Kıraathane

Türkiye’de tiyatronun en yaratıcı seslerinden birisi, oyuncu, yönetmen ve oyun yazarı, sevgili dostumuz Şahika Tekand’ı, Sonbahar 2020 sezonunda başlattığımız Ustalık Dersleri / Master Class dizimizin ilk konuğu olarak ağırlamaktan çok mutluyuz. Studio Oyuncuları topluluğunun kurucusu, öncü tiyatro sancağını otuz senedir başarıyla taşıyan Şahika Tekand, “Performatif Sahneleme ve Oyunculuk Yöntemi” adını verdiği yöntemin de yaratıcısı. Tekand bizlere sunduğu programda bu yöntemin temellerini ve inceliklerini paylaştı

Şahika Tekand gerek mitolojiden ve eski Yunan trajedisinden yararlandığı gösterileri ve metinleriyle, gerek Beckett ve Brecht gibi öncülerin yapıtlarına getirdiği farklı yorumlarla kendi oyunculuk yöntemini bütün dünyaya kabul ettirmiş ve bir çok kez ödüllendirilmiş bir sanatçı. Bedeni ve sesi uç sınırlarda kullanmasıyla, antik tiyatronun baş ögesi olan koroya getirdiği çağdaş yenilikle, sahnedeki performatif varoluş ile metin arasında kurduğu zengin ilişkiyle, gerçek bir öncü. 2019’da İstanbul Tiyatro Festivali’nin açılışını en yeni eseri Io’yu yöneterek ve baş rolü üstlenerek gerçekleştirmişti. Covid-19 koşullarında pes etmeden ders vermeye devam ediyor. Ama bu ders çok özel. Mutlaka dinleyin.

Milliyetçiliği her boyutuyla tartıştığımız konferans serimizde sıra Mücahit Bilici'nin konuşmasında: Kürtlerin Türkiye’de özgür ve eşit olabilmek için yürüttükleri mücadelenin ne tür bir teorik çerçevede tanımlanması gerektiği Kürt siyasi aktörlerinin zihnî mesaisinin Önemli bir maddesi olmaya devam ediyor. İslamcı ümmetçilik ile sol evrenselciliğin hegemonyası arasında kalan Kürtlerin eşitlik arayışının milliyetçilik ile ne tür kesişim ve gerilimleri var? Kürtlüğün lüzumsuzlaşmadığı bir eşitlik mümkün mü?

Ahmet Ergenç #NeMutluEşitimDiyene konferans serisi kapsamındaki konuşmasına ve bu konuşmaya temel teşkil eden makalesine ilişkin şöyle bir özet sunuyor: "Milliyetçilik tartışmalarına, milliyetçiliğe karşı çağdaş sanatın geliştirdiği estetik ve politik hamleler üzerinden katılmayı seçmemin iki nedeni var: birincisi, milliyetçilik kendini sık sık imgeler üzerinden üretiyor ve çağdaş sanat milliyetçiliğe karşı bu imgeleri ve taşıyıcısı oldukları mitleri bozarak bir karşı görsel rejim oluşturabiliyor. Buna Gramsci’nin ifadesiyle ‘karşı-hegemonya’ da denebilir: özetle, hegemonik imgeleri bozmak. İkincisi, milliyetçilik kadim sembol ve anlatıları sürekli yedekte tutmasına karşın, kendini gündelik hayatta ve günlük medyada (ve artık sosyal medyada) çok hızlı biçimde ve çeşitli şekillerde yeniden üretiyor ve çağdaş sanat bu ‘milliyetçiliğin yeniden üretilme hamlelerine’ çok hızlı bir şekilde karşılık verip, milliyetçi hamlelerin şiddetini açığa çıkarmak konusunda edebiyat ya da sinemadan daha etkili olabiliyor. Bu noktada ‘çağdaş’ sanatın ‘güncel’liği ya da hızlı hareket kabiliyeti öne çıkıyor. Burada 90’lardan itibaren Türkiye’de milliyetçi ideolojiye ve milliyetçiliğin ‘sağ kolu’ denebilecek militarizme karşı geliştirilen sanatsal strateji ve hamleleri özetlemeye ve ortaya çıkan anti-milliyetçi manzaranın ya da görsel – dilsel rejimin etkisini araştırmayı deneyeceğim."

#NeMutluEşitimDiyene serimizde sıra İrvin Cemil Schick'in konferansında. Türk milliyetçiliğinin kuruluşunda önemli rol oynayan şarkiyatçılığın ve onun aynadaki aksi olarak görülebilecek garbiyatçılığın bir kapalılık, bir dışlama fikri üzerine temellendiğini örnekleriyle ele alan İrvin Cemil Schick, milliyetçilik de toplumlar arasında etnik kökene dayalı aşılmaz duvarlar olduğunu varsayar, diyor: “Milliyetçilik, şarkiyatçı ve garbiyatçı düşünce için gerekli değildir gerçi, ama yeterlidir, Türkiye’de olduğu gibi.”

Kim olduğu anlaşılamayan bir apartman sakini, çöp torbalarını gece vakti pencereden kaldırıma fırlatıyor. Bir yandan da apartmandaki boş daireden esrarengiz gürültüler duyuluyor. Komşular buluşup durumu konuşuyorlar. Bir kadın yazar ve üç erkek: Ziyaretine gelecek kızına pasta pişiren boşanmış adam, herkesin yaka silktiği bir başka komşu, bir de Arnavutluk göçmeni. Her biri ne sırlar saklıyor zamanla öğreneceğiz. Herkes birbirinden şüphe ediyor. Önyargılar, dışlama ve korku, yani bir arada yaşamayı engelleyen bütün toplumsal illetler, bu gayet sıradan gibi duran, ama aslında zekice politik oyunda büyük ustalıkla ve kara bir mizahla sergileniyor. Yanlış anlamalar, tehditler ve şiddet giderek fırındaki pasta gibi kabarıyor. Sonunda iş tatlıya bağlanabilecek mi?

Kıraathane Kitapları’nın yazarları arasına katılan Vangelis Hacıyanidis’in Türkçede ilk olarak Dört Duvar romanını 2019’da yayımladık. Şimdi de Pasta oyunu Nilüfer Kuyaş’ın çevirisiyle karşınızda. Hepimize ayna tutan bu oyunu sıradışı yapan o incecik çılgınlık damarını sizler de seveceksiniz. Yönetmen, şair ve oyun yazarı Semih Çelenk’in yönettiği, Duygu Kankaytsın, Kenan Özsever ve Levent Aras'ın rol aldığı bu okuma tiyatrosu etkinliğimizde “parantez işlerini” de Nilüfer Kuyaş seslendirdi.

Yekta Kopan'ın Bir de Baktım Yoksun kitabında yer alan "Sarmaşık" öyküsü Levent Gönenç'in çizgileriyle yeni bir hayata atılıdı, bir hesaplaşma hikâyesi ortaya çıktı. Sarmaşık, aynı zamanda Can Yayınları'nın ilk çizgi romanı olarak raflarda yerini buldu. Kitabı, dostlukları bir ilkokul sırasında başlayan yazarından ve çizerinden dinledik.

Nahid Sırrı'nın 1932'de Milliyet'te tefrika edilen, 1934'te de kitap olarak okuyucuyla buluşan Eve Düşen Yıldırım adlı novellası, Selami İzzet'in 1929'da tefrika ettirdiği romanı Bağ Bozumu'dan yola çıkılarak mı yazılmıştır? Selami İzzet'in adını hatırlamadığı bir Fransız romanından adapte ettiği bu roman ve Eve Düşen Yıldırım'ın benzerliği o dönem köşe yazarları ve edebiyat eleştirmenleri tarafından konuşuldu, telif eser, adaptasyon ve intihal meselesi tartışıldı. Serdar Soydan ve Didem Ardalı Büyükarman bu konuşmada neredeyse bir asır geriye giderek, o dönem yapılan tartışmaları, edebiyatçıların bu konudaki görüşlerini ortaya koyuyor ve iki metni ilk defa karşılaştırıyor.

Helbest parçeyek jîyana min bû. Di zarokatîya xwe de, min wekî dengbêjan helbestên xwe digotin. Paşê min dest bi nivîsandinê kir. Wexta min dinivîsand dengê Ca min a ji Dêrikê dihat. Dengê di pişt derîyan de fetisî... Di pişt derîyan de dengê jinên ji kastîn de ketî, tev li dengê min bûn û Kulîlkên Mala Mirîyan derket holê.

Ne Mutlu Eşitim Diyene konferans serimizde bu kez Ayhan Aktar'ı dinliyoruz. İkinci Dünya Savaşı yıllarında çıkarılan Varlık Vergisi Kanunu, sadece iktisadî değil; siyasî ve kültürel bakımlardan da önemli bir uygulamadır. Varlık Vergisi uygulaması, esas olarak, kanunun hazırlanışı; TBMM’de kabulü; o dönemin yayın organlarında desteklenmesi; kimin ne kadar vergi ödeyeceğini tespit eden komisyonların çalışma biçimleri; en fazla bir ay ile sınırlandırılmış ödeme süresi; bu süre içinde vergi borcunu ödeyemeyenlerin mallarının haczedilerek icra yolu ile satışı ve bütün bunlara rağmen vergi borcunu ödeyemeyen mükelleflere borçlarını; “bedenen çalıştırarak ödetmek” amacıyla Aşkale'deki çalışma kampına gönderilmeleri gibi alt süreçler içerir. Bu aşamalar bir bütünlük içinde ele alındığında, Varlık Vergisi Kanunu yakın tarihimizde birçok kez karşımıza çıkan “azınlık karşıtı” politikalara örnek olarak gösterilebilir.

Bugünün dünyasında yerli ve millî bir ekonomi mümkün mü? Mehmet Altan, bu konuşmasında ve konuşmaya esas teşkil eden makalesinde 1) milliyetçilik, 2) küreselleşme, 3) yerli ve millî ekonomi, diye bir sıralama yaparak, bu sıralamadaki garipliği irdeliyor. "Yerli ve millî" ekonominin mümkün ve makbul olduğu söyleminin bugünün Türkiyesinde yeniden ortaya çıkabilmiş olması bize neyi gösteriyor? Akışkanlık nerede ve neden akamete uğradı, yolunda gitmeyen nedir?