Kıraathane

İştar Gözaydın, #NeMutluEşitimDiyene konferans serimizde milliyetçiliğin dinle ilişkisine bakan bir konuşmayla katılıyor: “'Ne mutlu eşitim diyene' mi? Yok canım, Türkiye’de din, milliyetçilik ve haklardan bahsediyoruz…"

Siyasal yapısı, ulus olarak adlandırılan muhayyel cemaatler üzerine kurulan modernite süreçlerinde din kurumu hep bir tür rakip olarak görüldü. Din esaslı bir cemaat yerine, milliyetçilik tutkalıyla bir arada olmayı tahayyül eden pek çok ulus-devlet gibi Türkiye Cumhuriyeti de, din kurumunu kontrolü altında düzenleyen hukuki ve siyasi tercihler kullandı. Bu anlayış, doğal olarak kendi resmî din bilgisini üretmeyi ve doktrine etmeye çalışmayı da içermekteydi. Sonuç, resmî kabulün dışında kalan her inancın ve yorumun, kâğıt üzerinde mevcut din ve vicdan özgürlüğü düzenlemelerine karşın, hak ihlalleri ve ayrımcılık pratiklerine maruz kaldığı bir tarih oldu; bu süreç halen de bütün hoyratlığıyla sürmekte…

"Şiir Gecesi" geleneğimiz bu sezon çevrimiçi buluşmalarla devam ediyor. 160. Kilometre’yle işbirliğiyle gerçekleştirdiğimiz bu etkinlikte Emre Varışlı “diye bir şey bilmiyorum”, “Ölüm ve Piyasa” kitaplarından ve kitaplaşmayı bekleyen şiirlerinden seçtiklerini okuyor.

Emre Varışlı'nın ilk kitabı Bir Günahkarın Bilmesi Gerekenler’in (2014) ardından şiir kitabı diye bir şey bilmiyorum (2016) ve hikâyelerden oluşan Vahşi Sıradan (2017) yayımlandı. Okuma performansları yapıyor, dergi ve fanzinlerde yazmaya devam ediyor. Ölüm ve Piyasa ikinci şiir kitabı.

"Ne Mutlu Eşitim Diyene" konferansları Mesut Yeğen'le devam ediyor. Yeğen'in Türk milliyetçiliğinin Kürtler ve Kürt meselesine bakışının nasıl şekillenip değiştiğine odaklanan bu konuşmasında iki ana tez öne sürülüyor: Türkiye’de devlet, siyasi aktörler ve yurttaşların büyük kısmınca benimsenen ‘ana akım’ Türk milliyetçiliği nazarında Türklük sabit ve tekdüze değil, hareketli ve kademeli olmuştur.
Diğer Türk-olmayanlar gibi Kürtlerin de Türklükle mesafesi zamanla değişmiş, Cumhuriyetin kuruluşunda Türklüğe yakın bir yerde konumlandırılan Kürtler giderek Türklüğün kıyılarında görülmeye başlamıştır.

"Ne Mutlu Eşitim Diyene" konferanslarının beşincisinde Tanıl Bora, Cumhuriyet tarihi boyunca değişik siyasi geleneklerce “yerliliğe” ve “yerli düşünce”ye atfedilen farklı anlamların izini sürdüğü konuşmasında, “güncel işleviyle AKP ve Erdoğan iktidarının milliyetçi-muhafazakâr devlet söyleminin sütunlarından” biri olarak tanımladığı yerli ve millî düsturunun Türk milliyetçiliğin muhtelif akıntılarını, kollarını anlamaya yarayabileceğini söylüyor: “Milliyetçilik bir delta olarak hayal edilirse, onun irili ufaklı kolları vardır. Milliyetçiliği, milliyetçiliklere bakarak daha iyi anlarız.”

Bir caz şöleni! 2020 Ekim ayının son günlerinde Kerem Görsev'in Bodrum'daki evine konuk olduk. Sanatçı, piyanosunun başına geçti ve kendi bestelerinden Kıraathane İstanbul Edebiyat Evi için derlediği ve her parçayı tek tek anlattığı unutulmayacak bir dinleti sundu bize. Sizi Kerem Görsev ve piyanosuyla baş başa bırakıyoruz.

Kıraathane Kitapları olarak, Linda Boström Knausgård'ın Helios Felaketi romanını Ali Arda'nın İsveççeden yaptığı çeviriyle yayımlamış olmaktan çok mutluyuz. Yeni kitaplarını da yayına hazırladığımız bu güçlü yazarı, İstanbul Edebiyat Evi'nde ağırlamayı planlamıştık bu sezon; pandemi buna izin vermedi ama kendisiyle kapsamlı bir edebiyat sohbeti yapmamıza da engel olmadı.

Boström Knausgård'la üç romanı Helios Felaketi, Amerika'ya Hoş Geldiniz ve Ekim Çocuğu'na odaklanan bu sohbeti İstanbul Edebiyat Evi'nin kurucusu Yasemin Çongar, 22 Ekim 2020'de Skype üzerinden gerçekleştirdi. Söyleşinin dili İngilizcedir.

İstanbul Edebiyat Evi olarak Kıraathane Kitap Şenliği kapsamında 18 Eylül 2020'de düzenlediğimiz bu forumda, çeviri sanatının, özel olarak da edebiyat çevirilerinin geleceğine baktık.

Moderatörlüğünü Çevirmenler Meslek Birliği'nden Elif Okan Gezmiş'in üstlendiği bu forum, K24 Yayın Yönetmeni Mustafa Arslantunalı'nın sunumu ve Sevin Okyay ile Kutlukhan Kutlu'nun, yıllarını verdikleri çevirmenlik sanatı üzerine, iki ayrı kuşağın bakışıyla yaptıkları konuşmalarla açıldı. Ardından farklı dillerden farklı genre'lardan çeviri yapan çevirmenler Aslı Mertan, Ebru Erbaş, Cemal Ener, Betül Parlak, Süleyman Doğru, Armağan Ekici, Çiğdem Erkal ve Gülşah Torunoğlu Türkiye'de çevirinin hal-i pürmelalini konuştular.

"Ne Mutlu Eşitim Diyene" konferans serimizin dördüncüsünde bakışlarımızı sola çeviriyoruz.
Milliyetçiliği, Türkiye Cumhuriyeti’nin de kurucu ideolojisi olarak tanımlayan Necmiye Alpay, bu konuşmada ve bu konuşmaya temel teşkil eden makalesinde solun milliyetçilikle ilişkisini ele alıyor.

Sonbahar 2020 sezonumuzu ve "Ne Mutlu Eşitim Diyene" başlıklı "Milliyetçilik Tartışmaları" programımızı çok özel bir sergiyle açtık.

Zehra Doğan'ın Türkiye'deki ilk kişisel sergisi "Nehatîye Dîtın / Görülmemiştir" 9 Ekim - 9 Kasım 2020 tarihleri arasında Kıraathane İstanbul Edebiyat Evi’nde izleyici ile buluştu.

"Görülmemiştir" sergisi Doğan’ın 2016-2019 arası muhtelif cezaevlerinde geçirdiği zamanlarda yaptığı çalışmalardan oluşuyor. Cezaevi koşullarında, çeşitli imkânsızlıklar içinde, eline geçen gündelik malzemeleri birer sanat nesnesine dönüştüren Zehra, yaşama arzusunu malzemenin ve bedeninin potansiyellerine dayandırarak biçimlendiriyor.

Kıraathane'deki "Nehatîye Dîtın / Görülmemiştir" sergisi üzerine Zehra Doğan ile 16 Ekim 2020'de gerçekleştirdiğimiz bu sohbete serginin küratörleri M. Wenda Koyuncu ve Seval Dakman da katılıyorlar.

"Amacınıza ulaşamazsanız da, bu amacı gelecek kuşaklara devretseniz de, kozmosla son hesaplaşmanızda, 'daha iyi bir dünya için biz de fena mücadele etmedik' diyebilirsiniz. Bu da az şey değildir. Buruk da olsa, yorgun gözlerinizde bir tebessüm yaratır. O tebessümlerin çoğalması da elbet bir gün kurtarır bu ülkeyi. Enseyi karartmayın."

Türkçeye armağan ettiği deyişler arasında belki de en fazla benimsenmiş olanı ve bu memleketin neredeyse her dönemine uygun görünen o meşhur tavsiyesiyle noktaladığı bu yazıyı 25 Haziran 2015’te, 88 yaşına girmesinden üç gün sonra ve ölümünden dört ay önce yazmıştı Çetin Altan. Hayata, memlekete ve hepimize buruk bir veda. 22 Ekim 2015'te kaybettiğimiz Çetin Altan'ı ölümünün beşinci yıldönümünde, yine onun cümleleriyle anıyoruz. Çetin Altan'ın gazete yazılarından, "Enseyi karartmayın" deyişini ve bu deyişin yansıttığı felsefî duruşu kavrayabilmemize yardımcı olduğunu umduğumuz küçük bir seçki yaptık. Erdal Küçükkömürcü'nün seslendirmesiyle sunuyoruz. Saygıyla, sevgiyle.