Kletsheads [Nederlandse editie]

Transcript

Vriend van de show worden

Meertalige kinderen komen niet altijd even snel op het juiste woord en zeggen dingen soms net iets anders dan eentalige kinderen. Meertalige volwassenen trouwens ook. In deze aflevering van Kletsheads - de laatste van dit eerste seizoen - leggen we uit waarom dit zo is want we gaan op zoek naar het antwoord op de vraag hoe het meertalige hoofdje omgaat met woorden uit twee talen.

De woorden van twee talen zijn gekoppeld aan dezelfde betekenis

We leren dat de woorden van beide talen als het ware bij elkaar liggen in één grote bak en al lijkt dit een recept voor een ramp werkt het eigenlijk vooral efficiënt. En we leren dat woorden opgeslagen zijn in een grote netwerk en dat woorden die op elkaar lijken, òf omdat ze deels hetzelfde klinken, òf omdat ze deels hetzelfde betekenen, dichter bij elkaar zitten in dat netwerk. Dit geldt dan ook voor woorden uit verschillende talen, wat als meertalige soms in je voordeel kan zijn, maar ook in je nadeel. Wetenschappers gebruiken verschillende experimentele technieken om dit uit te zoeken. Daar leren we in deze aflevering ook meer over. Dit doen we in gesprek met Elly Koutamanis, onderzoeker aan de Radboud Universiteit, Nijmegen, en zelf meertalig Grieks-Nederlands opgevoed. Onze Kletshead van de week is Gabrielle (begint op 25:00).

Elly Koutamanis promoveert aan de Radboud Universiteit, Nijmegen, en werkt samen met Sharon (de host van Kletsheads) op het 2in1 project, een project over hoe de twee talen van een meertalig kind elkaar kunnen beïnvloeden. Mocht je meer over dit onderzoek willen weten, of zelf samen met je kind deel willen nemen, vind je er hier meer informatie over. Wij zijn momenteel vooral op zoek naar kinderen die naast het Nederlands ook Grieks, Duits of Italiaans spreken, maar gezinnen met andere andere talencombinaties zijn ook van harte welkom om zich in te schrijven. Je kunt Elly ook in actie zien in dit promotiefilmpje van de 2018 editie van het Kletskoppen kindertaalfestival.

In Let’s Klets (begint op 12:17) praat ik met Paula Piera, begeleider meertaligheid van Almeertaal. Zij vertelt over haar werk met kinderen die Nederlands als tweede taal leren en wat haar hopen en wensen zijn voor de toekomst van meertalige kinderen in Nederland. Aan het einde roept ze andere begeleiders en ook leerkrachten op om contact met haar op te nemen om van ervaringen uit te wisselen. Mocht je dit willen doen, dan kan dit door haar te mailen ([email protected]). Haar verdere contact details vind je hier. Paula heeft het over het gebruik van de thuistalen van meertalige kinderen om het leren van het Nederlands te ondersteunen. Wil je hier meer over weten, luister dan naar aflevering 6 van Kletsheads. Daar hoor je ook allerlei tips en tricks over hoe je om kunt gaan met meertalige kinderen in je klas.

Dit is de laatste aflevering van dit eerste seizoen...

Transcript

Vriend van de show worden

Ben jij of je partner in verwachting, en hebben jullie niet dezelfde moedertaal? Dan is de kans groot dat er niet alleen zomaar een baby op komst is, maar ook een meertalige baby! Althans dat hopen veel ouders-in-spé als ze verschillende talen van elkaar spreken. Maar hoe je het meertalig opvoeden precies moet aanpakken kan soms tot moeilijke keuzes leiden. Blijven jullie beide je eigen taal spreken, of zijn er andere, betere opties? Wat doen jullie als jullie elkaars talen eigenlijk niet begrijpen en onderling een derde taal spreken? Hoe zullen de gesprekken dan eruit zien met je toekomstige kroost? Als jullie wel dezelfde taal spreken en dit anders is dan het Nederlands, vraag je je misschien af hoe je kind dan ook goed Nederlands gaat leren.

Deze aflevering heeft ook een beetje een Afrikaans thema, want we spreken met de Egyptische Ayaan, onze Kletshead van de week (begint op 13:08), en de Ethiopiër Dessu, de eerste gast in onze nieuwe rubriek, Let’s klets! (begint op 18:45). In Let’s klets! spreek ik met een ouder, leerkracht of logopedist over hun ervaringen met meertalige kinderen. Beide gesprekken vonden plaats op het Kletskoppen kindertaalfestival dat 29 februari 2020 in Nijmegen heeft plaatsgevonden.

Foto: Hans van Wetering

Tijdens ons gesprek kwamen er verschillende onderwerpen voorbij die we in eerdere afleveringen van Kletsheads hebben besproken, zoals het mixen van twee talen (Aflevering 1: Is het praten van twee talen door elkaar reden tot zorg?), taalproblemen (Aflevering 4: Hoe weet je of een meertalig kind een taalachterstand heeft?) en of meertaligheid veel cognitieve voordelen met zich meebrengt (Aflevering 5: Zijn meertalige kinderen slimmer dan eentalige kinderen?). Eowyn gaf ook het boek A Parent’s and Teacher’s Guide to Bilingualism van Colin Baker als leestip. Dit is ook één van mijn favorieten! 

Eowyn Crisfield is expert op het gebied van meertalig onderwijs en opvoeden. Ze komt uit Canada waar ze haar Bachelor in Teaching English as a second language en haar Master in Toegepaste Taalwetenschap heeft gehaald. Ze heeft meer dan 20 jaar ervaring met het onderwijs, het opleiden van leraren, en het onderzoek op dit gebied. Ze heeft een heel toegankelijke blog www.onraisingbilingualchildren.com waar ze schrijft over haar professionele en persoonlijke ervaringen met meertaligheid. Hier kan je ook meer over haar diensten lezen, inclusief een webinar over het meertalig opvoeden. Eowyn is moeder van drie drietalige kinderen (Engels, Frans & Nederlands) en werkt als docent aan de Oxford Brookes University in het Verenigd Koninkrijk. 

De post-productie van deze aflevering is uitgevoerd door Erik van Oosten (Factory 6)

Transcript

Vriend van de show worden

Kinderen die in Nederland naar school gaan leren lezen in het Nederlands, ook meertalige kinderen. Maar niet alle meertalige kinderen leren ook lezen in hun andere taal. Soms is dit omdat ouders het niet nodig of niet belangrijk vinden, maar vaak komt dit doordat ouders niet zo goed weten hoe ze het moeten aanpakken. In deze aflevering leren we hoe het leren lezen in elkaar zit, dus welke stappen een kind moet doorlopen om deze belangrijke vaardigheid onder de knie te krijgen. Ook ontdekken we dat als je al in één taal kunt lezen het niet nodig is om vanaf nul te beginnen als je leert lezen in een andere taal. Toch gaat het niet vanzelf. Het vergt wel enige aandacht als ouder.  Wil je weten wat je als ouder kunt doen om je kind te helpen met het leren lezen in beide talen, wanneer je kind het beste kan beginnen met het leren lezen in de andere (niet-Nederlandse) taal, en wat je daarvan kunt verwachten? Dan is deze aflevering van de Kletsheads podcast voor jou! Hij bevat ook nuttige informatie voor leerkrachten. Als leerkracht weet je natuurlijk al hoe het leren lezen in elkaar zit, maar wat je misschien niet weet of waar je misschien niet zo zeker van bent, is hoe je meertalige kinderen en hun ouders kunnen ondersteunen bij het leren lezen in de andere taal. Ook hebben we het even over dyslexie en het leren lezen in twee talen en over het leren lezen in talen met een andere schrift. Dit allemaal met onze gast, Ludo Verhoeven.

In deze aflevering hebben we twee Kletsheads van de week, Qais en Taim (begint op 16:59).

Ludo Verhoeven is hoogleraar Orthopedagogiek aan de Radboud Universiteit, Nijmegen. Hij doet onderzoek naar gesproken en geschreven taalontwikkeling van kinderen met leerproblemen, en heeft honderden publicaties in nationale en internationale wetenschappelijke tijdschriften over de taal- en leesontwikkeling van meertalige kinderen. In het verleden was hij ook president van de Society for the Scientify Study of Reading.  

De post-productie van deze aflevering is uitgevoerd door Erik van Oosten (Factory 6).

Transcript

Vriend van de show worden

“Help! Mijn kind praat alleen Nederlands met me!” Dit is een van de meest gehoorde zorgen van ouders in Nederland die hun kinderen meertalig opvoeden. Je doet echt je best, praat consequent jouw taal met je kind, en toch spreekt zij of hij vooral Nederlands terug. Sommige ouders vinden dit niet erg, terwijl dit voor anderen voor veel frustratie kan zorgen. Maar hoe belangrijk is het eigenlijk als een kind alleen één van de twee talen spreekt die zij of hij hoort? Best wel, blijkt uit onderzoek. Ten minste, als je wilt dat je kind op den duur in staat is om beide talen actief te kunnen gebruiken. In deze aflevering van Kletsheads hebben we weer Erika Hoff te gast. We ontdekken hoe als kinderen een taal zelf gebruiken ze hem op een andere manier leren dan als ze alleen luisteren. En ook komen er veel tips aan bod voor ouders over hoe je een meertalig kind zo veel mogelijk kan stimuleren om naast het Nederlands ook de andere taal te blijven gebruiken. Deze zijn niet alleen handig voor ouders zelf, maar ook voor logopedisten en leerkrachten die advies willen geven aan meertalige ouders.  Onze Kletshead van de week is Maksim (begint op 12:01). 

Een van de tips die ik noem aan het einde van de aflevering is om je kind naar een “Saturday school” oftewel “Heritage language school” te sturen. Hier bestaan er veel van, vooral in de grote steden, bijvoorbeeld in Eindhoven is er een heel actieve groep (Eindhoven Heritage Language Schools). Op meertalig.nl vind je een uitgebreide lijst met scholen op veel andere plekken en voor veel verschillende talen. 

Prof. dr. Erika Hoff is hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Florida Atlantic University in de VS. Zij is wereldberoemd om haar onderzoek naar de taalontwikkeling van meertalige een eentalige kinderen en geeft leiding aan een onderzoeksproject waarin een grote groep Spaans-Engels tweetalige kinderen vanaf 2½ jaar tot en met hun tiende verjaardag worden gevolgd. Haar onderzoek richt zich vooral op de vraag welke factoren in de omgeving van het jonge kind voorspellen hoe de latere taalontwikkeling zich ontwikkelt. Van februari t/m juni 2019 was Erika gastonderzoeker aan de Radboud Universiteit. Erika is al te gast geweest bij Kletsheads toen we het in aflevering 3 hebben gehad over hoeveel taal je moet horen om meertalig te worden.

De post-productie van deze aflevering is uitgevoerd door Erik van Oosten (Factory 6)

Transcript

Vriend van de show worden

Er zijn steeds meer meertalige kinderen in Nederland. Volgens sommige inschattingen heeft zelfs een derde van alle basisschoolleeringen een meertalig achtergrond. Wat doe je als leerkracht als je meertalige kinderen in je klas hebt zitten? Bij aankomst op de basisschool kan het ene kind nauwelijks Nederlands, terwijl het andere niet te onderscheiden is van het kind dat thuis alleen Nederlands spreekt, en je hebt ook alles ertussenin. Je wilt dat alle kinderen in je klas zo snel en zo goed mogelijk Nederlands leren, maar wat doe je met die andere taal? Kun je hem beter gewoon negeren, want op school is de voertaal toch Nederlands? Volgens onze gast Frederike Groothoff hoeft dat niet. Door hun meertalige identiteit te herkennen help je deze kinderen op allerlei fronten. Dus de andere taal, of thuistaal, kun je gewoon inzetten in de klas. Maar hoe pak je dat aan? Frederike geeft allerlei tips en tricks om met de thuistalen van meertalige kinderen aan de slag te gaan in de klas, zonder dat je zelf al die talen moet spreken. We hebben het ook over hoe je hun anderstalige ouders erbij kunnen betrekken, en we bespreken ook wat je als ouder van een meertalig kind kunt doen om de taalontwikkeling van je kind in de schooltaal, het Nederlands, te ondersteunen. 

Tijdens ons gesprek heeft Frederike verschillende websites genoemd waar je meer tips en concrete voorbeelden van lesactiviteiten kunt vinden. Hier zijn ze op een rijjtje:

* Meertaligheid in Beeld (animatie clips van de Radboud Universiteit) * Het 3M project (Meer Kansen Met Meertaligheid) van Joana Duarte en collega’s in Friesland; je kunt meer over dit project lezen in dit artikel op NEMO kennislink.  * Het Edina platform (EDucation of International Newly Arrived migrant pupiles)   * De website van Frederike en haar collega’s, waar ook de handreiking voor leerkrachten te vinden is waar Frederike het in de aflevering over heeft. 

Onze Kletshead van de week is Daria (begint op 18:20).

Frederike Groothoff is ambulant taalondersteuner bij Onderwijsgroep Amstelland in Amstelveen. Daar begeleidt en helpt ze leerkrachten om hun vaardigheden te verbeteren op het gebied van meertalige leerlingen. Hiervoor heeft ze zeven jaar lang zelf voor de klas gestaan als leerkracht op Taalschool Utrecht, een school voor nieuwkomers. Alsof dat niet allemaal genoeg uitdaging was is Frederike ook net haar promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht aan het afronden over de woordenschatontwikkeling van nieuwkomers.

Transcript

Vriend van de show worden

Als je “meertalig opvoeden” en  “voordelen” in Google tikt, kom je vrij snel allerlei artikelen tegen waarin staat dat het leren van twee talen je kan helpen om je hersenen te trainen en dat “meertaligheid je slimmer maakt”. In het Engels wordt dit “the bilingual advantage” genoemd, en het is een van de meest onderzochte onderwerpen in het meertaligheidsonderzoek van afgelopen decennia. Het is ook een van de meest omstreden onderwerpen. Want deze voordelen worden niet bij alle meertalige kinderen (of volwassenen) gevonden. En de vraag is natuurlijk wat dit betekent. Laat het zien dat het onderzoek waarin dit voordeel is gevonden niet deugt, of bestaat het voordeel alleen voor sommige maar niet alle kinderen? In deze aflevering van Kletsheads ga ik in gesprek met Elma Blom, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en expert op dit gebied. Elma begint door uit te leggen wat er precies bedoeld wordt als mensen beweren dat meertalige kinderen slimmer zijn dan eentalige kinderen, en hoe dit precies onderzocht wordt. Ze noemt bijvoorbeeld een taak met visjes en een taak met cijferreeksen die je achterwaarts moet nazeggen. Hieronder zie je een afbeelding van hoe zo’n “visjes-taak” eruitziet, en hier kun je de taak met cijferreeksen uitproberen. Dit laatste meet je werkgeheugen, terwijl het bij de taak met de visjes om het negeren van niet belangrijke informatie draait (oftewel “inhibitie”). 

We leren welke factoren bepalen of er bij meertalige kinderen een “bilingual advantage” te verwachten valt, en welke factoren juist niet van belang zijn. Benieuwd naar wat deze factoren zijn? Luister dan naar deze vijfde aflevering van Kletsheads! Onze Kletshead van de week is Maisy (begint op 11:14).

Prof. dr. Elma Blom is hoogleraar Taalontwikkeling en Meertaligheid in Gezin en Onderwijs bij de afdeling Orthopedagogiek: Cognitieve en Motorische Ontwikkelingsproblemen aan de Universiteit Utrecht. Wat zij vooral interessant vindt om te onderzoeken is hoe taal zich ontwikkelt in situaties die net even iets anders zijn, bijvoorbeeld bij kinderen die meertalig zijn. Neem een kijkje op deze website om meer te weten te komen over wat Elma precies doet.  En hier op nemokennislink.nl kun je een blog van Elma lezen over het type onderzoek dat we in deze aflevering bespreken .

Transcript

Vriend van de show worden

Net zoals met zindelijk worden, leren fietsen, of tanden krijgen, gaat de taalontwikkeling bij het ene kind soms makkelijker dan bij het andere. Verschillen tussen kinderen zijn dus normaal. Maar wat doe je als ouder of leerkracht als het allemaal niet zo soepel loopt met de taalontwikkeling van een meertalig kind? Op welk moment is het verstandig om hierover contact op te nemen met een professional, zoals een jeugdarts of logopedist? En als je zo’n professional bent, hoe kun je het beste omgaan met een meertalig kind als je moet vaststellen of het kind echt problemen heeft met taal? 

Je hoort vaak dat meertalige kinderen een taalachterstand hebben, maar het woord taalachterstand wordt niet altijd gebruikt om hetzelfde probleem aan te duiden. Dit betekent dat het voor veel mensen onduidelijk blijft wat precies een taalachterstand inhoudt. Vaak bedoelt men hiermee dat een kind achterloopt in haar of zijn Nederlandse taalontwikkeling. Bij meertalige kinderen kan dit het gevolg zijn van het feit dat ze - doordat ze twee talen tegelijk leren - minder contact met het Nederlands hebben dan hun eentalige leeftijdsgenootjes. Maar net zoals bij eentalige kinderen kan het hebben van een taalachterstand ook betekenen dat er iets anders aan de hand is, namelijk dat het kind een taalontwikkelingsstoornis heeft. Dit wordt vaak afgekort tot TOS.

In deze aflevering van Kletsheads spreek ik met Mirjam Blumenthal, onderzoeker en logopedist, over taalachterstand en TOS. We leren dat als een meertalig kind een TOS heeft, dit in beide talen te zien moet zijn. TOS is dus degelijk iets anders dan een taalachterstand in het Nederlands. We leren wat de kenmerken zijn van een TOS, wat je moet doen als ouder als je denkt dat je kind mogelijk een TOS heeft, en waar je op moet letten als het gaat om het vaststellen van een TOS bij meertalige kinderen. Tijdens ons gesprek noemt Mirjam twee apps die handig zijn om vast te stellen of (meertalige) kinderen een taalachterstand hebben. Dit zijn de TOS check app en de Speakaboo app (klik hier voor de Nederlandstalige site en hier voor de Engelstalige). Ze noemt ook LOWAN, een organisatie die scholen met veel nieuwkomers ondersteunt. Onze Kletshead van de week is Nadia (begint op 10:06). 

Mirjam Blumenthal is opgeleid tot logopedist en werkt al bijna 25 jaar als onderzoeker bij Kentalis, een landelijke organisatie die o.a. kinderen en volwassenen met een taalontwikkelingsstoornis ondersteunt. Zij is auteur van het boek Meertalige ontwikkeling: Adviezen over meertalige opvoeden bij een auditief/communicatieve beperkingen heeft bijgedragen aan de dvd Meertaligheid, niet fout maar feit. Je kunt meer over het werk van Mirjam lezen in dit artikel van NEMO kennislink.

Transcript

Vriend van de show worden

Meertalige kinderen groeien op in allerlei verschillende omstandigheden. In sommige gezinnen wordt thuis naast een andere taal ook het Nederlands gesproken. In andere gezinnen wordt er thuis alleen een andere taal gesproken en komt het kind alleen buitenshuis in contact met het Nederlands.  Er zijn kinderen die het Nederlands alleen van moedertaalsprekers horen, en er zijn kinderen die Nederlands (of hun andere taal) ook van mensen horen die minder taalvaardig zijn. In sommige gezinnen zijn er andere familieleden in de buurt die de thuis- of minderheidstaal met het kind praten, terwijl in andere gezinnen deze taal alleen door één ouder en verder niemand wordt gesproken. Alles bij elkaar betekent dit dat er grote verschillen kunnen zijn tussen kinderen in hoeveel taal ze horen en wat voor taal ze horen, en dit geldt voor zowel het Nederlands als de andere taal. In deze derde aflevering van Kletsheads zoeken we samen met hoogleraar Erika Hoff uit in hoeverre deze verschillen gevolgen hebben voor de taalontwikkkeling van meertalige kinderen. Deze aflevering is ook een meertalige aflevering: het gesprek met Erika vindt in het Engels plaats en tussendoor worden de belangrijkste punten in het Nederlands samengevat. Onze Kletshead van de week is Nathan (begint op 16:43).

Prof. dr. Erika Hoff is hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Florida Atlantic University in de VS. Zij is wereldberoemd om haar onderzoek naar de taalontwikkeling van meertalige een eentalige kinderen en geeft leiding aan een onderzoeksproject waarin een grote groep Spaans-Engels tweetalige kinderen vanaf 2½ jaar tot en met hun tiende verjaardag worden gevolgd. Haar onderzoek richt zich vooral op de vraag welke factoren in de omgeving van het jonge kind voorspellen hoe de latere taalontwikkeling zich ontwikkelt. Van februari t/m juni 2019 was Erika gastonderzoeker aan de Radboud Universiteit.

Transcript

Vriend van de show worden

Meertalige kinderen leren om in twee talen te communiceren. Ze kunnen dus twee (en soms meer) talen praten. Volgens sommige mensen zijn meertalige kinderen ook beter in communiceren in het algemeen. Beter communiceren - of “effectief” communiceren zoals het vaak wordt genoemd - zou één van de vele voordelen zijn van het meertalig opgroeien. In deze tweede aflevering van Kletsheads zoeken we uit of dit voordeel daadwerkelijk bestaat. Samen met dr. Josje Verhagen, docent en onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, stellen we vast dat het er sterk op lijkt dat dergelijke voordelen bestaan, en we ontdekken hoe onderzoekers dit komen te weten. We hebben het o.a. over een onderzoek waarin kinderen aan iemand moeten uitleggen waar verschillende voorwerpen liggen in een soort Ikea-kastje. De persoon met wie ze praten ziet maar een deel van wat zij zien. Je kunt hier zien hoe deze kastjes eruit zagen en meer over het onderzoek lezen. Onze Kletshead van de week is Keren-Or (begint op 11:31).

Dr. Josje Verhagen is onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam binnen de Faculteit der Geesteswetenschappen en de Capaciteitsgroep Nederlandse Taalkunde. Zij doet onderzoek naar de taalontwikkeling van peuters en kleuters en de rol van het werkgeheugen hierbij. Een van haar onderzoeksprojecten gaat over de taalontwikkeling van kinderen die op een tweetalig kinderopvang zitten (Project MIND, Multilingualism in Daycare). Meer informatie over Josje’s veelzijdig onderzoek kun je vinden op deze website.

Transcript

Vriend van de show worden

Meertalige kinderen gebruiken hun twee talen vaak door elkaar. Ze beginnen soms een zin in de ene taal en eindigen met de andere. Of ze gooien er af en toe een Nederlands woord tussendoor als ze hun andere taal praten. Voor veel ouders is dit vaak reden tot zorg. Het zou laten zien dat hun kind geen van de twee talen goed kan spreken, of dat het in de war is. In deze allereerste aflevering van Kletsheads zoeken we uit of deze zorgen terecht zijn. Met hoogleraar Elma Blom van de Universiteit Utrecht bespreken we de redenen waarom kinderen hun twee talen “mixen”. En of het een probleem is als meertalige ouders dit ook doen als ze tegen hun kinderen praten. Wat blijkt? Als je meertalig bent is het praten van twee talen door elkaar helemaal normaal, en dus niet echt reden tot zorg. Onze Kletshead van de week is Dominik (begint op 13:34).

Prof. dr. Elma Blom is hoogleraar Taalontwikkeling en Meertaligheid in Gezin en Onderwijs bij de afdeling Orthopedagogiek: Cognitieve en Motorische Ontwikkelingsproblemen aan de Universiteit Utrecht. Wat zij vooral interessant vindt om te onderzoeken is hoe taal zich ontwikkelt in situaties die net even iets anders zijn, bijvoorbeeld bij kinderen die meertalig zijn. Neem een kijkje op deze website om meer te weten te komen over wat Elma precies doet.  En hier op meertalig.nl kun je een blog van Elma over "mixen" lezen .