کتابخانه

مهندس بازرگان:‌چشم، با کمال میل هفته‌نامهٌ «عصر ما»، نشریهٌ باند مجاهدین انقلاب اسلامی، در شمارهٌ مورخ 21خرداد79، مصاحبه‌یی با محمدمهدی جعفری که وی را «دکتر سیدمحمدمهدی جعفری، استاد دانشگاه شیراز و نمایندهٌ دور اول مجلس شورای اسلامی و از یاران آیت‌الله سیدمحمود طالقانی» معرفی کرده، چاپ کرده است. ‌در این مصاحبه محمدمهدی جعفری به موضعگیریهای خمینی در قبال جریانات مختلف و مجاهدین قبل از پیروزی انقلاب ضدسلطنتی و وقایع آن دوران پرداخته است. برخی از نکات این مصاحبه را در زیر ملاحظه می‌کنید: جعفری دربارهٌ حمایت پدرطالقانی و مهندس بازرگان از مجاهدین و نحوهٌ برخورد بازرگان با بنیانگذار مجاهدین محمد حنیف‌نژاد که خواستار کمک وی شده بود، می‌گوید: «آقای مهندس بازرگان سال‌64 از زندان بیرون آمد. خود ایشان می‌گفت که من توان کار چریکی را ندارم ولی در عین حال اذعان می‌کرد که مبارزهٌ پارلمانتاریستی هم دیگر فایده ندارد. بعد هم مجاهدین خلق تماس گرفتند با ایشان، گفته بود: چه کمکی از من ساخته است؟ گفته بودند که کمک فرهنگی و ایشان گفته بود چشم در این‌باره با کمال میل». مصاحبه‌کننده می‌پرسد، «یعنی مهندس بازرگان رسیده بود به این‌که رفرم فایده ندارد، اما در عین حال خود ایشان هم خط‌مشی اثباتی انقلابی هم نداشت»؟ وی می‌گوید: «بله همین‌طور است. ولی آیت‌الله طالقانی کار اثباتی هم می‌کرد. برادر دکتر سامی سرباز بود، رفته بود شمال در دریا غرق شد. شب‌جمعه‌یی بود که آیت‌الله طالقانی به من گفتند من می‌خواهم بروم پیش پدر آقای سامی تو هم می‌آیی؟ من گفتم بله! ما هم رفتیم یک ژیان بود که یادم نمی‌آید مال چه کسی و راننده‌اش که بود؟ آیت‌الله طالقانی و من عقب نشسته بودیم و آقای شانه‌چی جلو نشسته بود. ما داشتیم می‌رفتیم. در راه رادیو خبر از ویتنام داد. آقای طالقانی گفت: «به‌خدا قسم اگر گرفتاریهای اجتماعی را نداشتم لباس چریکی می‌پوشیدم و به کوه می‌زدم. واقعاً آقای طالقانی برای عملیات قهرآمیز و انقلابی مصمم بود و تعارف نمی‌کرد». جعفری با اشاره به آماده شدن مجاهدین و دیگر نیروهای انقلابی برای عملیات مسلحانه هم‌زمان با جشنهای 2500ساله شاه در سال50 می‌گوید: «مبارزین هم خود را برای ضربه‌زدن به این جشن آماده می‌کردند تا در دنیا انعکاس وسیعی پیدا بکند دستگاه هم می‌خواست همهٌ موانع را از سر راه خود بردارد که به‌دنیا وانمود بکند که هیچ مبارزه‌یی در دنیا علیه ما وجود ندارد. اگر هم باشد در حد یک ترقه درکردن است. رسول پرویزی از روشنفکران لاییک آن زمان، مقاله‌یی نوشت که ترقه‌بازی تا کی؟ یعنی این مبارزات، ترقه‌بازی بچگانه است. در شهریور05 به‌طور زنجیره‌یی کادرهای مجاهدین خلق پیش از آغاز عملیات خود دستگیر شدند». وی راجع به‌وقایع دههٌ‌50 و اواخر دههٌ‌04 به مطهری، بهشتی، باهنر، دکتر شریعتی و مهندس بازرگان اشاره کرده و می‌گوید آنها «فعالیتهای خود را عمدتاً در حسینیهٌ ارشاد متمرکز کردند که البته این مرکز از حدود سال‌05 بیشتر محل انتشار دیدگاههای دکتر شریعتی قرار گرفت. آیت‌الله طالقانی البته پس از دستگیریهای سال‌05 مجاهدین صراحتاً وارد مرحلهٌ براندازی شد. با دستگیری مؤسسان علناً از آنان اسم برد و تجلیل کرد و به‌همین جهت یک ماه در محاصرهٌ ساواک قرار گرفت و بعد هم تبعید شد به‌زابل، و پس از آن هم به‌بافت کرمان. مابقی نیروها که پیش از این نام برخی از آنها را ذکر کردم پس از مدتی فعالیت در حسینیهٌ ارشاد به فعالیتهای فرهنگی خود در انجمن اسلامی پزشکان و مهندسان ادامه می‌دادند». جعفری در ادامهٌ این مصاحبه به هواداری سردمداران رژیم آخوندی از مجاهدین در آن سالها و هم‌چنین موضع شخص خمینی اشاره می‌کند و می‌گوید: «…‌‌در آذرماه سال‌45 آیت‌الله طالقانی، آیت‌الله منتظری، آقای هاشمی رفسنجانی آقای لاهوتی و عده‌یی دیگر را به زندان انداختند، تا پیش از آن آقایان طالقانی، خامنه‌ای، هاشمی پشتیبان مجاهدین و حرکتهای چریکی بودند. آقای هاشمی در همان ایام به‌نجف رفته بود که تأییدی برای مجاهدین بگیرد اما امام گفته بودند که من نه تأیید می‌کنم و نه تکذیب. بعد از نجف به انگلستان رفته بود و با بقایای مذهبی مجاهدین تماس گرفته بود و آنها وی را توجیه کرده بودند و از ریشه‌های انحراف برای ایشان سخن گفته بودند. آقای هاشمی مجدداً به نجف بازمی‌گردد و نظر امام را با ارائهٌ توضیحات جدید، جویا می‌شود. هنگامی که به ایران آمد در منزل آیت‌الله طالقانی نظر امام را نسبت به مجاهدین از ایشان جویا شدم که آقای هاشمی گفت: بار دوم هم امام نه یک کلمه آنها را تأیید کرد و نه تکذیب. ایشان هم می‌گفت که به امام گفتم با این وضع بهتر است وارد این ماجرا نشوید».

بند تنبيهي
درپاييز ۶۴ كه من به بندعمومي رفتم،يكبارمن و يكي ديگرازبچه ها
را صدا زدند و با يك بهانة واهي و مسخره، به بند تنبيهي فرستادند. درهاي
بند تنبيهي بسته بود و در هر اتاق ۵ در ۶متر، حدود ۶۰ تا ۷۰ نفر زنداني
انداخته بودند كه اغلب از بچه هاي زندان قزل حصار بودند كه به اوين منتقل
شده بودند.
در آنجا روزي دو بار درها را فقط به مدت ۱۵ دقيقه باز مي كردند تا از
دستشويي،ظرفشويي،لباسشويي وحمام استفاده كنيم.لذاهرباربايدازقبل برنامه ريزي مي كرديم كه وقتي در باز ميشود، بتوانيم همة كارها را با هم
انجام بدهيم وزمان كم نياوريم.وقتي دراتاق باز ميشد،هركس مي دويد
كه كاري را كه برعهده اش گذاشته شده، انجام بدهد و براي اين كه به همة
كارها برسيم با هم جا به جا ميشديم. بعضي وقت ها به خاطر اينكه به كارها
نمي رسيديم، بين بچه ها با پاسدارهاي بند دعوا ميشد، كه در نهايت آنها
به عنوان تنبيه، در نوبت بعدي در را باز نميكردند.
بازرسي گروه ضربت
يك شب، بعد از خاموشي و وقتي همه خوابيده بودند، ناگهان همة
چراغها را روشن كردند و بدون اينكه چيزي بگويند، تعداد زيادي پاسدار
مرد سراسيمه و وحشيانه وارد بند شدند. در آن حالت هيچكس حجاب
نداشت و همه خوابيده بوديم. پاسداران مهاجم با لگد و كتك و فحش
و بد وبيراه به هركس كه سر راهشان قرار مي گرفت، گفتند يالله همه از
بند برويد بيرون و اصلاً مهلت نميدادند كه خودمان را جمع وجور كنيم.
همه مان ملافه، چادر و هرچه پيدا ميكرديم، به سر كرديم و از بند بيرون
رفتيم. ما را به حياط راندند و در يك طرف حياط نگه داشتند. بند پايين را
هم به همين ترتيب بيرون كرده و طرف ديگر حياط نگه داشتند كه با هم
تماس نگيريم.
درآن شب زمستاني هواي حياط خيلي سرد بود.نزديك به سه ساعت
به همين وضعيت در حياط مانديم. بعد از آن آمدند و در را باز كردند و
گفتند هر كس به اتاقش برود.
وقتي به داخل بند رفتيم، وضعيت بند وحشتناك شده بود. لباسها و وسايل داخل تمام ساكها وكيسه هاي نايلوني بچه ها را بيرون ريخته و وسط
اتاقها پخش و پلا كرده بودند.معلوم بود براي بازرسي بند آمده وهمه چيزرا
زيرو رو كرده بودند. همة وسايل بچه ها با هم قاطي شده بود و از آنجا كه
جمعيت زياد بود، به هم ريختگي زيادي به وجود آمده بود كه تا صبح همه
در حال جمع وجور كردن بوديم تا وضعيت را به حالت اول برگردانيم.
صبح روز بعد معلوم شد. خيلي ها وسايل شان را گم كرده اند. به خصوص
پاسدارها پول هاي اغلب بچه ها را كه خانواده ها آورده بودند، دزديده و برده
بودند. تعداد زيادي از بچه ها به خاطر چند ساعت ايستادن در سرما، مريض
شدند. اين كار هر چند وقت يكبار انجام ميشد و به صورت وحشيانه اقدام
به بازرسي ميكردند.
هيأتهاي بازديد كننده
در يكي از روزهايي كه در بهداري اوين بستري بودم، اعلام كردند
مرتب بنشينيد و حجاب سر كنيد. يك هيأت مركب از چند آخوند و
غيرآخوند كه لاجوردي و دو نفر از پادوهايش هم بودند، به آنجا آمدند.
اين هيأت درواقع از طرف منتظري آمده و حداكثر ۱۰ دقيقه در اتاق ما
بودند و از من و آزاده طبيب هر كدام دو سه سؤال كردند. در پاسخ بيشتر
سؤالها قبل از اين كه ما جواب بدهيم، لاجوردي و دو نفر همراهش به جاي
ما جواب ميدادند.
آخوند اصلي هيأت از من پرسيد: ميداني چند ضربه شلاق خوردي؟
گفتم: نخير درآن حالت نمي توانستم بشمرم !ولي وضع پاهايم خيلي خراب
است…
نفر همراه لاجوردي وسط حرف من پريد و گفت: حاج آقا اينها
ماكزيمم ۱۰۰ ضربه خورده ا ند، ولي چون جسماً ضعيف هستند، آنها را به
بهداري آورده اند!
آخوند گفت: خوب است از ابتدا به آنها بگوييد به چند ضربه محكوم
شده اند تا بدانند!
يكي ازنفرات همراه هيأت با تعجب وانگار كه حرف غيرمنتظره يي را
ميشنود و گويا يك قافي توانسته از آنها بگيرد، با اعتراض گفت: »چطور
آنها نميدانند كه چند ضربه شلاق خورده اند؟ «
آنقدر بازديد اين هيأت و واكنشهايشان مضحك بود كه ما تا مدتي
براي خنده، بين خودمان اين بازديد را به صورت نمايش فكاهي اجرا
ميكرديم. آخوند ابله انتظار داشت وسط شكنجه، شلاقها را بشمريم!
يك روز ديگر، كه در بند بوديم، صبح از بلندگوي بند گفتند: همه
حجاب سر كنيد و در اتاقها منظم بنشينيد. بعد پاسدارهاي زن به داخل بند
آمدند تا وضعيت را چك كنند. همه در اتاقها و راهروها چادر سر كرديم
و نشستيم. بعد از نيم ساعت آخوند محمد خامنه اي (برادر ولي فقيه) و دو
سه نفر همراهش براي بازديد از زندان آمدند. آنها در هر اتاقي به مدت
۱۰ دقيقه مي نشستند و به اتاق بعدي ميرفتند. حرفهايشان وگفتگويي كه با
ما ميكردند، موجب تمسخر بچه ها شده بود.
در اتاق ما رئيس آنها كه همان برادر خامنه اي بود، گفت: ما آمده ايم
وضعيت زندانها را بازديد كنيم. حالا اگر كسي شكايتي دارد بگويد. ولي
قبلش بگويم منظورم اين نيست كه مثلاً اگر كسي يك پرروگري كرده يا
اهانت كرده و دو تا چك به او زده باشند، بيايد سوءاستفاده كند!
اين جمله را كه گفت كافي بود تا اگر كسي كمترين ترديدي در
ماهيت او و هيأت همراهش داشت، برطرف شود. همان روز ما دو سه نفر
شكنجه شده داشتيم كه يكي از آنها اعظم يوسفي بود كه به اتهام شركت
در تشكيلات بند، او را به قصد كشت شكنجه كرده بودند و حالش آنقدر
بد بود كه احتمال داشت بميرد. اين در حالي بود كه خود بازجوها هم
ميدانستند اين اتهام بي پايه است و او فقط به خاطر كينه كشي و گزارش
يكي از خائنان كه از شادابي و سرحالي هميشگي اعظم دلخور بود، زير
شكنجه رفته بود. ما اورا به محمد خامنه اي نشان داديم و گفتيم:حد شرعي
و تعزير كه ميگويند، آيا اين است؟
او بالاي سر اعظم آمد و گفت: چرا تعزير )شكنجه ( شدي؟
اعظم گفت:پرونده ام بسته شده و حكم هم گرفته ام،ولي گفتند در بند
وارد تشكيلات بند شده ام. درحالي كه هيچ سند و مدركي براي آن ندارند.
بعد اضافه كرد: اين جا خيلي بدجور كتك ميزنند و بعضاً تا هزار ضربه
كابل به آدم ميزنند.
آخوند خامنه اي گفت: هزار ضربه كه غلوّ است. بعد هم حتماً
پرروگري كردي! اشكالي ندارد، انشاءالله خوب ميشوي!
معلوم بود كه خودش تا حالا يك ضربه شلاق كه سهل است، يك
سيلي هم نخورده و اصلاً معني آن را نمي داند. در چهرة اين آخوند، وقتي
اين حرفها را ميزد، حتي يك ذره رحم و عطوفت پيدا نميشد و ما كه
اين را از اول ميدانستيم، بيشتر مطمئن شديم كه اين كار فقط يك نمايش
مسخره است و حدس زديم كه لابد از طرف سازمانهاي بين المللي قرار
است بازديدي صورت بگيرد كه اينها از ترس شان مي خواهند زمينه را ارزيابي كنند. البته ازسازمانهاي بين ا لمللي هم خبري نشد.
درسالهاي ۶۵ و ۶۶ هم هيأت هايي ازطرف منتظري براي گرفتن حكمها
به بند مي آمدند و از هر زنداني ميزان محكوميتش و اينكه چقدر از آن
باقي مانده را ميپرسيدند. بعد از رو شدن وضعيت وحشتناك زندانهاي
قزل حصار، گوهردشت واوين و درز كردن خبرهاي آن به بيرون، تضادهايي
ميان جناح هاي مختلف رژيم به وجودآمده بود.خط خميني، اعدام وشكنجة
مطلق بدون هيچ شكاف بود و خط منتظري اين بود كه اگر كمي آرامتر
برخورد كنيم، نفرات بيشتري دست از اعتقاداتشان برميدارند و به ا صطلاح
توبه ميكنند. بچه ها هم ميخواستند از اين تضاد استفاده كنند.
اواخر سال ۶۶ يكي از اين هيأت هاي منتظري به بند ما آمد و دوباره
حكم ها را پرسيد و رفت. بعد از مدتي تعدادي را صدا زدند و گفتند در
حكم شان چند سال تخفيف داده شده است.يك بار مرا به همراه تعداد ديگري
به دادياري صدا كردند. آنموقع دادياري جايي بود كه يا براي آزادي و
يا براي اعلام تخفيف حكم، زندانيان را احضار ميكرد. باورم نميشد و
گفتم لابد وقتي بروم مي گويند اشتباه شده برگرد اما در دادياري به من ابلاغ
كردند كه حكمم تخفيف خورده است.