بند آسايشگاه
آن شب مرا به يكي از سلولهاي انفرادي در يك ساختمان ۴طبقه
به نام »آسايشگاه « بردند كه طبقة اول و دوم آن، سلولهاي زنان و طبقة
سوم و چهارم سلولهاي مردان بود. پاسدار زني كه در طبقة دوم مرا
به يك سلول برد، گفت اينجا جيك نميزني! ضابطة اينجا سكوت
مطلق است. اما از آنجا كه دردم شديد بود، از فرط كينه ام نسبت به
دژخيمان، تا صبح هرچه ميتوانستم داد زدم و شلوغ كردم. هربار
همان زن پاسدار مي آمد و با فحش هاي ركيك ميخواست ساكتم
كند، مي گفتم حالم بد است. تا اينكه در نهايت صبح يكنفر را
آورد و او به من آمپول زد و سرم وصل كرد و من هم كه خيلي خسته
شده بودم، خوابم برد.
ظهر روز بعد دوباره يكي آمد و گفت آماده شو براي بازجويي.
گفتم نمي روم. هرچه گفتند، گفتم حالم بد است و نميتوانم از جايم
تكان بخورم. يك زن پاسدار آمد و به زور مرا بلند كرد كه ببرد، ولي
همين كه بلندم كرد خون از پاهايم روي زمين ريخت و خودش هم
ترسيد، بعد با ترس و لرز گفت: من چه جوابي به بازجويت بدهم؟
پدر مرا درميآورد.
گفتم: برو بگو حالش خيلي خراب است و نمي توانيم او را
بياوريم.
او هم رفته بود و همين را گفته بود و بعد از اينكه چند بار
رفت و آمد و هر بار من از رفتن سر باز زدم، ديگر آن روز سراغم
نيامدند.
براي پانسمان پاهايم يكي از زنان پاسدار مي آمد و فقط گاز و
باند آن را عوض مي كرد و ميرفت. ولي هر بار هنوز نيم ساعت از
پانسمان نگذشته، تمام پانسمان پر از خون ميشد.
سلولي كه در آن بودم، به ابعاد تقريباً ۵/ ۲ در ۳متر بود، يك
توالت فرنگي و يك روشويي كوچك در كنار سلول بود. يك تكه
موكت نازك هم كف سلول انداخته بودند. روي ديوار سلول يك
لوله بود كه در بعضي ساعات روز آبگرم از داخل آن رد ميشد و
هواي سلول را كمي گرم ميكرد. براي هر زنداني دو پتوي سربازي
ميدادند. من يكي از آنها را تا كرده بودم و پاهايم را روي آنها
ميگذاشتم تا خونريزيش كمتر شود. يكي را هم رويم مي ا نداختم،
ولي به خاطر اينكه هوا سرد بود، سرما انگار در تمام تنم فرو رفته بود
و دردم را بيشتر ميكرد. روز اول كه موفق شدم به هر ترتيب شده از بازجويي خلاص شوم، توانستم كمي ذهنم را جمع وجور كرده و فكر
كنم كه داستان چيست و اين اطلاعات را از كجا به دست آورده اند.
روز بعد دوباره براي بازجويي صدايم زدند. اين بار ديگر هر
كار كردم كه نروم، مؤثر واقع نشد. با برانكارد جلوي سلول آمدند و
گفتند مرده ات را هم كه شده براي بازجويي ميبريم. ديروز توانستي
جان به در ببري، امروز ديگر نميتواني! در آنجا ساعتها پشت در
اتاق شكنجه نشستم. آن جا صداي بچه هايي را كه شكنجه ميشدند
مي شنيدم. هر بار هم كه بازجوها از كنارم رد ميشدند، لگد و فحشي
نثارم مي كردند و ميگفتند نفر بعدي تو هستي.
آن روز مادري را گرفته بودند و شكنجه ميكردند. به او مي گفتند
چرا دخترت را به خارج پيش مجاهدين فرستادي؟ مادر انكار ميكرد
و آنها هم او را ميزدند. يكي از بازجوها به او گفت: ما اين جا به سه
شيوه با زنداني رفتار ميكنيم. يا او را آنقدر ميزنيم تا بميرد، يا به
اين درختهاي جلو ساختمان شعبه دارش ميزنيم، يا در تپه هاي اوين
تيربارانش مي كنيم. ولي تو مشمول شيوة اول هستي و بايد آنقدر
شلاق بخوري تا بميري!
بعد هم با حالت مسخره و مشمئزكننده يي گفت: اين گلهايي كه
مي بيني جلو ساختمان شعبه درآمده از همين خونهاي شماهاست.
دختر جواني را هم گرفته بودند و او را به تخت بسته و ميزدند. او
ازهمان ابتدا آنقدر داد وفرياد كشيد وآن جا را شلوغ كرد كه بازجوها
از سروصدايش خسته شدند و او را باز كردند و بالاي سر من كه روي
زمين نشسته بودم آورده و پاهاي مرا نشانش دادند و گفتند اگر حرف نزني تو را هم مثل اين ميكنيم. اصلاً خودشان هم نميدانستند كه از
او چه ميخواهند. به نظرمي آمد يك فرد عادي بوده كه در خيابان به او
مشكوك شده و دستگيرش كرده بودند. دختر هم هاج و واج مانده بود
و گويي صحنه هايي كه مي بيند، برايش باوركردني نيست. هر بار بعد
از ضربات شلاق با التماس و ضجه مي گفت: من چه بايد بگويم؟ تو را
به خدا بگوييد تا بگويم. ولي بازجوها خودشان هم نمي دانستند از او چه
ميخواهند و فقط او رامي زدند كه اگر چيزي دارد بگويد.
سپس آن دختر جوان را در يك گوشة اتاق نشاندند و دوباره
مرا به تخت بسته و شروع به شلاق زدن كردند. يك مقدار كه زدند،
پاهايم خونريزي كرد و ديگر نتوانستند روي آن بزنند. براي همين به
پشتم ميزدند و دوباره همان سؤال و جواب ها تكرار شد.
همزمان كه من شلاق ميخوردم به آن دختر هم شلاق ميزدند و
او ديگر كمتر داد و فرياد ميكرد انگار از اين كه يك همدرد مثل من
در كنارش شلاق ميخورد، قدري تسكين و قوت قلب پيدا كرده بود.
گويا بازجوها هم اين را احساس كردند چون او را از اتاق بيرون بردند.
از اين افراد در زندان زياد بودند. وقتي در بند عمومي بودم،
دختري را گرفته بودند كه اصلاً سياسي نبود، در خيابان به عنوان
مشكوك دستگيرش كرده بودند. در يكي از شعبه هاي بازجويي
آنقدر به كف پاهايش كابل زدند كه در نهايت به دروغ اعتراف كرد
در مجازات چند پاسدار دست داشته و در تظاهرات مسلحانه شركت
كرده و چند عمليات ديگر هم انجام داده است. اينها را گفته بود
كه دست از سرش بردارند. ولي همين كه اين حرفها را زده بود تازه بازجويي اش شروع شد و باز هم او را ميزدند تا بقية نفرات را لو
بدهد! آنقدر او را زدند كه زير شكنجه از هوش رفت و مجبور به
عمل جراحي پيوند پوست روي پاهايش شدند.
يكي از همان روزها كه از انفرادي براي بازجويي رفته بودم،
ناگهان ديدم بين بازجوها ولوله يي افتاد. از حرفهايي كه با هم مي زدند،
فهميدم يكي از برادراني كه زير شكنجه قرار داشت، با خودكاري كه
براي نوشتن اعترافاتش به او داده بودند، رگ دستش را سوراخ كرده
بود. بازجوها بر سرش ريخته بودند و با مشت و لگد خودكار را از او
گرفتند و دستهايش را بستند.
يكبار كه در يكي از اتاقهاي بازجويي منتظر نوبتم نشسته بودم،
صداي كوبيده شدن پشت سرهم و بدون وقفة چيزي به ديوار شنيده
شد. آنقدر صدا بلند بود كه نمي شد حدس بزنيم چيست. يكي از
بازجوها سراسيمه به آن اتاق رفت و صداي داد و فريادش به همراه
فحش هاي ركيك شنيده شد. سپس درحاليكه يكنفر را با لگد ميزد،
كشان كشان بيرون آورد و به بازجوي دوم گفت: دارد سرش را به
ديوار ميكوبد تا بميرد، فكر كرده به اين سادگي ها مي گذاريم بميرد.
تحقير و توهين
يكروز ديگر كه براي بازجويي صدايم كرده بودند درحالي كه
كنار ميز بازجويي ايستاده بودم، از زير چشمبند متوجه طنابي شدم كه
از طول اتاق عبور ميكند. با نگاه طناب را دنبال كردم، ديدم يك
سرش در دست بازجوست و سر ديگرش به گردن مرد جواني است كه با پاهاي شلاق خورده و مجروح، روي زمين جلو ميز نشسته است.
او روي يك برگة بازجويي چيزهايي مي نوشت. هرازگاهي بازجو سر
طناب را ميكشيد و به او ميگفت: داري مينويسي يا نه؟
از ديدن اين صحنه آنقدر متأثر شدم كه تا مدتها از جلو چشمم
دور نميشد. بازجوهاي جلاد با اين شيوه ها، عقده هاي خودشان
را روي زندانيان مبارز و مجاهد خالي ميكردند و از آن جا كه
نميتوانستند مقاومت آنان را بشكنند، با اين اعمال ضدانساني قصد
تحقيرشان را داشتند.
مرد جوان ديگري را كه به شدت شكنجه كرده بودند و توان
حركت نداشت، در اتاق بازجويي به زحمت و فشار بين دو كمد
فلزي نشانده بودند. پاها و بدن او شكنجه شده و به شدت مجروح
بود. در چنين وضعي يكي از بازجوها كه با خونسردي روي صندلي
پشت ميزش و رو به روي او نشسته بود، به او مي گفت بلند شو بايست!
جوان زنداني با زحمت و نفس نفس زنان از جايش بلند ميشد. وقتي
به زحمت مي ايستاد به او ميگفت: بنشين! دوباره با زحمت در آن
جاي تنگ مي نشست. همين كه مي نشست، دوباره ميگفت بلندشو!
اين كار را دهها بار تكرار كرد. هر بار كه او مي ا فتاد يا ديگر توان
حركت نداشت، بازجو ميآمد و با مشت و لگد او را ميزد و مي گفت
هر كاري كه ميگويم بايد بكني.
اين كارها هميشه براي گرفتن اطلاعات نبود و خيلي وقتها اصلاً
دنبال اطلاعات فرد نبودند بلكه ميخواستند افراد را به اين وسيله تحقير
كرده و روحيه شان را بشكنند. ضمن اينكه خودشان از آزاردادن و شكنجة مجاهدين لذت ميبردند، مي خنديدند و مسخره ميكردند
و مي گفتند چرا افتادي؟ چرا ناله مي كني؟ پس مقاومت چي شد؟
ميخواستي فكر اينجايش را هم بكني، و هزار مزخرف ديگر كه
فقط از كينة حيواني شان نسبت به مجاهدين ناشي مي شد.
يكبار اواخر شب در شعبة بازجويي، مرد جواني را در اتاق
شكنجه شلاق ميزدند. من و يك مرد جوان ديگر را پشت اتاق
شكنجه نشانده بودند و ما سروصداي اتاق را مي شنيديم. چون آخر
شب بود، بازجوها يكي يكي كارشان را تعطيل كرده و رفتند. فقط در
شعبة ۷ دونفر مانده بودند، يكي از آنها در همان اتاق مشغول شلاق
زدن بود و ديگري هم در اتاق ديگر. حين شلاق زدن، طنابي كه به
پاهاي زنداني بسته بودند شل شده بود. بازجو بيرون آمد و آن جوان
را كه پشت اتاق نشسته بود، صدا كرد و به داخل اتاق شكنجه برد.
صدايشان بيرون مي آمد و من ميشنيدم. به او گفت پاهاي او را با
همين طناب محكم ببند. ولي او نمي بست و امتناع مي كرد و ميگفت:
نميتوانم اين كار را بكنم. بازجو او را با شلاق مي زد و ميگفت:
پس تو هم منافق هستي. بعد خودش پاهاي زنداني در حال شكنجه
را محكم بست و گفت اين طوري ببند. بعد به او گفت: روي سر او
بنشين، تا تكان نخورد. او نمي نشست و بازجو مدام او را با شلاق
ميزد و روي سر آن زنداني مي انداخت و ميگفت: همينجا تو را
ميكشم و جنازه ات را روي سر او مي اندازم. بعد از يكساعت كه با
او كلي كلنجار رفت و او حاضر نشد چنين كار شنيعي را انجام بدهد،
او را با لگد به بيرون از اتاق پرتاب كرد و درِ اتاق را بست و دوباره به شلاق زدن آن زنداني ادامه داد. چشم بندم را يواشكي بالا زدم، ۲۰ تا
۲۲ ساله می نمود. سرش را به ديوار تكيه داده و در فكر بود. در دلم با
او حرف زدم و به او گفتم: جز اين هم انتظاري از يك مجاهد نبود.

صف اعدام
۳ماه بعد از اين كه به بند عمومي رفته بودم، براي بازجويي صدايم
كردند. در شعبه، ضمن بازجويي مشروح يكسري از فعاليت هايم را
در مقابلم گذاشتند. معلوم بود كه از جايي لو رفته است. در منطق آنها، همان براي صدور حكم اعدام من كافي بود. هر چه انكار كردم،
فايده يي نداشت و دوباره يك سلسله بازجويي شروع شد و تا چندين
روز ادامه داشت. بعضي روزها مرا تا نيمه هاي شب در شعبه نگه
ميداشتند و بعد به بند مي فرستادند.
در يكي از روزها بازجوييم تمام شده بود و در طبقة پايين منتظر
بودم تا به بند بروم. معمولاً وقتي در شعبه كارشان با كسي تمام ميشد
و ميخواستند او را به بند بفرستند، به طبقة پايين ميآوردند و بايد در
راهرو منتظرمين شست تا هروقت خواستند افراد را به خط كنند و به
بند ببرند.
آن شب دير وقت بود و فقط من مانده بودم، شعبه خيلي خلوت
بودوفقط صداهايي از انتهاي راهرويي كه در آن نشسته بودم، مي آمد.
صداي نكرة پاسداري به عده يي از بچه ها دستور مي داد: جورابهايتان
را دربياوريد!
اول فكر كردم ميخواهند شكنجه شان كنند. بعد دوباره صداي
پاسدار آمد كه گفت: همه با ماژيك اسم هايتان را روي پاهايتان
درشت بنويسيد!
اينجا ديگر قلبم نزديك بود از حركت بايستد. چون شنيده بودم
وقتي بچه ها را براي اعدام ميبرند، به آنها مي گويند اسمهايشان را
روي پاهايشان بنويسند، تا بعد از اعدام شناسايي بشوند.
دوباره صداي همان پاسدار آمد: هر كس ساعت، حلقه، انگشتر،
گردنبند دارد دربياورد و تحويل بدهد.
تعدادي از پاسدارها در راهرو اين طرف و آن طرف ميرفتند و از حرفهايي كه ميزدند مشخص بود دنبال فرستادن تيمهاي مسلح
به ميدان تيرباران هستند. شنيدن اين حرفها و اين صداها، به شدت
عذاب آور بود. قلبم از غصه داشت مي تركيد. خدايا دوباره امشب چه
خبر خواهد شد؟! نيم ساعت بعد همه را به خط كرده بودند و با پاي
برهنه پشت سرهم راه انداختند. وقتي صف آنها از جلو من رد شد، از
زير چشمبند نگاهشان كردم. ۸مرد جوان كه بين ۲۰ تا ۳۰ سال سن
داشتند، يكي از آنها پاهايش بر اثر شكنجه آش و لاش بود و به سختي
با عصا راه ميرفت. يكي ديگر از آنها چشمبندش را كمي بالا زد
كه زير پايش را ببيند كه همان موقع پاسدار جلادي كه كنارش بود،
با باتوم يك ضربة محكم به سر او زد و گفت: چشمبندت را پايين
بكش!
آن جوان با اعتراض گفت: بابا الان كه ديگه داريم براي اعدام
ميرويم، ولمان كنيد! پاسدار دوباره با كتك جوابش را داد.
يكي از آنها زيرلب چيزي زمزمه ميكرد كه درست شنيده
نميشد، به نظرم آمد آيه هاي قرآن را مي خواند.
تا عمر دارم، اين صحنه را فراموش نخواهم كرد. نفسم بند آمده
بود. با ديدن اين صحنه حال و احساسي داشتم كه نميتوانم درست
بيان كنم، بغض گلويم را گرفته بود. جلادان حتي در آخرين لحظات
هم دست از شكنجه و آزار بچه ها برنمي داشتند، بچه ها چقدر مظلوم
بودند، آرام از برابرم رد شدند و رفتند، آنقدر آرام و راحت بودند
كه انگار نه انگار براي اعدام ميروند. بغض داشت خفه ا م ميكرد.
ايكاش مي توانستم فرياد بكشم و جلو اين بيرحمي و قساوت را بگيرم. ميديدم بهترين جوانها را به همين سادگي اعدام ميكنند و
هيچكس نميتواند كاري بكند. تك تك آنها را از زير چشمبند نگاه
كردم و از اين كه تا ساعتي ديگر قلب آنها براي هميشه از تپش خواهد
ايستاد دردي عميق قلبم را مي فشرد در دلم مي گريستم و ناله مي كردم.
اي كاش به جاي همة آنها من اعدام ميشدم. تحمل آن صد بار ساده تر
از ديدن اين صحنه ها بود.
محاكمه
زمستان سال ۶۲ مرا محاكمه فرستادند. يك آخوند به عنوان
رئيس دادگاه و يك پاسدار به اصطلاح داديار تمام صحنه و اجزاي
اين به اصطلاح محاكمه را تشكيل ميدادند. آخوند ليستي از اتهامهاي
ساختگي را به عنوان كيفرخواست قرائت كرد. كل محاكمه ۱۰ دقيقه
هم طول نكشيد و دست آخر با فحش و فضيحت بيرونم كردند.كمتر
از يكماه بعد دوباره براي محاكمه صدايم كردند و همان سناريو
تكرار شد و دوباره فحش و كتك نثارم شد. محاكمه يي در كار نبود.
زندانيان را براي انجام مصاحبه تحت فشار مي گذاشتند، و هركس
قبول نمي كرد همين معامله را با او ميكردند و حكمش اعدام بود.
در عيد سال ۶۳ ، بعد از اينكه حدود دو سال از دستگيريم گذشته
بود و هنوز به اصطلاح زير حكم بودم، يك روز عصر پنجشنبه براي
بازجويي صدايم كردند. دلم فروريخت. نميدانستم چرا صدايم
كرده ا ند. هزار فرض و هزار سؤال به ذهنم هجوم آورد، نكند كسي
از بچه ها دستگير شده باشد، نكند اطلاعات جديدي رو كنند، نكند ميخواهند جايم را عوض كنند و…وقتي آماده شدم و ميخواستم
از بند بيرون بروم، نگاه هاي نگران بچه ها را مي ديدم. شهناز كه از
دوستان نزديكم در زندان بود، با نگراني گفت: ترا به خدا امشب به
بند برگرد.
هرچند خودش هم ميدانست دست خودم نيست كه برگردم
يا برنگردم، ولي انگار اينطوري خيالش كمي راحت ميشد. به او
اطمينان دادم و گفتم: چيزي نيست، مي روم و برمي گردم. ولي دلم
مثل سير و سركه مي جوشيد كه دوباره چي شده؟
وقتي به شعبة ۷ رسيدم، يكي از بازجوها اسمم را پرسيد و همين كه
اسمم را گفتم، با مشت و لگد به جانم افتاد و مرا به داخل اتاق شكنجه
برد. نمي دانستم چه شده و چه چيزي از اطلاعاتم لو رفته است. سعي
مي كردم تمركزم را از دست ندهم تا بتوانم درست فكر كنم و
رودست نخورم. ولي پشت سرهم سؤال مي كردند و با مشت و لگد
و شلاق جواب ميخواستند. ذهنم را نميتوانستم درست جمع و جور
كنم. در يك لحظه به خودم گفتم: اصلاً براي اينكه چيزي را از
دست ندهم، در پاسخ هر سؤالي مي گويم نمي دانم و خيال خودم
را راحت ميكنم كه زياد هم نياز به تمركز نداشته باشم. اينطوري
خيالم راحت شد و اتفاقاَ ديدم تمركزم را بهتر به دست آوردم.
در اتاق شكنجه چند بازجوي ديگر هم بودند و پشت سرهم
ميپرسيدند: جمشيد كيه؟ محمد كرمي كيه؟ توي راديو تلويزيون
ميخواستي چه غلطي بكني؟ سلاحها را كجا مخفي كردي؟
در پي هر جواب »نمي شناسم « يا »نميدانم «، چند مشت و لگد از هر طرف ميزدند و ولكن نبودند.
وسط سؤالها يكي شان سرش را جلو آورد و گفت: چندسالته؟
گفتم: ۲۱ سال. گفت: به عنوان برادر بزرگتر بهت ميگم، هرچه
اطلاعات داري بده وگرنه هرچه ديدي از چشم خودت ديدي! چنان
بلايي سرت مي آريم كه مرغ هاي آسمون به حالت گريه كنند!
دلم مي خواست با مشت توي دهانش بكوبم و هر چه از دهانم
درميآيد به او بگويم. مردك كثيف خودش را برادر بزرگ من
خوانده بود. ياد برادرم اكبر افتادم. راستي الان كجاست؟ آيا زنده
است؟ چقدر دلم ميخواست ببينمش! كاش ميشد فقط يكبار ديگر
او را ببينم.
در نهايت چند نفری مرا با طناب محكم به تخت شكنجه بستند
دستهايم را از بالا با دستبند به لبة تخت بستند و بعد هم پاهايم را آنقدر
كشيدند تا توانستند به لبة پايين تخت برسانند و ببندند. آن قدر محكم
بسته بودند كه احساس مي كردم كوچكترين حركتي نميتوانم بكنم.
بعد هم يك پتو روي سرم انداختند و شلاق زدن شروع شد. سه نفري
شلاق ميزدند، يك نفر چپ، يك نفر راست و يك نفر هم از بالا،
درحالي كه روي كمرم ايستاده بود، با كابل ميزد. هر وقت يكي از
آنها خسته مي شد، شلاق را به بقيه كه دور تخت ايستاده بودند و دائم
مزخرفاتي ميگفتند و فحش هاي ركيك ميدادند، تعارف ميكرد!
آن روز از ظهر تا شب چند بار مرا از تخت باز كردند، روي
صندلي نشاندند و در مقابلم كاغذ گذاشتند و گفتند: بنويس. هربار كه
مي گفتم چيزي نميدانم، دوباره با همان وضعيت به تخت مي بستند و شلاق را شروع ميكردند. يكي دوبار هم طنابها را باز كردند و گفتند
درجا بزن و بعد از چند دقيقه دوباره به تخت بستند.
آخر شب پاسداري را صدا زدند و گفتند مرا به انفرادي ببرد
و به او سفارش كردند مواظب باش با هيچكس تماس نداشته باشد.
همين كه ميخواستم از تخت شكنجه پايين بيايم، يكي از بازجوها سرم
فرياد كشيد كه پايت را روي زمين نگذار، نجس ميشود! فهميدم پايم
خونريزي كرده است. يك دمپايي بزرگ آوردند و گفتند بپوش،
ولي پاهايم آن قدر ورم كرده بود كه دمپايي در مقابل آنها مثل كفش
بچه هاي كوچك بود.

مدتي بعد همة بازجوها را براي كاري صدا زدند و غير از
يكي دو نفر بقيه رفتند . در آن زيرزمين هيچكس بي نصيب نمانده و
همه شكنجه شده و هر يك گوشه يي افتاده بودند و با هر تكاني كه
ميخوردند صداي ناله شان شنيده مي شد . برادر مجاهدي كه چند متر
آن طرف تر روي زمين افتاده بود، در همان روز ۱۲ ارديبهشت دستگير
شده بود و در جريان دستگيري مقاومت كرده و تير خورده بود.
وي را با همان وضعيت به بازجويي آورده و زده بودند و بعد هم
در گوشه يي انداخته بودند . او دائماً از درد ناله ميكرد و گاه از زير چشمبندش به اطراف نگاه مي كرد و همين كه مي ديد كسي نيست،
با صداي بلند كه ما بشنويم ماجرايش را تعريف ميكرد كه چگونه
پاسداران خانه شان را زير آتش انواع سلاحها گرفته و همة افراد خانه
را به شهادت رسانده و فقط او چون تير به پايش خورده، زنده مانده
است.
به بچه هايي كه شكنجه شده و دور و برم بودند، بدون اينكه
هيچ كدام شان را بشناسم، به شدت احساس عشق و علاقه ميكردم.
گاه كه همه جا ساكت مي شد، گوشة چشمبندم را بالا ميزدم و آنها
را با علاقة زياد نگاه و در دلم همه شان را تحسين ميكردم. چندبار هم
وقتي چشمبندم را بالا زدم، خواهري كه در نزديكيم نشسته بود به طور
همزمان، چشمبندش را بالا زد، به هم نگاه كرديم و خنديديم و به اين
وسيله به يكديگر روحيه داديم.
آنشب دچار خونريزي داخلي شدم و تا صبح چندبار با ادرار
خون آلود مواجه شدم.
جوان ورزشكاري را در راهرو به تخت بسته بودند، هرچه اصرار
ميكرد از تخت بازش كنند تا به توالت برود بازش نمي كردند و او
هم ناگزير با وجود فشار زيادي كه رويش بود، در همان وضعيت
ادرار ميكرد، كه تماماً خون بود، تازه وقتي بازجوها ميآمدند و اين
صحنه را مي ديدند با شلاق به جانش مي ا فتادند. همة اين صحنه ها در
مقابل چشمان دهها نفر )از زن و مرد( رخ ميداد.
آن شب تا صبح همه از درد بيدار بوديم و هرازگاهي صداي
نالة يكي مان بلند ميشد. نيمه شب يكي از بازجوها كه هيكل گنده يي داشت، بالاي سرم آمد و گفت از جايم بلند شوم و همراهش بروم.
من به سختي بلند شدم و دنبالش راه افتادم، چهره اش را نميديدم ولي
از نحوة حرف زدن و راه رفتنش ميترسيدم كه بخواهد بلايي سرم
بياورد. مرا بالاي سر همان جوان ورزشكار برد و چشمبند او را بالا زد
و از من پرسيد: او را ميشناسي؟
جوان هم به زور چشمهايش را باز كرد و مرا نگاه كرد و دوباره
بست . حالش خيلي وخيم بود. صورتش كبود و متورم و خون آلود
بود. دستهايش كه با دستبند به بالاي تخت بسته بودند سياه و متورم
بود و مشخص بود كه با شلاق به سروصورت و دستهايش زده بودند.
گفتم: نميشناسم.
به نظرمي آمد هيچ چيزي از او نمي دانند و او هم هيچ حرفي به آنها
نزده است.
زماني كه داشتم برميگشتم كه بنشينم، همان بازجو با بي شرمي
سعي كرد خودش را به من بچسباند و در همان حال فحش و ناسزا هم
ميداد، چون ميدانست كه من پاهايم مجروح است و نمي توانم سريع
حركت كنم و خودم را كنار بكشم و از اين مسأله با حيوان صفتي
سوءاستفاده ميكرد. خودم را به هر ترتيبي بود كنار كشيدم و روي
زمين كنار بقية بچه ها انداختم و نفس راحتي كشيدم.
بازجوها تا صبح دائم در رفت و آمد بودند، گاه با سر و صداي
بلند و خوشحالي مي آمدند و نام برخي از مسئولان سرشناس مجاهدين
را مي بردند و ميگفتند فلاني هم كشته شد، فلاني هم كشته شد
و بعد سراغ تك تك بچه ها مي آمدند و ميگفتند: آيا ميخواهي ببريم كشته ها را ببيني؟ مي گفتند بدبختها ديگر سازمان تمام شد و
همه كشته يا دستگير شدند. داريد براي كي مقاومت ميكنيد؟…
عكس شهيدان واقعة آن روز را چاپ كرده بودند و به بعضي ها نشان
مي دادند كه شناسايي كنند . در دلم به اين حماقت آنها مي خنديدم و
در حرفهايشان، به وضوح ترس شان از مجاهدين را احساس ميكردم و
اين دردم را تسكين ميداد.
تا صبح به همين ترتيب گذشت. صبح تعداد زيادي از ما را به خط
كرده، به محل ديگري برده و تحويل آنها دادند. آنجا يك ساختمان
۳طبقه بود كه طبقة اول و دوم آن شعبه هاي بازجويي بود و طبقة
سومش شعبه هاي بيدادگاه بود. مرا به شعبة ۷ در طبقة دوم بردند . در
آنجا هم تعداد زيادي زنداني در راهرو سراسري شعبه روي زمين با
پاهاي شکنجه شده، باد كرده و خونين نشسته بودند . در آنجا هيچكس
نبايست كمترين صدايي بكند. حتي اگر كسي نالة ضعيفي ميكرد با
مشت و لگد به جانش مي افتادند. از داخل بعضي اتاقهاي شعبه صداي
شلاق و شكنجه و جيغ و فرياد مي آمد. پاي يك دختر مجاهد كه
حالا حق نداشت ناله هم بكند، به قدري آش ولاش شده بود كه
نميتوانست هيچ تكاني بخورد. تقريباً هيچ پوست و گوشتي از مچ پا
به پايين نمانده بود و از مچ به بالا هم تمام پوست كنده شده و گوشت
قرمز مثل لبو بيرون زده بود. براي جا به جايي اش به اتاق بازجويي و جاهاي ديگر ابتدا ويلچر آوردند و با ويلچر جا به جا مي كردند،
ولي بعداً يكي از بازجوها دستور داد كه لازم نكرده ويلچر بياورند
و بايد خودش راه برود. هربار كه ميخواستيم توالت برويم، به عمد
خودم را سرگرم و معطل ميكردم تا بتوانم با او به دستشويي بروم و
بتوانم كمكش كنم. هرچند خودم با سختي تمام ميتوانستم تعادلم
را در حالت ايستاده نگهدارم، ولي وقتي او را ميديدم درد خودم را
فراموش ميكردم. در صف توالت، طوري قرار ميگرفتم كه جلو او
قرار بگيرم و او بتواند خودش را به من تكيه دهد. طي كردن فاصلة
شعبه تا توالت كه در انتهاي راهرو بود، با توجه به وضعيت پاهاي
شكنجه شدة بچه ها، آنقدر سخت بود كه وقتي ميرسيديم همه
نفس نفس ميزديم.
درشعبة ۷ آن جايي كه ما نشسته بوديم، مادرجواني هم بود كه يك
بچة چند ماهة شيرخواره به نام بهاره داشت. وقتي نوبت بازجويي ا ش
رسيد و او را به اتاق شكنجه بردند، بهاره خيلي گريه ميكرد و هرچه
ما تلاش ميكرديم ساكت نميشد. صداي شلاق و فريادهاي مادرش
از اتاق شكنجه ميآمد. وقتي مادرش را بعد از چند ساعت از اتاق
شكنجه بيرون آوردند، توانست او را ساكت كند. به سختي و توأم
با درد زياد بچه اش را بغل ميكرد و براي تميزكردنش به توالت
ميبرد. درحالي كه وزن خودش را هم نمي توانست روي پاهايش كه
آش ولاش بودند تحمل كند.
حالا بعد از دودهه كه از آن زمان ميگذرد، بهاره يكي از
رزمندگان ارتش آزاديبخش است. اولين باري كه او را در ارتش ديدم، آنقدر خوشحال شدم كه حد نداشت. او را صدا كردم و
برايش آن روزهاي زندان را تعريف كردم. خودش هم با علاقه گوش
ميكرد. آنموقع كه در شعبة بازجويي او را بغل مي كرديم تا ساكتش
كنيم، هرگز حتي به خواب هم چنين چشم ا ندازي را نميديدم كه
روزي مبارزه و مقاومت ما تا سطح ارتش آزاديبخش ملي ارتقا
خواهد يافت و من بهاره را در هيأت يك رزمندة آزادي در آغوش
خواهم كشيد.
....

برخورد دوم با بهشتی در بحبوحهٌ جریانات انقلاب ضد‌سلطنتی حالا که بحث بهشتی به میان آمد، اجازه بدهید خاطرهٌ دیگری را هم که از او دارم و مربوط می‌شود به‌6سال بعد از آن برخورد اول، این‌جا بازگو کنم. آنها که در قضایای انقلاب ضد‌سلطنتی بوده‌اند، راهپیمایی روز تاسوعای سال57 را به‌یاد می‌آورند که در راهپیمایی آن‌روز براساس زد‌و‌بندی که در بالا بین رژیم شاه و کارچرخانان خمینی در داخل شده بود، نگذاشتند مردم شعارهای مورد نظر خودشان، به‌خصوص شعار اصلی «مرگ بر شاه!» را بدهند. کاملاً آشکار بود که براساس یک سازماندهی و طراحی و از طریق کنترل بلندگوها و با تأکید بر این که «شعار از جلو می‌آید»، همهٌ منافذ را به‌طور حساب‌شده بر مردم تظاهر‌کننده بسته بودند و می‌خواستند این تظاهرات و تظاهرات روز بعد (عاشورا) را به‌آرامی از سر بگذرانند. باز هم اگر به‌یاد داشته باشید، اول اصلاً نمی‌خواستند بگذارند که همین تظاهرات تاسوعا هم برگزار شود و اگر پایمردی و پیش افتادن پدر طالقانی نبود که اعلام کرد من از خانهٌ خودم (پیچ شمیران) حرکت می‌کنم، هر طور هم که خواست بشود، بشود! این تظاهرات پا‌نمی‌گرفت. به‌هرحال بعد از برگزاری تظاهرات، همه فعالان و بچه‌هایی که به‌طور ناشناس امور این قبیل تظاهرات را پیش می‌بردند، از وضعی که به‌وجود آمده بود، خیلی دمغ بودند. هم‌چنان که رژیم شاه و حامیانش نیز از تظاهرات آن روز که «با نظم و ترتیب و آرامش و مسالمت» برگزار شده بود، خیلی راضی بودند. اگر معامله‌گران می‌توانستند تظاهرات روز عاشورا را هم مثل تظاهرات تاسوعا برگزار کنند، رژیم شاه از یک مهلکهٌ خطرناک جسته بود، چون تا هفته‌ها و ماههای بعد، مناسبتی که مردم در چنین ابعادی بتوانند بهانه و محملی برای تجمع داشته باشند، در تقویم نبود و تا آن‌موقع هم معلوم نبود که چه اتفاقی خواهد افتاد. به‌هرحال آن روز (تاسوعا) بعد‌از‌ظهر و عصر همهٌ بچه‌ها (مجاهدین و هواداران مجاهدین) در تکاپو بودند که چگونه می‌توانند تظاهرات عاشورا را از دچار شدن به سرنوشت تظاهرات تاسوعا، که کاملاً آشکار بود حاصل یک گاوبندی است، نجات دهند. در تیم ما هم این صحبت مطرح شد (آن‌موقع سازمان هم‌چنان حالت مخفی داشت). تصمیم جمع این بود که اول باید ته‌و‌توی این کار را دربیاوریم و ببینیم قضیه از چه قرار بوده و بعد با تمام قوا دنبال تظاهرات عاشورا برویم و این توطئه را به‌هم‌بزنیم. برای این کار قرارشد من به‌سراغ یکی از سمپاتها و افراد سابق زندان (که متأسفانه بعداً عاقبت‌به‌شر شد) که ارتباطاتی با گردانندگان پشت‌پردهٌ امور و دار‌و‌دستهٌ جماعت خمینی داشت، بروم و از او خبر بگیرم. به‌خانهٌ او رفتم و ضمن بیان ناراحتی و اعتراض خودم و دیگران نسبت به وضعیتی که در تظاهرات آن روز به‌وجود آمده بود، از او پرسیدم که جریان چیست و پشت پرده چه خبر است؟ او گفت والله من هم اطلاعات زیادی ندارم، اما اگر بخواهی تو را پیش کسی می‌برم که سر‌رشتهٌ خیلی از کارها را به‌دست دارد. پرسیدم کی؟ گفت: بهشتی! گفتم باشد، برویم! خانهٌ بهشتی در خیابان دولت و متفاوت از خانهٌ 6سال پیش بود. خانهٌ نسبتاً مدرن و تازه‌سازی که نزدیک در ورودی، اتاق بزرگ و ساده‌یی قرار داشت که فقط یک موکت ساده در آن پهن شده بود و دورتا دور آن آدم نشسته بود، و بهشتی هم در یک طرف اتاق نشسته بود. جلویش بیش از یک تلفن روی زمین بود که مرتب زنگ می‌زدند و او خودش به آنها جواب می‌داد و در خلال مکالمات با حاضران نیز صحبت می‌کرد. ما هم در میان بقیه نشستیم. آنها که در اتاق بودند، تیپهای مختلفی، نظیر بازاری و کاسب و دانشجو بودند، اما بیشترشان جوان و دانشجو به‌نظر می‌رسیدند. بهشتی در صحبتهایش چه تلفنی و چه با حاضران، ابتدا خیلی از چگونگی برگزاری تظاهرات آن روز و از نظم و ترتیب آن اظهار رضایت کرد و گفت که رادیوها هم از آن تعریف کرده‌اند.‌اما اکثر کسانی که در اتاق بودند، نظری غیر از این داشتند و حتی بعضیهایشان با صدای بلند اعتراض می‌کردند که چرا نمی‌گذاشتند مردم شعارهای دلخواهشان را بدهند؟ و… من هم که اوضاع را مساعد دیدم، همراه بقیه اعتراض و پرخاش کردم که چرا این‌طور بود، چه دستهایی در کار است و… بهشتی ابتدا کوشید از تظاهرات دفاع کند، اما وقتی احساس کرد، فضا طور دیگری است، به‌تدریج از موضع اولیه‌اش که تعریف و تمجید و ابراز خوشحالی زیاد از چگونگی تظاهرات بود، عقب‌نشینی کرد، اول قبول کرد که تظاهرات اشکالاتی داشته، بعد قدری بیشتر و در عرض چند دقیقه به‌کلی موضع قبلی خودش را ترک کرد و در همراهی با حاضران، همان حرفهای آنها را تکرار کرد، اما کاملاً معلوم بود که مطلوبش چیز دیگری است. به‌خصوص در اثنای صحبتهایش یک‌بار آشکارا به‌ذم پدر طالقانی پرداخت و ناراحتی خود را از حرکت آن روز او به این ترتیب بیان کرد که: ایشان متأسفانه یک کج‌سلیقگی و تک‌روی خاصی دارد و حرف کسی را گوش نمی‌کند. معلوم بود که پدر آن روز کاسه‌کوزه‌یی را که آنها چیده بودند و نمی‌خواستند بگذارند اصلاً راهپیمایی برگزار شود، به‌هم زده است. در این ملاقات هم دوباره همان احساس 6سال پیش نسبت به بهشتی در من پیدا شده بود، هوای اتاق به‌نظرم خفقان‌آور می‌رسید و می‌خواستم زودتر از آن‌جا بیرون بزنم، چون آن‌جا با این حقیقت تلخ روبه‌رو شدم که سرنوشت این انقلاب به‌دست چه هفت‌خطهایی افتاده است. خوب است این نکته را هم در پایان ناگفته نگذارم که راهپیمایی عاشورا به یمن تلاش و سختکوشی مجاهدین و هواداران آنها و سایر جوانهای مبارز، که شب تا صبح مشغول سازماندهی، درست کردن پلاکاردهای مناسب، کلیشه زدن و درست کردن پرچم برای آن تظاهرات میلیونی بودند، چیز به‌کلی متفاوتی از تظاهرات تاسوعا شد و ضربهٌ سنگینی بر رژیم پوسیده شاه وارد آورد.

بازجويي
وقتي به اوين رسيديم، مردي كه صداي نخراشيده يي داشت، مرا
صداكرد،نزديك شد و چادرمرا محكم گرفت و كشيد و گفت دنبال
من بيا ! مرا از پله هاي يك زيرزمين پايين برد. چشم بند داشتم و قيافة او
را نمي ديدم، ولي از حرف زدن و نفس نفس زدنش احساس ميكردم
كه آدم چاق و تنومندي است. او از همان جا شروع به فحاشي كرد و
با چوبي كه دستش بود، گاهي روي سرم ميزد. اعتراض كردم كه
چرا ميزني؟! او كه انتظار چنين واكنشي نداشت، قدري مكث كرد
و بعد با چوبي كه در دست داشت محكم به سروصورتم كوبيد و
گفت: مثل اينكه حواست نيست اينجا كجاست؟ اينجا اوين است،
اينجا فقط من حق دارم حرف بزنم، اينجا تو بايد خفقان بگيري.
اينجا فقط وقتي من گفتم و من خواستم حرف ميزني! فهميدي؟!
وقتي وارد زيرزمين شديم، صداي شلاق زدنها و ناله ها و جيغ
و فرياد زنان و مرداني كه زيرشكنجه بودند، فضا را پر كرده بود.
تعدادي را كه همان روز دستگير كرده بودند، به آن زيرزمين آورده
و زيرشكنجه برده بودند. تعدادي را هم در انتظار نشانده بودند تا
نوبت شان برسد. مرا هم پشت در اتاقي نشاندند و گفتند اين جا باش
تا نوبتت برسد. از داخل اتاق صداي فرياد دلخراش يك زن و نعره
و داد و فرياد بازجوها ميآمد. مرد جواني را هم در همان راهرو
به تخت بسته بودند و به شدت شلاق ميزدند. بازجوها به او كه گويا
ورزشكار بود، فحش ميدادند و مي گفتند تو ورزشكار بودي، نه؟
پس بگير! و با كينه يي حيواني او را ميزدند.
يكي ديگر از برادران مجاهد را كه تمام پاهايش آش و لاش شده
بود، وسط راهرو سرپا نگهداشته و يكي از بازجوها شلاق را دور سر
خودش ميچرخاند و به زمين ميزد و مي گفت بايد از روي شلاق
بپري و اگر نميتوانست، شلاق محكم به پاي زخمي و شكافته شده اش
ميخورد و او با آه و ناله به زمين مي افتاد . ولي آنها دوباره او را با
ضرب شلاق و كتك و ناسزا سرپا ميكردند و اين كار، بارها و بارها
تكرار شد.
در همان نزديكي من دختري را به يك نيمكت بسته بودند و
چند بازجو او را شلاق ميزدند و او با تمام قدرتش فرياد ميكشيد.
در هر گوشة آنجا كه بعدها فهميدم زيرزمين بند ۲۰۹ اوين است،
بساط شكنجه برپا بود. بازجوها دائم در رفت وآمد بودند. در همان
حال آخوندي كنار من آمد و آهسته به من گفت: »اين صداها را
ميشنوي؟ « سعي كردم خودم را عادي نشان بدهم گفتم: »آره،
ميشنوم! « گفت: »اگر حرف نزني تو هم سرنوشتت همين است .
گفتم: »من چيزي ندارم كه بگويم «. گفت: خودت ميداني، ولي
يادت باشد كه من بهت گفتم! «. اين را گفت و رفت. چند دقيقة بعد
دو نفر ديگر آمدند و پرسيدند: مهناز…كيست؟ گفتم: نميشناسم!
گفتند: پس شناسنامه اش در خانة شما چه كارميكرد؟ از آن جا كه
ميدانستم دستگاهشان خيلي بي حساب وكتاب است گفتم: اشتباه
ميكنيد، توي خانه ما نبوده ! يكي از آنها چنان با لگد به پهلويم زد كه
چند متر آنطرف تر پرت شدم. چند فحش ركيك هم دادند و رفتند و
گفتند بعداً خدمتت مي رسيم!
با خودم مي گفتم چيزي كه آن همه درباره اش شنيده بودي، حالا
درانتظارخودت قرارگرفته است .خودت را برايش آماده كن!هرچند
نگران بودم و دلهره داشتم، ولي از خودم مطمئن بودم كه عزمم براي
مقاومت جزم است. برعكس آن چه كه شكنجه گرها فكرميكردند،
ديدن و شنيدن ناله و فرياد بچه هايي كه دور و برم شكنجه مي شدند،
اگرچه خيلي برايم سخت و زجرآور بود، ولي از مقاومت شان نيرو
ميگرفتم و در دلم آنها را تحسين و برايشان دعا ميكردم. احساس
ميكردم كه تنها نيستم چون صدها و شايد هزارها نفر از مجاهدين در
اينجا و زندانهاي ديگر زيرشكنجه هستند.
يكي از بازجوها درحاليكه با لحن مسخره يي حرف ميزد، از
مقابلم رد شد و با نوك كفشش به پايم زد و گفت: مي دوني اينجا
كجاست؟ به اين جا مي گن اوين! اوين…يعني حالا ببين!!
از لحن حرفزدنش به نظرم آمد كه حالت عادي ندارد. مثل
آدمهايي كه مست كرده اند يا مثل كسي كه مواد مخدر مصرف كرده و نميتواند حتي در حرف زدن تعادلش را حفظ كند.
بعد از يكي دوساعت آمدند و مرا به اتاق ديگري بردند. يكي
پرسيد: شمارة پايت چند است؟ نفهميدم منظورش چيست، گفتم: ۳۷ .
گفت: خب پس تا ۵۰ جا دارد كه بزرگ شود! من باز منظورش را
نفهميدم. دختر مجاهدي را كه قبل از من شكنجه ميكردند، از تخت
شكنجه باز كرده و كنار اتاق روي زمين نشانده بودند، سعي كردم
او را ببينم، ولي هر بار كه سرم را براي ديدنش بالا ميبردم، يكي
از بازجوها محكم بر سرم ميكوبيد. آن دختر ناله ميكرد و پاهايش
تماماً خون آلود بود. قبل از اينكه مرا روي تخت شكنجه بخوابانند،
از تشت آبي كه در گوشة اتاق بود، با يك ليوان پلاستيكي آب پر
كردند و گفتند بخور! ابتدا تشنه ام بود و ليوان اول را تا ته خوردم.
دوباره ليوان را پر كرد و داد دستم، گفتم نميخورم! با شلاق ميزد
و ميگفت اجباري است! بايد بخوري! تا ۱۲ - ۱۰ ليوان آب آورد
و هر بار با شلاق و كتك ميخواست كه بخورم و مي گفت اگر
يك قطره اش روي زمين بريزد تمام تشت را ميدهم بخوري. داشتم
مي تركيدم، سرانجام مرا روي تخت انداختند، اول تلاش كردم دراز
نكشم، ولي چندنفر روي سرم ريختند و در يك چشم بهم زدن مرا
خواباندند، دست و پايم را به تخت بستند و يك پتوي كثيف را هم
روي سرم انداختند. يك تشت آب هم زير پاهايم گذاشته بودند،
روي پاهايم آب ريختند و شلاق زدن را شروع كردند. آن خواهر
شكنجه شده كه نشسته بود، با آه و ناله التماس كرد كه دست از سر
من بردارند و نزنند، بازجوها با مشت و لگد او را ساكت كردند و از اتاق بيرون بردند و در راهرو نشاندند.
چون موقع شلاق زدن، زياد تكان مي خوردم، يك نفر روي
سرم نشست و بقيه به نوبت شلاق ميزدند. در لحظه دو نفر به صورت
يك درميان شلاق ميزدند و ميگفتند هر وقت خواستي اعتراف
كني با دستت علامت بده. هر چند دقيقه يكبار كه احساس خفگي
ميكردم، با دست علامت ميدادم كه ميخواهم حرف بزنم تا وقتي
از روي سرم بلند ميشوند، كمي نفس بكشم. نهايت آرزويم اين بود
كه سكته كنم و بميرم. تا جاييكه توان داشتم سرم را بلند ميكردم
و محكم به تخت ميكوبيدم، شايد فرجي حاصل شود و بميرم، اما
سخت جان تر از آن بودم كه خودم خيال ميكردم.
حين شكنجه يك بار آخوند محمدي گيلاني و يكبار هم
لاجوردي براي سركشي به زيرزمين آمدند. گيلاني بالاي سر من
آمد و از بازجوها پرسيد مشكلي نداريد؟ يكي از بازجوها با حالت
مسخره و لحن لومپني از او پرسيد: حاج آقا اين كاري كه ما مي كنيم
اسمش شكنجه است؟!
بعد خودش و بقيه بازجوها خنديدند. گيلاني هم در جوابش با
همان حالت تمسخر گفت: نخير! اين شكنجه نيست. چون شما موظفيد
حقايق را بدانيد.
اين حرف سراسر وجودم را لبريز از خشم و كينه نسبت به اين
دژخيم كرد. دلم ميخواست بلند شوم و با دستهاي خودم خفه اش
كنم. اما دست وپايم بسته بود. در همان حال به او گفتم: حقيقت؟!
اي كاش شما دنبال حقيقت بوديد!
احساس كردم حداقل يك ذره سبكتر شدم.
بعد از مدتي تعدادي از شكنجه گرها رفتند و تعدادشان كم شد
و آنها هم كه مانده بودند از شكنجة من خسته شدند و مرا از روي
تخت باز كردند و به راهرو بردند و گفتند كنار ديوار درجا بزن.
همين كه مي ايستادم با لگد يا شلاق مي زدند. درجازدن روي پاهاي
شكنجه شده، براي اين بود كه ورم پاها كمي بخوابد و بتوانند بيشتر
بزنند.
در حال درجازدن، براي اين كه درد را فراموش كنم، شروع كردم
به سرود خواندن. از اين كه آنها نميتوانستند از هيچ كدام از بچه هايي
كه آن شب در آن زيرزمين بودند، اطلاعاتي بگيرند، احساس غرور و
افتخار ميكردم. شكي نداشتم كه بيشتر از يك هفته نگه نمي دارند
و اعدام مي شوم. به خودم ميگفتم يكي دو هفته ديگر هم مي گذرد و
تمام مي شود و براي هميشه آسوده مي شوي.

دستگيري
روز ۱۲ ارديبهشت حدود ساعت يك بعد ازظهر در اتاق را زدند . در
آن ساعت من و يكي از پرستارها )مريم( و مادرش، كه چند روز قبل براي ديدن دخترانش از شيراز آمده بود، در خانه بوديم و مهين شيفت
بيمارستان بود . مريم در اتاق را باز كرد . به دنبال آن صداي كساني كه
پشت در بودند شنيده مي شد و من فهميدم كه براي دستگيري ما آمده اند.
اول به اين فكر افتادم كه به سرعت از طريق پشت بام كه تنها راه بود، فرار
كنم . به اين جهت به سرعت پنجره يي را كه به پشت بام باز مي شد، باز كردم
ولي ديدم ۱۵ ،۱۰ پاسدار مسلح روي پشت بام هستند كه دارند آن جا را
مي گردند. از پنجرهيي كه به كوچه باز مي شد، كوچه را نگاه كردم و
ديدم كه كوچه هم پر از ماشين و افراد لباس شخصي است كه سلاح و
بيسيم به دست دارند و افرادي هم توي جوي آب و پشت ديوار خانه هاي
اطراف سنگر گرفته ا ند . لابد فكر ميكردند ما مسلح هستيم. درحاليكه
همة آنچه در خانة ما بود، عبارت بود از چند صفحه خبرهاي دست نويس
صداي مجاهد، چند برگ از اطلاعيه هاي سازمان و چند نوار كاست از
سرودهاي مجاهدين و همچنين شناسنامة يكي از بچه هاي هوادار كه يادم
نيست به چه علت پيش ما بود .باوركردني نبود كه براي دستگيري دودختر
جوان هوادار مجاهدين، رژيم اين همه نيرو بسيج كرده باشد.
چند ثانيه بيشتر طول نكشيد كه پاسدارها مريم كه در را به رويشان
باز كرده بود، با خشونت هول دادند و با سلاحهاي آماده به داخل اتاق
ريختند و ما سه نفر را كه در اتاق بوديم، در يك گوشه نگه داشتند و
۶- ۵نفرشروع به بازرسي تمام وسايل اتاق كردند .آنهاهمه چيز را وحشيانه
بهم مي ريختند. حتي بالشها و تشكها را با چاقو پاره مي كردند و پنبه هاي
داخل آنها را بيرون ميريختند .ما هم وانمود مي كرديم ازهمه چيز بي اطلاع
هستيم، به آنها اعتراض مي كرديم كه شما كي هستيد؟ چرا اين كارها را ميكنيد؟ يك عروسك پارچه يي در اتاق بود كه ما دست نويس هايمان
را داخل آن گذاشته بوديم و من قلبم به شدت ميزد كه آيا عروسك
توجه شان را جلب خواهد كرد يا نه؟ سرانجام سراغ عروسك رفتند و آن
را هم شكافتند و دستنويس ها را از آن بيرون كشيدند و خندة فاتحانه يي
كردند.
علاوه بر آنها تعدادي اوراق دستنويس هم در جيب من بود. در اين
حال مادر از ديدن اين صحنه ها شوكه شده و حالش بهم خورده بود و از
پاسدارها خواست كه به دستشويي برود، پاسدارها با هم مشورت كردند و
به او اجازه دادند. بعد از بازگشت او، من هم با اين قصد كه به دستشويي
بروم و نوشته هايي را كه نزدم بود، از بين ببرم، از پاسدارها خواستم كه
به دستشويي بروم، اما آنها اجازه ندادند . بعد هرسه نفر ما را از پله ها پايين
برده و سوار ماشين كردند.
كوچه شلوغ و پرازمردمي بود كه به تماشاي صحنه آمده بودند. ما را
درصندلي عقب ماشين نشاندند و من وسط و بين مريم ومادر قرارگرفتم.
دونفر از مزدوران لباس شخصي نيز در جلو قرار گرفتند و يكي از آنها
از طريق آيينه يي كه مقابلش بود، دائم ما را ميپاييد . من دستنويسها را
آهسته درآوردم و خواستم آنها را زيرصندلي ماشين بگذارم، چون با اسم
مستعار نوشته شده بود و اگر بعداً پيدا ميكردند، نمي توانستند بفهمند مال
چه كسي است، ولي صندلي ماشين هيچ حفره و سوراخي نداشت؛ آهسته
و زيرلب به مريم گفتم چك كند كه در كنار صندلي آيا جايي و شكافي
هست؟ او نگاه كرد و گفت بله، هست، من دستنويس ها را يواشكي به او
دادم و او هم آنها راداخل آن شكاف گذاشت، خيالم ازبابت آن مدارك كمي راحت شد.
بعد از طي مسافتي، پاسدارها گفتند سرتان را پايين بگيريد. در يكي
از خيابانها، در بزرگي باز شد و ما وارد يك حياط بزرگ شديم. ماشين
نگهداشت، ما را پياده كردند. به محض اين كه در باز شد، دستنويس هايي
كه به مريم داده بودم، روي زمين ريخت . معلوم شد او به جاي اينكه آنها
را درشكاف زير صندلي بگذارد، اشتباهي بين شكاف در ماشين وصندلي
گذاشته بود . باآشكارشدن دست نويس، بازهم پاسدارها با خندة فاتحانه يي
آنها را جمع كردند .ماهم اصلاً به روي خودمان نياورديم. ما را به اتاقي در
آن ساختمان بردند و يك زن پاسدار ما را بازرسي بدني كرد و از همانجا
مرا از آن دو نفر جدا كرد و حدود يك ساعت بعد به من چشم بند زدند و
با اسكورت يك اكيپ از پاسداران به اوين فرستادند.
در بين راه سعي ميكردم با استفاده از فرصت، فكرم را متمركز
كنم . به خودم گفتم خب يك مرحله از مبارزه تمام شد و يك مرحلة
ديگر شروع ميشود . چقدر طول خواهد كشيد؟ نميدانستم، اما فكر
ميكردم زياد طول نخواهد كشيد، به ياد فرزانه و فريده افتادم. حتماً مرا
هم به زودي مثل فرزانه اعدام ميكنند. بنابراين مهم اين است كه از اين
مرحلة آزمايش سربلند و روسفيد بيرون بيايم. در دلم دعا كردم و از خدا
همين را خواستم.

شیفتگی مطهری نسبت به مجاهدین و محمد حنیف‌نژاد پس از مشورت با تعدادی از بچه‌های همفکر، جهت این که چه کار باید بکنیم؟ تصمیم گرفتیم که من و یکی دیگر از دانشجویان دانشگاه شیراز، برویم سراغ مطهری، که از قبل تا حدودی با او آشنایی داشتیم و او را روشنفکر و مبارز می‌دانستیم، تا بیاید مثلاً برای ما کلاس ایدئولوژی بگذارد. راستش خودمان هم نمی‌دانستیم که از او چه می‌خواهیم و چه باید بخواهیم. همین‌قدر در ذهنمان بود که باید خود را برای آن‌که بتوانیم به‌عضویت مجاهدین درآییم، به‌لحاظ فکری تجهیز کنیم. با او در دانشکدهٌ الهیات تهران که در آن تدریس می‌کرد، ملاقات کردیم و درخواست مبهم خود را با او در میان گذاشتیم. مبهم از این نظر که مباحث نظری دینی و فلسفی را که در کتابهای مذهبی هست و مطهری هم در آنها خبره بود، نمی‌خواستیم و می‌گفتیم: ایدئولوژی! اما این ایدئولوژی چگونه چیزی است، خودمان هم به‌درستی نمی‌دانستیم. از طرف دیگر به‌او هم نمی‌خواستیم صراحتاً بگوییم که همان چیزی که مجاهدین می‌گویند را می‌خواهیم. بنابراین می‌گفتیم: «ایدئولوژی راهنمای عمل!» و از این قبیل… که او هم از آن سر‌درنمی‌آورد. آخر سر مطهری که از توضیحات ما چیزی دستگیرش شده بود، یا نشده بود، پرسید شما به من بگویید دقیقاً از من چه می‌خواهید؟ و ما هم آخر سر گفتیم: «انسان‌سازی!» که یک‌مرتبه مطهری با حالت برانگیخته و به‌هیجان‌آمده‌یی، بلندبلند گفت: «آقا! انسان‌سازی که کار من نیست، انسان‌سازی کار محمد حنیف‌نژاد است!» و بعد با خضوع و خشوع تمام و به‌رغم این که شخصاً آدم محتاطی بود، به‌تفصیل و با شیفتگی بسیار در‌بارهٌ قهرمانیها و حماسه‌های مجاهدین در زندانها و زیر شکنجه‌های ساواک تعریف کرد و جابه‌جا هم می‌گفت حنیف‌نژاد کسی است که این‌جور انسانها را ساخته و تربیت کرده است، از من که چنین کاری برنمی‌آید! به‌هرحال او که ظاهراً دریافته بود ما دنبال چه هستیم، گفت این چیزی که شما می‌خواهید از مقولهٌ سازماندهی است که من از آن چیزی نمی‌دانم، اما یکی از دوستان معمم ما هست که او در این‌جور امور سازماندهی خیلی وارد است، شما سراغ او بروید، فکر می‌کنم که بتواند شما را کمک کند. بعد اسم و آدرس و تلفن «بهشتی» را به ما داد. همان بهشتی معروف! البته آن‌موقع بهشتی آدم معروف و شناخته‌شده‌یی مثل مطهری نبود، او را ندیده بودیم، اما جسته گریخته شنیده بودیم که آخوند روشنفکری است، نمایندهٌ روحانیت در آلمان بوده و… یکی دو مقاله هم گویا از او خوانده بودم. بهشتی، مهندس مشاور در امور سازماندهی! به‌هرحال به بهشتی زنگ زدیم و قرار ملاقات گرفتیم. روز و ساعت موعود، من به‌اتفاق همان دوست، به‌خانهٌ بهشتی که فکر می‌کنم آن‌موقع در قلهک و به‌هر‌حال شمیرانات بود، رفتیم. مطهری هم با او تماس گرفته و ظاهراً به او گفته بود که ما برای چه کاری می‌خواهیم با او ملاقات کنیم. به‌هرحال از لحظه‌یی که نشستیم و بدون آن‌که ما حرف زیادی بزنیم، بهشتی شروع کرد به تعریف کردن از خودش و تلاش کرد خودش را به‌تصریح و تلویح طوری جلوه بدهد که گویا مشیر و مشاور مجاهدین و بقیهٌ گروهها و سازمانها بوده، حرفهایش آن‌قدر که یادم هست قریب به این مضمون بود که: بله، آقایان مجاهدین، حنیف‌نژاد و… دیگران می‌آمدند، مرتب با ما تماس داشتند، در کارشان و به‌خصوص در امر سازمان و سازماندهی از ما کمک و مشورت می‌خواستند و ما هم آنها را راهنمایی می‌کردیم، اصلاً تخصص من در همین کار سازماندهی است و… حرفهٌ من که ترجمه و ادیتوری است در حاشیهٌ این کار قرار دارد. او حتی به‌اشاره و تلویح می‌خواست چنان بفهماند که نه‌فقط گروههای اسلامی بلکه طرف مشورت سایر گروهها هم هست! خلاصه یک مهندس مشاور تمام‌عیار در امور سازمان و سازماندهی انقلابی! این تعریف از‌خود، آن‌قدر مبتذل بود و دروغ‌بودن آنها چنان آشکار بود که من و آن دوست همراهم به‌شدت نسبت به‌او و ماهیتش مشکوک شدیم و دیگر هیچ حرفی نزدیم، زیرا هردو، مستقل از هم، به‌این نتیجه بودیم که این آدم یا خیلی شارلاتان و کلاهبردار است، یا ساواکی است و چون این میزان از شارلاتانیسم و خودستایی مبتذل را نمی‌توانستیم هضم کنیم، بیشترین احتمال را به‌ساواکی بودن او می‌دادیم، به همین جهت با تعارفاتی از این‌قبیل که خیلی استفاده کردیم! و دوباره تلفن می‌زنیم و مزاحم اوقاتتان می‌شویم و… تقریباً از خانهٌ او فرار کردیم. بیرون که آمدیم و هوای باز را که استنشاق کردیم، اولین حرفی که با‌شگفتی و حیرت تمام به هم زدیم، این بود که این یارو کی بود؟ خیلی مشکوک بود! ساواکی بود و…! چون هیچ تردیدی نبود که او دروغ می‌گوید و ادعاهایش کشکی است، اما چرا چنان ادعاهای ابلهانه‌یی می‌کرد؟ نمی‌توانستیم بفهمیم. اما الان فکر می‌کنم علت آن بود که مجاهدین و بنیانگذاران آنان چنان ارج و قدری در جامعه پیدا کرده بودند که از یک طرف مطهری را که جماعت خمینی او را ایدئولوگ و متفکر نخست خود می‌دانند و همان‌موقع هم در میان سایر آخوندهای روشنفکر شاخص بود و برای خود سری بود، آن‌چنان تحت تأثیر قرار داده و وادار به‌چنان خضوع و خشوعی کرده بودند، و از طرف دیگر بهشتی را هم که فرصت‌طلبانه دنبال اسم و رسم و جاه بود، واداشته بود که برای دست‌و‌پا کردن آبرو و اعتبار برای خود با چنان شیوهٌ مبتذل و مضحکی خود را به مجاهدین بچسباند.

روز ۳۰ خرداد در ميدان فردوسي به همراه جمعيت زيادي منتظر
رسيدن صف تظاهركننده ها بوديم . تعداد زيادي پاسدار مسلح دور تا دور
ميدان فردوسي ايستاده ومثل ما منتظررسيدن جمعيت بودند .سيل جمعيتي
كه از روي پل حافظ به سمت ميدان فردوسي ميآمد، چنان طولاني و
فشرده بود كه تمام پهناي خيابان انقلاب را گرفته بود و انتها نداشت. من
در پوست خودم نمي گنجيدم و با ديدن اين صحنه بي اختيار به هوا پريدم
و شعار دادم و جمعيتي هم كه در ميدان بودند، همه شروع به شعاردادن و
ابراز حمايت كردند . لحظه يي كه هرگز از خاطرم محو نمي شود.
وقتي جمعيت به ميدان فردوسي رسيد و ميدان از جمعيت پر شد،
ناگهان صداي رگبار مسلسلها بلند شد. به رغم اينكه طي دوسال ونيم
حاكميت خميني، جنايتهاي زيادي از اين رژيم ديده بودم، ولي هنوز
باورم نميشد كه اين رگبارها براي كشتار مردم باشد. به خودم دلداري
ميدادم و ميگفتم براي ترساندن است. به همراه جمعيت به خيابان شمالي
ميدان فيشرآباد دويدم. يكي دودقيقه بعد صحنه هايي ديدم كه ناباوريم را
به باوري تلخ و دردناك تبديل كرد. سرهاي شكافته از گلوله، سينه هاي
دريده شده، پيكرهاي خون آلودي كه روي دستها با شتاب به اين سو و
آنسو برده ميشد و همه به دنبال آمبولانس بودند و…
صداي رگبارها يك لحظه قطع نمي شد . به خودم ميگفتم خدايا دارد چه اتفاقي ميافتد؟
آن شب وقتي خسته وكوفته به خانه رسيدم، فهميدم خواهرم پروانه به خانه
نيامده است. ميدانستم كه در تظاهرات شركت داشته، پس بايد نتيجه گيري
ميكرديم كه دستگير شده يا…فكركردنش هم برايم سخت بود.
براي اينكه پدرم از موضوع مطلع نشود، در رختخواب پروانه بالش
گذاشتيم ورويش پتوانداختيم تا به نظر بيايد خوابيده است. ولي ميدانستيم
كه پدر دير يا زود ميفهمد . صبح مادرم به تمام كميته ها و زندانها سر زد،
ولي پروانه را پيدا نكرد .زيراهيچ كدام ازبچه هايي كه دستگيرشده بودند،
ازجمله پروانه، اسم خودشان را به پاسداران نداده بودند.
از فرداي ۳۰ خرداد حمله به خانه ها و اماكن متعلق به اعضا و هواداران
مجاهدين و دستگيري گستردة آنها شروع شد. ما هم همة اهل خانه را
جمع كرديم و از خانه بيرون زديم . ابتدا به خانة داييم رفتيم و بعد از آن با
راهنمايي مسئول تشكيلاتي ا م فريده، نزد يكي ازهواداران كه خانة محقري
در خارج از محدودة تهران داشت، رفتيم و چندين ماه آن جا مانديم.
يك هفته بعد از جابه جايي خانه مان، خبردار شديم كه برادرم اكبر را
هم در خانة يكي از دوستانش دستگير كرده اند . به اين ترتيب تا اين جا دوتا
از افراد خانوادة ما را دستگير كرده بودند و من و خواهرم فرزانه به همراه
مادر و سه خواهر ديگرم فعلاً بيرون بوديم.
روزهاي سختي بود. صاحبِ آن خانه كه ما را پناه داده بود، يك
زن و شوهر با سه بچة كوچكشان بودند و به زحمت نان خودشان را
درمي آوردند، ولي به قدري با صفا و صميمي بودند كه حد نداشت.
به همين دليل خواهر بزرگترم تصميم گرفت شغلي پيدا كند و خرجي
خودمان را بدهد و بار آنها را كمتر كند.
شرايط سياسي عوض شده بود . رژيم هر كس را كه كمترين هواداري
از مجاهدين كرده بود دستگير مي كرد. آخرين روزنه هاي فعاليت سياسي
بسته شده بود . سركوبي افسارگسيخته حد ومرزي نمي شناخت. بچه ها را بي محابا، صدتا صدتا، تيرباران ميكردند. حمام خون به معني واقعي كلمه
راه افتاده بود. در زندانها، همان چند هزار مجاهد اسير را كه از سال ۵۹
به بعد مظلومانه دستگير كرده بودند، بدون اينكه حتي مطابق قوانين خود
رژيم هم جرمي مرتكب شده باشند، با شقاوت تمام كشتارميكردند .ابتدا
بازجويي و شكنجة مجدد و مكرر آنها براي كشتن شان شروع شد و بعد
همين زندانيان بيگناه را دسته دسته به جوخة اعدام سپردند.
هر روز روزنامه هاي رژيم را كه اسامي مجاهدين اعدام شده را چاپ
مي كردند، ميگرفتيم و ميخوانديم . بعضي از بچه ها را با اسم مستعار و
بسياري را هم بدون نام و احراز هويت اعدام ميكردند . در يكي از همان
روزها فريده )مسئولم( هم به خانه نيامد . نمي دانستم چكار بايد بكنيم . طبق
ضابطه بايد خانه يي را كه در آن مخفي بوديم، به دليل اينكه اطلاعاتش
را فريده داشت، تخليه ميكرديم . ولي جايي نداشتيم كه برويم. چند شب
بعد تعدادي عكس ازجمله عكس فريده را در تلويزيون رژيم نشان دادند
و از مردم ميخواستند اگر كسي آنها را ميشناسد معرفي كند . دژخيم ها
هيچ ابايي ازبرملاشدن جنايت هايشان نداشتند. چهرة فريده به وضوح كبود و
متورم بود و ميشد حدس زد كه چقدر شكنجه شده است. هرچند ديدن
چهرة فريده با آن وضعيت در صفحة تلويزيون، فوقالعاده دردناك بود،
ولي در دلم او را تحسين ميكردم و به او كه مسئولم بود، افتخار مي كردم.
دختر دلاور و مبارزي كه حتي اسمش را هم به جلادان نداده است . از
آن به بعد تا مدتي با خيال آسوده در همان خانه مانديم . آخر فريده با
ندادن اسمش خود، به ما پيام داده بود كه خيالتان راحت باشد، من لب
باز نميكنم.