Kıraathane

Arkadaş Zekâi Özger çok gençken ölmesine rağmen şiirleri birçok alanda yaşamaya devam ediyor. Bir yandan sol hareketin marşlarına uyarlanan şiirleri, diğer yandan da Onur Yürüyüşleri ve LGBTİ+ mücadelelerinde halen seslendiriliyor.

Bu konuşma, Özger’in dili, mecazları ve simgelerini dilsel olarak çevirmekten ziyade şiirlerin altında yatan siyasî ve estetik boyutlarını çevirmeye odaklanıyor. Batıdaki LGBTİ+ hareketinin Stonewall ayaklanmalarından bu yana sınıf, emek ve antifaşizmden gittikçe arınması, bu şiirlerin çevrilişine büyük engeller oluşturuyor. Halbuki Özger’i dünya edebiyatı çapında okuyup çevirmek, şairin bağdaştırdığı erkeklik, faşizm, kapitalizm gibi kavramlarından kaçış yolunu gösterebiliyor.

Levent Kavas "Mutluluk" başlıklı konuşma serisinin ikinci bölümünde kritik sorular soruyor: "Bir kavramı (‘mutluluk’ gibi sıkıcı bir kavram da olsa) kurcalamanın yollarından biri, onun bir yandan neyi, ne gibi bir şeyi yüklendiğini, bir yandan neye, ne gibi bir şeye yüklendiğini sormaktır. Böyle bir soruşturma ‘mutluluk’un dilbilgisinde neden, ne biçimde sözedildiğini de ele verir. ‘Mutluluk’un yüklendikleri ‘taşıyıcılar’ mıdır, yoksa ‘eyleyenler’ midir? Öte yandan ‘mutluluk’a yüklenenler, üstkavramlar mı, başka türden tasarımlar mı? Bakalım Kant Mesut Bahtiyar’dan şarkılar dinler miydi?"

20 Mart 2021 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle atılan fesih adımından, başta kadın hareketi olmak üzere toplumun geniş kesimlerinin gösterdiği tepkiye rağmen vazgeçilmedi ve Türkiye Cumhuriyeti, kadına karşı şiddetle mücadele amacıyla hazırlanan uluslararası İstanbul Sözleşmesi'nden 1 Temmuz 2021'de resmen çıkmış oldu.

Geriye, kadın hakları savunucularının "İstanbul Sözleşmesinden Vazgeçmiyoruz" sloganına yansıyan kararlılığı kaldı. Bu kararlılık, şair Birhan Keskin'in 29 Haziran'daki Kıraathane buluşmasında söylediği üzere çok uzun bir zaman geçmeden Türkiye'nin yeniden bu sözleşmeye dahil edilmesini sağlayacak siyasî değişimin hayata geçirilmesini de içeriyor.

Biz de "Kadın Konuşmaları" yayınımızda İstanbul Sözleşmesi'ne odaklanıyoruz. Gülfer Akkaya, sözleşmenin altyapısının ikinci dalga feminizmle ve kadınların kazanımları ile ilişkisini anlatacak. Eviçi erkek şiddeti ile mücadelede devletlerin ortak sorumluluğundan söz edecek.

Akkaya'nın konuşmasında yanıtlamayı deneyeceği bir dizi soru var: "Sözleşmenin yazılmasında aktif rol alan ve ilk imzacı olan Türkiye neden bu sözleşmede yer aldı, şimdi neden sözleşmeden çıkmak istiyor?" "Erdoğan’ın açıkladığı 'şiddetle mücadele' paketleri aslında ne diyor?" "Kadınlar neden İstanbul Sözleşmesinden vazgeçmiyoruz diyerek sözleşmede ısrar ediyor?" "Kadınların sokaklarda yürüttüğü bu mücadele tek tek hayatlarını nasıl etkiliyor?"

Gazeteci, çevirmen, oyun yazarı Müzehher Vâ-nû’nun, Nihal Karamağaralı müstear ismi ile kaleme aldığı polisiyelerini konuşacağız bu akşam. Vâ-nû'nun bu polisiyelerinin ve tefrikada kalmış diğer eserlerinin Türkiye’de polisiye yazın ve kadın yazarlar hakkında bize neler söylediğine bakıyoruz.

Yaz 2021 sezonumuzda, Felsefe Konuşmaları'nda Levent Kavas'ın üç bölümlük bir konuşma serisi var. Konumuz, Kıraathane olarak bizim özellikle işlemeyi istediğimiz, Levent Kavas ricamızı kırmayınca da, anlatacaklarını heyecanla bekler olduğumuz bir konu: Mutluluk.

İşte Kavas'ın "Mutluluk" üzerine konuşmalarının bu ilk bölümüne ilişkin olarak bize gönderdiği not: "Ne dersiniz, zorunda mıyız? Bir kavramı (‘mutluluk’ gibi sevimsiz bir kavram da olsa) kurcalamanın yollarından biri, onunla neyin, ne gibi bir şeyin kavrandığını sormaktır. Böyle bir soruşturma ne gibi bir kavramın sözkonusu olduğunu da ele verir. ‘Mutluluk’la bir durumu mu; bir durumun olanağını mı, gerçekliğini mi (dolayısıyla bir olguyu mu); ‘olum’unu, dolayısıyla olumsallığını mı; … kavrıyoruz? Yoksa ‘mutluluk’ bir değer yönelimi mi bildiriyor; öyleyse bir tasarımın kavramı, bir üstkavram mı? Önce ‘mutluluk’un dilbilgisi açısından buna bakalım: Bildirsel tümcelerin alanında mıyız, buyruklar altında mı? Aristoteles, Epikouros, Stoacılar konuştukça Dilber Ay soruyor: 'Zorunda mıyım?'"

“... adalet hayatıma çelme taktı, yere düştüm, yere çok kötü düştüm ve doğrulup kalkmak yıllarımı aldı ama beni zehirleyecek hislerden, insan olmanın güzel yönlerini hatırımdan çıkarmayarak, bir şekilde sakınmayı bildim.” İlhan Sami Çomak'ın Karınca Yuvasını Dağıtmamak adlı kitabının arka kapağından bir cümle. Yirmi yedi yıldır bitmeyen bir adalet arayışı, hukukun açıkça ihlal edildiği bir yargılama süreci sonucunda cezaevinde geçen bir ömür. O ömrün sahibi, hücresinde yazarak hayata, sokağa, insanlara tutunabilen şair İlhan Sami Çomak, Karınca Yuvasını Dağıtmamak kitabında kendi öyküsünü anlatıyor.

2021 Mayıs'ında İletişim Yayınları'ndan çıkan kitabı odağımıza alarak Ayşen Güven’in moderatörlüğünde, şairler Haydar Ergülen, C. Hakkı Zariç ve Çomak'ın vasisi İpek Özel ile bir hayatı ve o hayatın şekillendirdiği özel bir edebiyatı konuşuyoruz.

Ahmedî'nin yaklaşık sekiz bin beyitlik İskendername'si, 14. yüzyılda Anadolu'da Türkçe konuşan seçkin zümrelerin kültür ufuklarını yansıtan ansiklopedik bir eser. Ahmedî din bilimleri (tefsir, kelam, fıkıh) hariç, başta kozmoloji, astronomi, coğrafya ve tarih olmak üzere zamanının bütün bilgisini bu eserine damıtarak okuyucularını etkilemeyi, böylelikle de kendisinin bilgin bir şair olarak değerini göstermeyi amaçlamış. Bu konuşmada, tarihçi Ahmet T. Karamustafa ile Ahmedî'nin kültür dünyasını dolaşıp biraz olsun tanımaya, anlamaya çalıştık. Sohbetin moderatörlüğünü yazar Nilüfer Kuyaş yaptı.

Romalı şair Juvenal'ın bundan 2000 yıl önce dikkate sunduğu bilmece, siyasi hayatın kalbindeki yerini konuyor: quis custodiet ipsos custodes. "Bu insanlar bizi koruduklarını söylüyorlar, peki bizi koruyanlardan bizi kim koruyacak?" Demokratik toplumların bu soruya verdiği cevap özgür, bağımsız ve özdenetimini yapan bir medyanın iktidarı hesap vermeye zorlayarak bu korumayı sağladığı yönündedir. Ancak şunu çok iyi biliyoruz: Dünyanın dört yanında özgür olduğunu iddia eden medya sistemlerinin birçoğu artık tam anlamıyla bağımsız değiller. Medya şirketleri kendilerine sahip olan büyük holdingleri korumak adına doğrudan ya da dolaylı sansür uyguluyorlar. Facebook ve Google gibi teknoloji devleri de son dönemde büyük değişim geçirdiler ve giderek artan biçimde insanların habere erişim yollarını denetim altına aldılar, bu denetimin etkilerini her geçen gün daha fazla hissediyoruz. Çoğunluğun haklarından ziyade küçük azınlığın çıkarlarını korumakla ilgilenenler medyayı "zapt ettiklerinde" bize düşen sorumluluk nedir?

İstanbul Edebiyat Evi'nin Gazetecilik Konuşmaları serisinde, gazeteciliğin geleceği üzerine, medyanın nasıl zapt edildiği ve nasıl özgür kalabileceği üzerine derinlemesine düşünenleri bir araya getiren global bir panelimiz var bu akşam. Panelistlerimiz bu yıl yayımlanan Media Capture: How Money, Digital Platforms and Governments Control the News (Medyanın Zaptı: Para, Dijital Platformlar ve Devletler Haberleri Nasıl Denetliyor?) adlı kitabın editör ve yazarlarından oluşuyor.

Anya Schiffrin: Columbia Üniversitesi'nin Uluslararası İlişkiler ve Kamu İşleri Fakültesi'nde Teknoloji, Medya ve İletişim Direktörü. Ayrıca burada küresel medya, teknolojik gelişmeler ve insan hakları konularında ders veriyor.

Emily Bell: New York'ta Columbia Journalism School bünyesindeki Tow Digital Gazetecilik Merkezi'nin kurucu direktörü ve öğretim üyesi. Gazetecilik kariyerinin büyük bölümünü Londra'da Guardian gazetesi ve medyası için çalışarak geçirdi. Guardian'ın web sitelerinin genel yayın yönetmenliğini ve bütün dijital içerikten sorumlu direktörlüğünü yaptı.

Joel Simon: 2006'dan bu yana New York merkezli Gazetecileri Koruma Komitesi'nin (CPJ) Direktörü. Basın özgürlüğü konusunda makaleler yazıyor, konferanslar veriyor.

Andrew Finkel: Punto24'ün kurucusu ve yönetim kurulu üyesi. 1989'dan itibaren uzun yıllar Türkiye'de gazetecilik yaptı. The Times, The Economist, TIME, CNN ve The New York Times'ın "Latitude" bölümü için çalıştı. Türkçe yayınlanan gazetelerde de köşe yazarlığı yaptı.

Podcast dili İngilizcedir, buluşmanın Türkçe altyazılı video kaydını ise YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz.

Biz İstanbul Edebiyat Evi olarak, Onur Ayı'nı bu yıl da her türlü ayrımcılığa, ihlale, yasağa, tehdide, nefrete inat, her şeye rağmen eşitlikçi ve özgür bir geleceğe inanarak kutluyoruz. İnsan Hakları Konuşmaları serimizin bu konuşmasını da hem Türkiye'de translara yönelik hak ihlallerini bütün ayrıntılarıyla ele almak hem de transların var olma, eşitlik ve özgürlük mücadelesine selam vermek için planladık. LGBTİ+ aktivisti Şevval Kılıç'ı dinliyoruz.

Sinemacı ve yapımcı Dilek Aydın ile sanatçı Zeyno Pekünlü İstanbul Edebiyat Evi'nin stüdyosunda buluşup, kendi bireysel üretimlerinden kolektif çalışmalarına uzanan bir yelpazede, niçin sanatsal pratiklerinde buluntu görüntüler kullanmayı tercih ettiklerini konuştular. Modern ve çağdaş sanatın son yüz yıllık tarihinde önemli bir yeri olan buluntu malzemenin evrimini, pandemi koşullarında buluntu görüntünün olanaklarını, ayrıca sanat üretiminde sürdürülebilirlik konusunu ve telif kıskacını ele alan bir sohbet.