امضاي برگه هايي مبني بر اينكه هر هفته بايد خودم را
به اوين معرفي كنم، به درب زندان رسيدم. ما را كه چند زن و مرد
زنداني بوديم، با يك ميني بوس به لونا پارك بردند. در آنجا پدر،
مادر و خواهرانم منتظرم بودند. سوار ماشين شديم و به خانه رفتيم. دلم
خيلي گرفته بود. اصلاً احساس آزاد شدن نداشتم. در همان روزهاي
اول سراغ بچه هايي كه قبل از من آزاد شده بودند را گرفتم و تعدادي
از آنها، ازجمله طيبه حياتي و زهره جمشيدي را پيدا كردم.
احساس ميكردم گمشده يي دارم كه تا پيدا نكنم نميتوانم آرام
و قرار بگيرم. روزها را براي خودم برنامه ريزي كردم، نصف روز راديو مجاهد گوش ميدادم و نصفة ديگر روز را سراغ بچه ها مي رفتم
تا هر طور شده به سازمان وصل شوم.
چند روز بعد از آزاديم خبر عمليات آفتاب را از راديو مجاهد
شنيدم. دلم ميخواست پر ميكشيدم و خودم را به سازمان ميرساندم.
بعد از آن هم خبر عمليات چلچراغ را شنيدم. تمام اخبار صداي
مجاهد را روي يك پارچة سفيد نوشتم و آن را به زير لباسم دوختم
و با مادرم براي ملاقات با اكبر به اوين رفتم. آنها فقط سالي يك بار
به خواهر و برادر زنداني ملاقات ميدادند. از آن جا كه روي پارچه
نوشته بودم، در بازرسي بدني آن را پيدا نكردند. در ملاقات با اكبر
از پشت شيشه در يك فرصت مناسب دگمه هاي مانتوام را باز كردم
تا اكبر اخبار را بخواند. او هم با ولع آنها را خواند و خيلي خوشحال
شد. به او گفتم من در اولين فرصت پيش بچه ها مي روم. او مشتاقانه
گفت سلام مرا هم برسان. از آن به بعد ملاقاتها را سازماندهي كردم،
هر بار يكي از خواهرانم را براي ملاقات ميفرستادم و به همان شيوه
اخبار صداي مجاهد را به اكبر ميرساندم.
بعد از آن يكي دو بار تلاشهايي براي خارج شدن از كشور و
عبور از مرز به عمل آوردم كه ناموفق بود. تا اينكه عمليات فروغ
جاويدان شد. تمام خبرهاي مربوط به آن را از راديو مجاهد ميگرفتم
و به همة آشنايان ميرساندم. احساس دوگانه يي داشتم، از طرفي
از خبر عمليات و پيروزيهاي به دست آمده از خوشحالي در پوستم
نمي گنجيدم، از طرف ديگر از اينكه در بين بچه ها نيستم كه در
عمليات شركت كنم به شدت احساس افسوس و حسرت ميكردم.
بعد از عمليات، ملاقات زندان قطع شد. هر چه مادرم جلو زندان
مي رفت، ميگفتند ملاقاتها قطع است و نياييد تا خبرتان كنيم. ولي با
اين همه مادرم و بقية مادران هر روز جلو اوين ميرفتند. اما به ذهنشان
هم نميزد كه چه جنايتي در حال وقوع است و دارند بچه هايشان را
قتل عام ميكنند.

وقتي شكنجه گر زانو ميزند
طي يك ماهي كه در بهداري اوين بستري بودم، دختري خنده رو
و صبور و بسيار لاغر و نحيف در همان اتاق بستري بود كه بعداً فهميدم
همان مجاهد قهرمان آزاده طبيب است.او را وحشيانه شكنجه كرده بودند،
چند بار زير شكنجه بيهوش شده بود؛ تا جايي كه يكبار بازجوها فكر
كردند مرده است.او را در يك پتوانداخته و به بهداري منتقل كردند.حين
شكنجه، آزاده نه هيچ تكاني ميخورد، و نه هيچ صدايي ميكرد و همين
كارش به غايت بازجويان را كلافه كرده بود. مدتي او را شلاق زدند و در
دهانش پتو چپاندند كه داد نكشد. ولي وقتي ديدند هيچ واكنشي نشان
نميدهد، دهانش را باز گذاشتند. از اينكه هيچ دادي نمي كشيد و كاملاً
ساكت بود، مستأصل شده بودند. به او مي گفتند: اصلاً از تو اطلاعات
نمي خواهيم، فقطبايد داد بكشي.
اما او باز هم هيچ نمي گفت. پاهايش آنقدر درب و داغان بود كه
نميشد به آنها نگاه كرد. خون مردگي تا بالاي رانهايش پيش رفت كرده بود.
هم در كف پا و هم روي پاهايش پوست و گوشتي نمانده بود. شبها تب
ميكرد و هذيان ميگفت.
يادم مي آيد يك شب كه من خوابم نمي برد و بيدار بودم، نيمه هاي
شب ناگهان آزاده روي تختش تكان خورد و رو به من كرد و گفت:چرا؟
چرا؟
من ابتدا جا خوردم، فكر كردم خواب است. به او گفتم: چرا چي
آزاده؟ گفت: چرا اين كارها را با بچه ها مي كنند؟ مگر گناه اين بچه ها
چيه؟
نمي دانستم چه جوابي به او بدهم، گريه ام گرفته بود. ولي ديدم او با
چشمان درشتش مرا نگاه مي كند و منتظر جواب است. به او گفتم: نگران
نباش، همه چيز درست ميشود. او هم انگار آرام شد، چشمهايش را بست
و خوابيد.
اگر كسي پاهايش را نميديد، از چهرة آرام او نميتوانست بفهمد
كه آن همه شكنجه شده است. روحيه اش فوق العاده بالا بود و با اين روحيه
به اطرافيانش آرامش ميداد.
اسطورة مقاومت
در بهداري اوين با دختر مجاهدي برخورد كردم كه نامش سكينه
بود. سكينه را بعد از دستگيري به شدت شكنجه كرده بودند تا از او
اطلاعات بگيرند. او بعد از تحمل شكنجة بسيار، آدرس يك قرار را
به بازجوها داد. آدرس در يك خيابان اصلي و شلوغ بود. بازجوها از
اين كه توانسته بودند مقاومت او را بشكنند خيلي خوشحال بودند و او را با همان وضعيت سوار كرده و به محل قرار برده بودند. هنگامي كه
او از يك طرف خيابان به زحمت به طرف ديگر ميرفت، ناگهان جلو
چشمان بازجوها خودش را به زير يك كاميون بزرگ انداخته، بود
كه هر دو پايش زير چرخهاي كاميون رفته و له شده بود، و او به اغما
فرو رفته اما شهيد نشده بود. او را به سرعت توي ماشين انداخته و با
تيراندازي هوايي مردمي را كه جمع شده بودند، پراكنده كرده و به
اوين برگردانده و يكسر به بهداري آورده بودند. از پاهاي له شدة سكينه
تقريباً چيزي باقي نمانده بود. هر بار كه براي پانسمان او ميرفتند، با
توجه به وضع پاهاي متلاشي اش، همه منتظر بوديم صداي فريادهايش
را از درد بشنويم، ولي حتي ناله هم نمي كرد، به طوري كه دژخيمان
را هم به تعجب واداشته بود. ولي يك روز نمي دانيم با او چه كاري
كردند كه ناگهان صداي فرياد وحشتناك او در بهداري پيچيد و فقط
هم همان يكبار بود.
او را براي عمل جراحي نمي بردند و با همان وضعيت نگه داشته
بودند، مي گفتند به عمل جراحي ا ش نمي ارزد. هر روز بازجوها به
اتاقش مي رفتند و بعد از چند ساعت برمي گشتند. بعد از مدتي ديگر از
گرفتن اطلاعات او نااميد شدند و با برانكارد به ميدان تيرباران بردند.
فراتر از مرزهاي طاقت
به طور دائم، از داخل يكي از اتاقهاي بهداري كه هميشه درش
بسته و قفل بود، صداي فريادهاي زني مي آمد كه يا مادرش را صدا
ميكرد يا به پاسداران فحش ميداد. از فريادهايش و حالت حرف زدنش ميشد فهميد كه رواني شده است. هر وقت سروصدايش زياد
ميشد، زنهاي پاسدار به اتاقش ميرفتند و با شلاق به جانش مي افتادند
و بعد فريادهاي دلخراش او بلند ميشد.
هر بار كه او فرياد ميزد، دلم ريش ريش ميشد. خيلي كنجكاو
شده بودم كه با او چه كار كرده اند كه به اين وضعيت افتاده است؟ و
خيلي دلم مي خواست كه صاحب اين صداها را از نزديك ببينم.
يكبار كه به توالت ميرفتم و درِ آن اتاق نيمه باز بود، يك لحظه
نگاهم با نگاهش درهم آميخت. دختري با چشمهاي آبي، موهاي
بور، سفيدرو و زيبا. ظاهرش آن قدر به هم ريخته و ژوليده و كثيف
بود كه حد نداشت. معلوم بود ماههاست كه شانه به سرش نخورده و
او را به حمام نبرده اند. شنيده بودم به نقطه يي رسيده كه ديگر هيچ چيز
حتي كلمات را فهم نميكند. توالت هم نمي رفت و در همان اتاق و
سر جايش خودش را كثيف ميكرد. پاسدارها هم اهل اين نبودند
كه كاري برايش بكنند حتي بدتر از حيوان با او رفتار مي كردند.
هر بار با شلاق به جانش مي افتادند و او را كشان كشان به داخل
حمام برده و با همان لباس زيردوش مي انداختند و آب سرد را روي
سرش باز مي كردند و همراه با شلاق زدن مي گفتند لباست را دربياور.
درحاليكه او اصلاً معني كلمات را نمي فهميد و فقط از درد شلاق
فرياد مي كشيد و فحش ميداد.
بعدها فهميدم اسمش طاهره صمدي است. يكي از بچه هايي كه
او را مي شناخت تعريف كرد كه او يكي از هواداران فعال مجاهدين
در شهر اصفهان بوده است. وقتي براي او از وضعيت طاهره و چيزي كه ديده بودم گفتم، باورش نميشد. ميگفت طاهره يك دانشجوي
بسيار فعال سرزنده و شاداب بود. هيچ كس نمي دانست چه بلاهايي بر
سرش آورده بودند اما يقين دارم روزي اين جنايتها افشا خواهد شد.
بعداً وقتي كه دوباره به سلول انفرادي منتقل شدم، مدتي او را
در سلول كناري من و بعد از مدتي در سلول رو به روي من انداختند.
وضعيتش وحشتناك بود و وحشتناكتر و دردآورتر از آن، برخوردي
بود كه پاسدارها با او ميكردند. به خاطر اينكه خودش را كثيف
ميكرد، حتي تكه موكت داخل سلولش را هم كه در هر سلولي
بود، جمع كرده و برده بودند. هر وقت صدايش را بلند ميكرد و
فرياد مي كشيد، دستهايش را با زنجير به لوله يي كه داخل سلول
بود، می بستند و دو پاسدار مرد مي آوردند و با شلاق او را ساكت
مي كردند. من اين صحنه ها را از شكاف زير درسلول، ميديدم. و
هر بار تا مدتها از دردي كه با ديدن اين صحنه ها روي قلبم سنگيني
ميكرد، مي گريستم و نمي توانستم آرام و قرار داشته باشم.
بعد از مدتي، يكبار در راهرو شعبة بازجويي، شنيدم مادر و خواهر
طاهره را هم دستگير كرده و به آن جا آورده ا ند. آنها از وضعيت طاهره
خبر نداشتند. در فرصتي كه خواهرش كنار من در راهرو شعبه نشسته
بود،يواشكي اسمش را پرسيدم،گفت اسمش نادره است.خيلي دوست
داشت كه به بند عمومي و پيش بچه ها برود وازمن فضاي بند عمومي را
مي پرسيد. من هم با رعايت اينكه پاسدارها نبينند، برايش قدري از بند
عمومي و فضا و صفاي بچه ها گفتم. نادره به لحاظ ظاهري خيلي شبيه
طاهره بود با چشمهاي آبي و درشت، پوستي سفيد و چهره يي زيبا.
طاهره خواهر بزرگتر نادره بود. نادره را براي انجام كارهاي
خواهرش، به سلول طاهره انداختند و او تا ماهها در سلول انفرادي از
خواهر رواني اش نگهداري ميكرد. معلوم نبود كه چه بلايي سر اين
دو خواهر آورده بودند كه وقتي در سالهاي بعد نادره را به بند عمومي
منتقل كردند، او هم كاملاً رواني شده بود. ساعتها رو به روي بچه ها
مي نشست و به آنها زل ميزد و ناگهان با صداي بلند زارزار گريه
مي كرد. وقتي براي كمك به او نزديكش ميشديم جيغ مي كشيد و
همه را كتك ميزد. بعضي وقتها وضعيتش خيلي به هم مي ريخت،
بچه ها ناگزير دست و پايش را مي گرفتند كه سروصدا نكند و خبرش
به پاسدارهاي بند نرسد وگرنه او را مي بردند، شلاق مي زدند و وضعش
را بدتر مي كردند. وقتي آرام ميشد دوباره به شدت گريه ميكرد.
هيچ وقت حرف نميزد و واكنشهايش فقط زل زدن، فرياد كشيدن،
فحش دادن، كتك زدن ديگران و بالاخره گريه بود. گاهي چنان
دردناك گريه ميكرد كه همه را به گريه مي انداخت.
از طاهره هم ديگر خبري نداشتيم. بعدها از اين و آن و جسته
گريخته شنيدم كه او را به يك بيمارستان رواني منتقل كرده اند. دو
تا خواهر، مثل دو تا كبوتر بودند كه به دست صيادان بيرحم افتاده
باشند و آنها هرچه ميخواستند بر سر آنها مي آوردند. از ديد جلادان
شكنجه گر، گناه آنها اين بود كه زيبا بودند و طعمة خوبي براي
جلادان وحشي به شمار مي رفتند.

غصه نخور، جاي بدي نمي روم!
يك هفته بعد از اين كه زهرا نظري از دادگاه برگشت و مصاحبه
را قبول نكرد، اسم ۱۰ نفر را از بلندگو خواندند، زهرا نظري، فرح ترابي،
فاطمه آصف و…گفتند اين افراد با كلية وسائل به دفتر بند مراجعه كنند.
وقتي ميگفتند »با كلية وسايل…« سه معني داشت، يا بند نفرات عوض
شده بود، يا آزادي بود يا براي اعدام ميبردند. همه مي دانستيم كه آنها را
آزاد نمي كنند وازآنجا كه همه شان زيرحكم بودند،فهميديم كه آنها را
براي اعدام صدا زده ا ند.
رسم بود كه وقتي بچه ها را براي اعدام صدا مي كردند، همه به
راهرو بند مي آمدند، صف كشيده و با اعدامي ها روبوسي و خداحافظي
مي كردند. هر كس توي گوششان چيزي مي گفت و آنها هم در گوش
بچه ها حرفهايي ميزدند. در چنين مواقعي خائنان مثل موش توي اتاقها
مي نشستند و بيرون نمي آمدند.
آن روز هم چنين روزي بود. در راهرو بند غلغله بود. همه در دو سمت راهرو به زحمت صف كشيدند. هيچكس در اتاقها نمانده بود. باورم
نميشد كه به همين سادگي بچه ها را دارند از كنارمان ميبرند تا بكشند
و ما هيچ كاري نميتوانيم برايشان بكنيم. زمان به سرعت مي گذشت. دلم
ميخواست مي توانستم آنها را يك جايي پنهان كنم تا دست جلادان به آنها
نرسد.
حالت متناقضي داشتم، كساني را كه ميبردند بهترين بچه هاي بند
بودند.تك تك شان، شخصيت هاي والايي بودند. به خصوص زهرا نظري با آن
اندام كوچك و شخصيت فوق العاده دوست داشتني اش كه با همه پيوندي
نزديك داشت.
نمي خواستم حتي يك لحظه به اين فكر كنم كه ممكن است تا چند
ساعت ديگرپيكركوچك و نحيف زهرا را تيرباران ميكنند،براي دلداري
به خودم، به اوگفتم شايد براي انتقال به بند ديگري ميبرند.ولي او با همان
خندة صميمي هميشگيش در گوشم گفت: اعدام خيلي بهتر است. بعد
گفت:اگر توانستي از اين جا بيرون بروي،سلامم را به طورخاص به مسعود
و بقية بچه ها برسان! به او قول دادم كه حتماً اين كار را خواهم كرد.
بغض داشت خفه ام مي كرد و ميترسيدم هر لحظه اشكهايم جاري
شود. ولي نميخواستم خائناني كه در بند بودند و پاسداراني كه بيرون بند
منتظرايستاده بودند، اشكهايم را ببينند.
درآن لحظات آخرنگاهم را ازصورت زهرا برنميداشتم،ميخواستم
تمام زواياي چهره اش را در خاطرم حك كنم. نمي خواستم حتي يك
لحظه را هم در تماشاي او از دست بدهم. دستش را در دستم گرفته بودم،
حتي زماني كه با بقيه خداحافظي ميكرد، دستش را رها نمي كردم. او را از بين صف راهرو تا ميله هاي جلو بند بدرقه كردم. عبور از ابتداي
صف تا انتهاي آن نزديك به يك ساعت طول كشيد. هنگام خداحافظي
تعدادي از بچه ها نميتوانستند خودشان را نگهدارند و گريه ميكردند،
ولي زهرا با روحيه يي فوق العاده بالا و شگفت انگيز مي خنديد و با حالت
تعجب به هركدام مي گفت چرا گريه ميكني؟ بعد او را با محبت در
آغوش ميگرفت و اشكهايش را پاك و با او شوخي مي كرد. با هر كس
خداحافظي ميكرد، مي گفت تا نخندي نميروم. از روحية بالاي او آنها
هم روحيه ميگرفتند و در نهايت مي خنديدند و از او جدا ميشدند.
بالاخره به سر بند رسيديم و آن لحظه يي كه هرگز دلم نميخواست
برسد، رسيد. براي آخرين بار او را در آغوش گرفتم، خيلي حرفها داشتم
كه به او بزنم، ولي هيچ كلمه يي پيدا نميكردم. انگار كلام نميتوانست
آنچه را كه ميخواستم بيان كند. فقط همة احساسم را در هرچه محكم تر
گرفتن او و بوسه هايي كه بر صورتش ميزدم نشان دادم. در لحظة آخر به
او گفتم تحمل دوريت برايم خيلي سخت است، برايم مثل يك خواهر،
مثل يك معلم و خيلي بالاتر از اينها بودي. صورتش از هميشه روشن تر و
صميمي تر بود. خنديد و با همان زبان شيرينش گفت: غصه نخور، جاي
بدي نميروم.
فرح ترابي هم يكي از آن ۱۰ نفر بود. او هميشه ساكت و آرام بود و
همواره اوقات فراغتش را به خواندن قرآن ميگذراند. خيلي از سوره هاي
قرآن را حفظ بود. ولي وقتي كنارش مي نشستي وبا او هم صحبت ميشدي،
آنقدر شيرين حرف ميزد كه ديگر دلت نمي خواست بلند شوي. با او
هم اتاق بودم، هنوز چهره اش در خاطرم هست. هر وقت نگاهم با نگاهش تلاقي ميكرد، لبخندي به لبش مي نشست. متانت و وقاري كه داشت،
احترام همه را برمي انگيخت. لحظه يي كه آن روز او را براي خداحافظي
در آغوش گرفتم، در گوشم گفت: مهين برايم دعا كن، يادت نرود!
فاطمه آصف در اتاق شماره ۴ بود. برخلاف فرح دختر بسيار شلوغ
و خندان بود. با همه شوخي مي كرد. در هر مراسمي كه به مناسبتهاي
مختلف برگزار ميكرديم، او برنامه اجرا ميكرد و همه را ميخنداند.
سرحال بودنش، همه را سرحال مي آورد. ملودي همة سرودها را استادانه با
سوت ميزد. در هواخوري بچه ها دورش جمع ميشدند و برايشان سرود
يا ترانه يي با سوت ميزد.
بالاخره هر ۱۰ نفر از بند خارج شدند و در بند پشت سرشان بسته شد
و بند در سكوت مطلق فرو رفت. هيچكس حتي پچ پچ هم نميكرد. همه
همچنان در راهرو ايستاده بوديم و هيچ حركتي نمي كرديم. انگار همه
ميخواستند زمان متوقف شود. ناگهان صداي سوت فاطمه آصف كه
آهنگ »بخوان اي همسفر…« را ميزد، از پشت در آمد. انگار ميدانست
اينطرف درچه مي گذرد و داشت به اين وسيله به ما پيام مي داد.همه جان
گرفتيم و اشكها و لبخندهايمان درهم آميخت.
آن شب تا نيمه هاي شب در كنار پنجره ايستادم. دلم ميخواست
آخرين صداي آنها را كه قبل از اعدام شعار ميدادند، بشنوم.
نيمه هاي شب با پيچيدن طنين مهيب تيربارانها، قلبم از جا كنده شد.
تصور اين كه آن بچه هاي نازنين كه تا چند ساعت پيش در آغوش شان
فشرده بودم، الان درخون خود غلتيده وقلبها و سينه هايشان سوراخ سوراخ
شده و جسم شان دارد براي هميشه سرد مي شود، قلبم را و همة وجودم را درهم مي فشرد و همراه با صداي تيرهاي خلاص اشك تمام صورتم را
پوشاند. آن شب تا ۸۵ تير خلاص را توانستيم بشمريم.
اين تقريباً كار هر شب بود، كنار پنجره هاي زندان كه رو به حياط
بند باز مي شد، مي ايستاديم تا صداي رگبارها را بشنويم و بعد تك تيرهاي
خلاص را بشمريم. بعضي شبها صداي رگبارها و بعد تكتيرها آن قدر
زياد بود كه حساب آن از دستمان در ميرفت. قبل از شليك هم صداي
بچه ها مي آمد كه شعار مي دادند.

سرداری که شکنجه‌گران در برابرش زبون بودند محمد حنیف‌نژاد با شخصیت خارق‌العاده‌اش همه را تحت تأثیر قرار می‌داد. در زندان حتی شکنجه‌گرانش به او احترام می‌گذاشتند. او به‌خاطر خصوصیات و منش انسانی والایی که داشت، مثل شمعی بود که همه گرد وجودش جمع می‌شدند تا از نور او بهره بگیرند. حتی شکنجه‌گرانش از دقت، نظم و انضباط او و نیز از قدرت بالای او در درک و تجزیه تحلیل مسایل شگفت‌زده بودند. همان زمانها یکی از شکنجه‌گران محمدآقا در صحبتی دربارهٌ او گفته بود: «حنیف‌نژاد مرد بزرگی بود و شخصیتش طوری بود که هیچ‌کس نمی‌توانست در‌مقابل او تاب بیاورد. در بازجوییها و در اتاق شکنجه ظاهراً ما باید دست بالا را می‌داشتیم، اما همهٌ ما مجبور بودیم به او احترام بگذاریم و این موضوع برای ما خیلی آزاردهنده بود. چون ما فرق خودمان را با او خوب می‌فهمیدیم. او عقیده و حرف مشخصی داشت پای آن‌هم به‌صورت جدی ‌ایستاده‌بود و از شکنجه هم خم به ابرو نمی‌آورد. اما ما که می‌خواستیم به زور شکنجه او را در هم‌بشکنیم، آخر کار خودمان را درهم شکسته و حقیر می‌دیدیم. ما برای شکاندن او از کاری فروگذار نکردیم. چیز زیادی هم از او نمی‌خواستیم. حتی یکی از آن سه شرط را قبول می‌کرد، او را اعدام نمی‌کردند. اما او نه‌تنها کوتاه نمی‌آمد بلکه اصرار بر اعدامش داشت. و این برای ما خیلی اعجاب‌آور بود. چون بالاخره هیچ‌کس دوست ندارد بمیرد. ترس از مرگ در انسان طبیعی است. اما او حتی سرسوزنی از مرگ نمی‌ترسید و این خصوصیات ناخودآگاه روی ما تأثیر می‌گذاشت. من در مقابل حنیف‌نژاد احساس می‌کردم «نوکر»ش هستم. چون حداکثر کاری که می‌توانستم با او بکنم این بود که او را بکشم و این برای او حداقل چیزی بود که می‌داد». می‌دانم برای چه آمده‌اید از کتاب «تاریخ سیاسی 25ساله ایران»(1) «آقای حسین شاه‌حسینی، از فعالین نهضت مقاومت ملی ایران و عضو شورای مرکزی جبههٌ ملی دوم بوده که طی مبارزات آزادیخواهانه، بارها به زندان افتاده است. شاه‌حسینی که در سال1351 نیز در زندان قزل‌قلعه زندانی بوده، داستان اعدام محمد حنیف‌نژاد را برای مؤلف بدین شرح نقل کرد: «گروهبان ساقی، مسئول زندان قزل‌قلعه، از آن تیپ مردانی بود که در حرفهٌ زندانبانی، احساس مروت و انساندوستی داشت. او، ضمن انجام وظیفه، با زندانیان مهربان بود، به درد‌دل آنها گوش می‌کرد و به‌قدر توان و قدرت خود نسبت به آنها، در هر‌درجه و مقامی بودند نیکی می‌کرد. یکبار، به‌علت خرابی حمام زندان و نیازی که به شستن بدنم داشتم، بدون کسب اجازه از رؤسای مربوط، مرا با مسئولیت خود از زندان مرخص کرد تا در شهر استحمام کنم و برگردم. نظیر همین کمکها را به‌دیگران هم می‌کرد. صبح روز 4خرداد1351 گروهبان ساقی به‌سلول من آمد. رنگ‌پریده و عصبی می‌نمود. احوالش را پرسیدم. گفت: امروز شاهد منظره‌یی بودم که تا عمر دارم فراموش نمی‌کنم. حدود ساعت4 صبح قرار بود حکم اعدام دربارهٌ حنیف‌نژاد و دوستانش اجرا شود. من هم ناظر واقعه بودم، هنگامی که به‌اتفاق یکی دیگر از مأمورین زندان به‌سلول او رفتیم تا او را برای اجرای مراسم اعدام به‌میدان تیر چیتگر ببریم، حنیف‌نژاد بیدار بود. همین که ما را دید گفت: می‌دانم برای چه آمده‌اید. آن‌گاه روبه‌قبله ایستاد و با تلاوت آیاتی از قرآن، دستها را بالا برد و گفت: خدایا، شاکرم به‌درگاهت. این توفیق را نصیبم کردی که در راه آرمانم شهید شوم… سپس همراه ما به‌راه افتاد. پس‌از انجام مراسم مذهبی، در حضور قاضی‌عسگر، او را به‌طرف میدان تیر حرکت دادیم. در طول راه تکبیرگویان، شکرگزاری می‌کرد و تا لحظهٌ تیرباران بدین کار ادامه داد، گویی به‌عروسی می‌رفت!…» ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‌ 1ـ نوشته سرهنگ غلامرضا نجاتی صفحات 406 و407 علت به ثمررسیدن انقلاب حیات نو 8بهمن80 : «اگر اندیشهٌ مبارزهٌ مسلحانهٌ برانداز نبود به‌هیچ‌وجه نسل جوان و آگاهی که به عرصهٌ انقلاب می‌آید و در سال56 و 57در تظاهرات شرکت می‌کند، نمی‌توانست کار را به سرانجام برساند. اگر این نبود، حداکثر واقعه‌یی مثل پانزدهم خرداد سال1342به‌وجود می‌آمد که با اولین سرکوب متوقف می‌شود و رژیم حاکم می‌شود». هراس ارتجاع از نام حنیف صدای عدالت، 20بهمن80: «اگر امروز بخواهید راجع به ستارخان صحبتی بکنید، راحت می‌توانید، چرا که کسی روی او حساسیتی ندارد و به منافع کسی برنمی‌خورد اما اگر بخواهید دربارهٌ مثلاً مرحوم حنیف‌نژاد صحبتی داشته باشید، حتی اگر با فکر او مخالف هم باشید، تبعات خاص خود را دارد…» (عباس عبدی)