Kletsheads [Nederlandse editie]

Transcript

Het leren lezen gaat niet alle kinderen even makkelijk af. Sommige kinderen hebben echte lees- of spellingproblemen. Ze hebben moeite met het herkennen en leren van letters, ze verwisselen klanken of letters, of lezen heel langzaam. Met goed begeleiding gaat dit vaak over, maar bij sommige kinderen toch niet. Bij hardnekkige problemen met het lezen en spellen is er mogelijk sprake van dyslexie. Maar wat is dyslexie precies? En als een meertalig kind dyslexie heeft, gaat het lukken om in beide talen te leren lezen? Werkt dyslexie hetzelfde in alle talen, dus bijvoorbeeld ook in talen met een andere schrift? Wat kun je doen als ouder, leerkracht of logopedist om meertalige kinderen met dyslexie te ondersteunen? In deze aflevering van Kletsheads beantwoorden we deze vragen beantwoorden met hulp van onderzoeker Elise De Bree. 

Elise De Bree is hoogleraar Taalontwikkelingsstoornissen in het passend onderwijs aan de Faculteit Sociale Wetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Dit is een leerstoel van Koninklijke Auris. Haar onderzoek richt zich op de taalontwikkeling van kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) en kinderen met (een risico op) dyslexie. Zij is secretaris van de Stichting Dyslexie Nederland en lid van de wetenschappelijke adviesraad van het Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie.

Zowel de Stichting Dyslexie Nederland als het Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie hebben websites met veel informatie over dyslexie die wetenschappelijk onderbouwd is. Ook de website Dyslexie Centraal zit vol met nuttige informatie. Daar staat tevens de handreiking voor het vaststellen van dyslexie bij meertalige kinderen waar Elise het tijdens ons gesprek over had. Dat vind je hier.

Vriend van de show worden

Naast het gesprek met Elise deel ik ook het tweede Klets-Inkoppertje (begint op 19:32) met jullie, een concrete tip die je meteen en makkelijk in kunt zetten om een succes te maken van de meertaligheid in jouw gezin, klas of praktijk. Dit keer: zoek één nieuwe bron van taalaanbod in de taal waar jouw kind dit het meest nodig heeft. Laat ons weten via de socials welke nieuwe bron jij hebt gevonden!

Transcript

Soms gebruiken meertalige kinderen hun twee talen door elkaar. Ze praten soms Nederlands met mama terwijl mama dat niet eens begrijpt, of ze gebruiken woorden uit het Italiaans op school terwijl de juf die taal niet kent. Waarom doen kinderen dit? In Vers van de Pers (begint op 18:12) vertel ik je over een recent onderzoek over dit onderwerp. De onderzoekers hebben gekeken naar twee mogelijke verklaringen voor het mixen door meertalige kinderen. De eerste verklaring is hun taalvaardigheid in de twee talen. Dit bleek een rol te spelen bij het mixen: hoe beter hun taalvaardigheid, hoe minder de kinderen hun twee talen door elkaar gebruikten. De tweede verklaring is hun algemene cognitieve vaardigheden, in het bijzonder de zogenaamde cognitieve controle (oftewel executieve functies). Dit heb je nodig om o.a. doelgericht te handelen, om onnodige informatie te negeren, en om te kunnen plannen om een doel te bereiken. Uit dit onderzoek bleek dat kinderen met betere cognitieve controle beter in staat waren om de juiste taal te gebruiken met de juiste persoon, maar alleen in bepaalde omstandigheden. 

Het onderzoek is uitgevoerd door Megan Gross van de Bilingual Language Development lab aan de University of Massachusetts Amherst in de VS, samen met Margarita Kaushanskaya van de University of Wisconsin-Madison ook in de VS. Dit zijn de details:

Gross, M.C. & Kaushanskaya, M. (2020). Cognitive and linguistic predictors of language control in bilingual children. Frontiers in Psychology, 11, 968. doi: 10.3389/fpsyg.2020.00968 

Het stuk is open access, wat betekent dat hij gratis beschikbaar is en dus door iedereen gelezen kan worden. 

Vriend van de show worden

In Let's Klets (begint op 01:06) sprak ik met Marga van Mil, preventieve logopedist bij OnderwijsAdvies (onlangs gefuseerd met Marant onder de nieuwe naam 1801 Jeugd & Onderwijsadvies). Marga werkt bij de afdeling Logopedie waar zij samen met collega Carien Deutman vanuit Nederland een bijdrage heeft geleverd aan het Europese project Planting Languages. Op de website van het project vind je het mooie materiaal dat we in de podcast hebben besproken, en natuurlijk veel, veel meer. 

En we hoorden ook van onze Taalgids, Sterre Leufkens (begint op 33:05).

Sterre Leufkens is taalwetenschapper aan de Universiteit Utrecht.

Transcript

Identiteit. Het is een woord dat je vaak hoort als je het hebt over kinderen die meertalige opgroeien. Maar wat betekent identiteit eigenlijk? In hoeverre kun je meerdere identiteiten hebben die tot verschillende culturen of etnische achtergronden horen? Wat zijn de gevolgen voor kinderen als ze zich meer identificeren op de ene of de andere manier? Welke rol hebben de ouders, vrienden, school en de bredere samenleving hierin? Dit zijn allemaal vragen die we in deze aflevering van Kletsheads gaan beantwoorden, samen met onze tweede gast uit België, Graziela DeKeyser.

Graziela licht de veel verschillende kanten van dit complexe begrip toe. Een belangrijke onderscheid is dat tussen het categoriseren en het identificeren. Met categoriseren gaat het herkennen van verschillende groepen mensen (bijvoorbeeld, meisjes en jongens, Britten en Nederlanders) en vasttellen wie erbij hoort. Kinderen kunnen dit van jongs af aan. Met identificeren gaat het om hoe je je voelt. Heb je dus het gevoel dat je bij een bepaalde groep hoort? Dit is vaak wat we bedoelen als we het hebben over identiteit en meertalige kinderen. Het is echter wel belangrijk om op te merken dat een identiteit niet hetzelfde is als identificeren. Je kan bijvoorbeeld Pools zijn van origine maar je niet Pools voelen. Het identificeren ontwikkelt zich later en het is pas aan het eind van de basisschool dat kinderen hun eigen identiteit gaan vormen. 

Vriend van de show worden

Verder hebben we het over de relatie tussen identiteit en taalgebruik en taalvaardigheid, en ook over de andere manieren waarop kinderen hun identiteit kunnen uiten. We bespreken ook de belangrijke rol die ouders en leerkrachten kunnen hebben bij het vormen van een gezonde en positieve multi-culturele of multi-etnische identiteit. 

In deze aflevering horen we ook het eerste Klets-Inkoppertje (begint op 25:11), een concrete tip die je meteen en makkelijk in kunt zetten om een succes te maken van de meertaligheid in jouw gezin, klas of praktijk. We begonnen met een hele simpele: geef een meertalig kind in jouw omgeving een complimentje dat maken heeft met hun meertaligheid. Probeer het even en laat ons weten (via het contactformuliertje op de website of via social media) wat voor effect dat heeft gehad!

Sharon in gesprek met Graziela DeKeyser

Graziela DeKeyser is onderzoeker aan de Educatie en Samenleving onderzoekseenheid aan de KU Leuven. Haar onderzoek rich zich op de implicaties van meertaligheid voor kinderen en gezinnen als het gaat bijvoorbeeld om hun welzijn, de ontwikkeling van hun emoties en uiteraard hun identiteit. 

Transcript

We beginnen deze aflevering met goed nieuws: Kletsheads heeft een prijs gewonnen! Op 4 februari werd tijdens De Grote Taaldag de landelijke prijs voor wetenschapscommunicatie in de taalkunde uitgereikt. Samen met het Kletskoppen kindertaalfestival is Kletsheads uitgeroepen tot winnaar! Lees de juryrapport hier.  

In Let's Klets (begint op 01:36)  spreek ik met Leonie uit Utrecht. Oorspronkelijk uit Duitsland, Leonie is moeder van een peuter die zij graag meertalig wil opvoeden. Maar het loopt nog niet echt soepel want haar Nederlandstalige partner vind het namelijk best vervelend als zij Duits met hun zoontje spreekt. Hij begrijpt geen Duits en voelt zich buitengesloten. Een lastige situatie die voor sommige ouders zeker herkenbaar zal zijn. In een openhartig gesprek praat ik met Leonie over de uitdagingen die ze tegenkomt en hoe zij daarmee om kan gaan. 

Sharon en Leonie in gesprek

In Vers van de Pers (begint op 17:04) vertel ik over een recent verschenen onderzoek uit Canada. Dit onderzoek gaat over twee belangrijk factoren in de meertalige taalontwikkeling, namelijk hoe vroeg je begint (leeftijd) en hoeveel contact je hebt met een taal (hoeveelheid taalaanbod). Vaak wordt er gedacht dat leeftijd belangrijker is dan taalaanbod maar uit dit onderzoek blijkt dat dit niet het geval is. Het onderzoek ging in het bijzonder om de taalontwikkeling van meertalige kinderen in Montréal die opgroeien met Frans en Engels en/of een andere taal. De kinderen waren 6 en 8 jaar oud en waren begonnen met het leren van Frans op verschillende leeftijden (vóór 3 jaar of na 3 jaar). De resultaten laten zien dat -- als er rekening werd gehouden met hoeveel contact de kinderen hebben gehad met het Frans -- de vroege en late meertaligen nauwelijks (of niet) verschilden van elkaar, en ook niet van eentalige Franssprekende kinderen. Wel was het zo dat er grote verschillen waren in de scores van de meertaligen op de gebruikte taaltoetsen en deze hadden te maken met verschillen in de hoeveelheid Frans taalaanbod die kinderen tot op dat moment hadden gehad. Het onderzoek is uitvoerd onder leiding van Elin Thordardottir, hoogleraar in de School of Communication Sciences and Disorders aan McGill University. Dit zijn de details:

Elin Thordardottir (2019). Amount trumps timing in bilingual vocabulary acquisition: Effects of input in simultaneous and sequential bilingual school-age bilinguals. International Journal of Bilingualism, 23, 236-255. https://doi.org/10.1177/1367006917722418

Vriend van de show worden

Wil je meer weten over de online tool waar ik het over had van het Q-BEx project? Dit kan hier en hier vind je een snelle overzicht van wat precies de vragenlijst inhoudt en de informatie die hij oplevert.

Het is bijna zover! Op 11 februari verschijnt de eerste aflevering van het derde seizoen van Kletsheads. Het wordt weer dezelfde mooie mix van wetenschap, ervaringen en praktische tips, maar niet helemaal hetzelfde als afgelopen twee seizoenen. Want de afleveringen worden iets korter (tussen de 30 - 45 minuten in plaats van een uur) en ze verschijnen iets vaker (om de twee weken i.p.v. één keer in de maand). En we hebben een aantal nieuwe rubrieken, waaronder De Taalgids met nieuwe vaste gast Sterre Leufkens, Vers van de pers, en het Klets-inkoppertje. Wil je meer weten? Luister dan naar deze 'teaser'-aflevering!

Vriend van de show worden

Op 3 november vond er in De Balie in Amsterdam een debat over meertaligheid in het onderwijs plaats. Startpunt was de stelling Op school spreken we Nederlands: terecht of achterhaald? Vertegenwoordigers vanuit het onderwijs, het onderzoek en de politiek gingen met elkaar in gesprek over het gebruik van andere talen dan Nederlands op school. De Balie is zo aardig geweest om mij toestemming te geven om de opname van het debat voor deze aflevering van Kletsheads te gebruiken. Ik mocht hier echter niet in knippen of plakken, dus je hoort de hele avond van begin tot einde. Dat duurde een kleine twee uur en dus is deze aflevering een stuk langer dan gebruikelijk. Aan tafel zaten Hilbert Bredemeijer, wethouder onderwijs in Den Haag, Ellen-Rose Kambel van de Rutu Foundation (eerder te gast op Kletsheads in deze aflevering over meertaligheid en schoolsucces), Joana Duarte van NHL Stenden (ook eerder te gast op Kletsheads in deze aflevering over het gebruik van thuistalen op school, tevens beschikbaar in het Engels), en Nilay Kaya, directeur van basisschool De Wereldburger. We horen ook van Astrid Brugman, leerkracht op OBS De Vier Windstreken, ook bekend van de televisieserie Klassen. 

Vriend van de show worden

Zowel voor als na het debat sprak ik met verschillende mensen in het publiek en achteraf horen we ook van een aantal van de sprekers zelf.  Hieronder vind je de tijdstippen waarop verschillende delen van het debat begonnen: 

* Het debat begint : 20min15sec. * Eke Krijnen vertelt waarom ze het initiatief heeft genomen om het debat te organiseren : 27min10sec* Astrid Brugman van Klassen vertelt over haar ervaringen: 1uur04min* Kletsheads spreekt met het publiek en de sprekers achteraf: 1uur58min 

Wil je liever het debat bekijken in plaats van beluisteren? Dit kan op de website van de Balie. Daar vind je ook meer informatie over deze avond.

Aan het begin van de avond sprak ik met de eigenaar van kinderboekenwinkel gespecialiseerd in diversiteit en inclusie, EduCulture. 

Transcript

In deze speciale bonus aflevering van Kletsheads hebben we een podcast crossover. We delen graag een aflevering van de podcast Much Language Such Talk podcast, een Engelstalige podcast die vragen beantwoordt over taal, leren, en cultuur. De podcast is gemaakt door drie onderzoekers aan de universiteit van Edinburgh, Brittany Blankship, Eva-Maria Schnelten en Carine Abraham, die ook vrijwilligers zijn bij Bilingualism Matters, een onderzoeks- en informatiecentrum over meertaligheid aan de universiteit van Edinburgh. Er zijn afleveringen over allerlei onderwerpen die te maken hebben met meertaligheid, van taal, ras en etniciteit, tot taal en cognitie, en specifieke talen zoals het Baskisch. Deze aflevering gaat over meertalige kinderen. Carine is de host en ik ben de gast. We hebben het over de rol van taalaanbod (luister naar deze aflevering van Kletsheads wil je hier meer over horen), meertalige broers en zussen (hier een aflevering daarover), hoe de talen van meertalige kinderen elkaar kunnen beïnvloeden (hier hebben we ook een aflevering van Kletsheads over), en natuurlijk over het podcasten en waarom ik de Kletsheads podcast ben begonnen. 

Vriend van de show worden

Tijdens het gesprek met Carine en Maria had ik het over het Kletskoppen kindertaalfestival. Dit is een wetenschapsfestival over taal voor kinderen. De eerstvolgende editie vindt op 6 maart 2022 plaats in Nijmegen. 

Transcript

Vriend van de show worden

In deze aflevering - de laatste van seizoen 2 - beantwoord ik jullie vragen over meertalige kinderen.  De vragen gaan over uiteenlopende onderwerpen: hoe schrijf je nou een family language plan, kan een meertalig kind accentloos worden in beide talen, en wat doe je als je kind naar de logopedist moet maar de logopedist alleen Nederlands praat? En we beantwoorden ook vragen van leerkachten over het inzetten van de thuistalen van meertalige kinderen op school: goed idee maar waar ligt de balans tussen het Nederlands en de andere talen? En wat doe je als de meertalige kinderen in je klas liever Engels met elkaar praten dan Nederlands? Ook zijn er vragen over het omgaan met meertalige kinderen op de kinderopvang.  Hopelijk voor ieder wat wils dus! 

Deze vragen beantwoord ik niet alleen, maar samen met Josje Verhagen. Dr. Josje Verhagen is onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam binnen de Faculteit der Geesteswetenschappen en de Capaciteitsgroep Nederlandse Taalkunde. Zij doet onderzoek naar de taalontwikkeling van peuters en kleuters en de rol van het werkgeheugen hierbij.  Meer informatie over Josje’s veelzijdig onderzoek kun je vinden op deze website.  Dit is haar derde (!) keer op Kletsheads. Zij was al eerder te horen in de tweede aflevering van het eerste seizoen ("Zijn meertalige kinderen beter in communiceren?" ) en ook eerder in dit seizoen ("De meertalige kinderopvang" ). 

Foto:  Bob Bronshoff

Tijdens de podcast hebben we het over family language planning en ik noem hierbij het recent verschenen boek van Eowyn Crisfield, Bilingual Families: A Practical Language Planning Guide (uitgegeven door Multilingual Matters).  Dit is een echte aanrader! Eowyn vertelt ook meer over dit onderwerp in aflevering 9 van afgelopen seizoen van Kletsheads (ook beschikbaar in een volledige Engelstalige editie). 

We hebben het ook over de vraag of het nodig is om naar beide talen van een meertalig kind te kijken als een kind naar de logopedist gaat. Het antwoord is ja! Tijdens de podcast lees ik een reactie op deze vraag voor van Dunya Taki.  Dunya is secretaris van de Stichting Meertalige Logopedie Nederland. Ben je op zoek naar een meertalige logopedist in Nederland, dan is deze overzichtskaart een goed plek om te beginnen. En ben je zelf een meertalige logopedist en nog niet aangesloten aan deze groep, meld je snel aan! Meer informatie vind je op hun 

Transcript

Vriend van de show worden

Kinderen beginnen met praten als ze rond één jaar oud zijn. We weten echter uit onderzoek dat ze daarvoor al bezig zijn met taal. In deze aflevering leren we wat precies baby's weten over taal. En we horen over de vernuftige manieren die wetenschappers hebben ontwikkeld om dit te kunnen ontdekken. Ze meten bijvoorbeeld hoe snel baby's zuigen aan een nep-speentje, of meten hun de activiteit in hun hersenen. 

Meertalige baby's horen natuurlijk meer dan één taal terwijl ze in hun wieg liggen. Hoe houden meertalige baby's hun twee talen uit elkaar? Hoe weten ze welke combinatie van klanken bij elkaar horen en in welke taal? Hoe leren ze hun eerste woordjes? Dit zijn allemaal vragen die we in deze aflevering van Kletsheads bespreken. Dat doen we samen met mijn collega van de Radboud Universiteit, Paula Fikkert. 

We leren dat meertalige baby's verschillen tussenallerlei talen kunnen horen, en net zoals eentalige baby's, gaan ze in de eerste 12 maanden inzoomen op de klanken van de talen die ze in hun omgeving horen. Er zijn kleine verschillen tussen meertalige en eentalige baby's in hoe snel ze dit soms doen maar deze verschillen zijn in het dagelijkse leven vaak niet eens op te merken. 

Baby's gebruiken de ritme van taal om verschillende talen te onderscheiden. In de podcast hoor je drie talen, het Duits, het Spaans en het Japans. Deze hebben alle drie een andere ritme. De stukjes in de podcast waren allemaal van volwassenen die kinderboekjes aan het voorlezen waren (Duits, Spaans, Japans).

Meertalige baby's lopen dus door dezelfde stappen als eentalige baby's maar gebruiken niet altijd dezelfde strategieën als het gaat om woorden leren.  Paula had het over mutual exclusivity als een stategie die eentalige baby's en dreumes gebruiken om woorden te leren. Dit houdt in dat baby's ervan uitgaan dat elk voorwerp alleen één naam (of 'label') heeft.  Meertalige baby's en dreumes gebruiken deze strategie waarschijnijk minder omdat zij vaak al twee namen (of 'labels') hebben voor één en hetzelfde voorwerp, uit hun twee talen. In het filmpje hieronder zie je mutual exclusivity in actie. Het kindje weet al wat de eend is en weet hoe dit heet (een duck - het filmpje is in het Engels). Hij wordt gevraagd om de blicket aan te wijzen. Het woord blicket bestaat niet in het Engels, en dus weet hij dat het om het andere voorwerp moet gaan. 

https://youtu.be/FAEE2UULdq0

In de podcast hebben we het ook over brabbelen. Alle baby's brabbelen. Het is een soort oefenen om te leren praten. Sommige baby's gaan ook door een fase waar ze doen alsof ze aan het praten zijn. Dus wat ze zeggen klinkt als taal, maar in plaats van woorden gebruiken ze alleen gebrabbel. Ze groeien er overheen, dus dit is geen reden tot zorg. Het is wel heel schattig om te zien/horen! Hier vind je het filmpje van de brabbelende tweeling die Paula in de podcast noemde.

In Let's Klets (begint op 32:14) horen we van de Limburgse Liz. Liz woont in Canada met haar Egyptische man, die Arabisch en Engels spreekt. Liz vertelt over hoe zij het meertalig opvoeden van hun zoontje, Otis, aanpakken.

Transcript

Vriend van de show worden

"You're wobbling the whole time the table!" Dit zei mijn meertalige zoontje tegen zijn zus toen ze samen een bordspel zaten te spelen. Ze zaten aan een tafel en grote zus was kennelijk ook met de tafelpoot aan het spelen. De boodschap van mijn zoontje was duidelijk. Grote zus hield ermee op en het spel ging verder. Wat mij opviel in dit gesprek was hoe hij deze boodschap had geformuleerd: zijn zin was op zich prima Engels, maar ik weet zeker dat zijn Engelstalige nichtjes in Engeland het anders hadden gezegd. Zij zouden zeggen: "You're wobbling the table the whole time". "You're wobbling the whole time the table" is een prachtig voorbeeld van tussentaalinvloed. De manier waarop mijn zoon de woorden in zijn zin had samengeplakt was duidelijk beïnvloed door het feit dat hij naast Engels ook Nederlands spreekt. Want in het Nederlands komt "de hele tijd" juist vóór "de tafel" en niet erachter. 

Meertalige kinderen klinken soms anders dan kinderen die alleen één taal spreken. Ze zeggen soms dingen net op een andere manier. Waarom doen meertalige kinderen dit eigenlijk? Wat laat dit zien over hun taalontwikkeling? Waarom doen sommige meertalige kinderen het vaker dan anderen? Is tussentaalinvloed iets om je zorgen over te maken of hoort het erbij?  Dit zijn allemaal vragen die we in de aflevering van Kletsheads beantwoorden, samen met onderzoeker Chantal van Dijk. 

We leren dan tussentaalinvloed hoort er gewoon bij als je meertalig bent. Dit komt omdat de twee talen van een meertalige aan elkaar zijn verbonden. Onderzoekers beweren zelfs dat bepaalde grammaticale regels gedeeld worden tussen talen, bijvoorbeeld als deze hetzelfde zijn in de twee talen. Ook horen we dat taaldominantie een rol speelt bij tussentaalinvloed: als meertalige kinderen veel sterker zijn in één van hun talen beïnvloedt hun sterkere taal meestal de zwakkere taal, al is tussentaalinvloed de andere kant op -- dus van de zwakkere taal naar de sterkere taal -- nog steeds mogelijk. 

In Let's Klets (begint op 19:28) spreek ik met Gisi Cannizzaro, enthousiaste supporter van moedertaalonderwijs, en we hebben niet één maar twee Kletsheads van de week (begint op 32:44), twee zussen met Duits als thuistaal. Zij leren mij het allerlangste woord in het Duits en vertellen welke taal ze gebruiken als ze met elkaar ruziën en hoe dit anders is als ze lief voor elkaar zijn. 

Heb jij een vraag over meertalige kinderen?

Stuur hem op en we beantwoorden hem binnenkort in aflevering 10!

Email ons

Vul het contactformulier in

Chantal van Dijk is postdoctoraal onderzoeker aan de Radboud Universiteit in Nijmegen waar ze binnen het 2in1 projectonderzoek doet naar de taalontwikkeling van meertalige kinderen en in het bijzonder tussentaalinvloed.