Kopuk Bağlar

Konuğumuz Işıl Çokuğraş ile İstanbul’un alışılageldik tarih yazımı içinde çoğu kez gölgede kalan bekârları ve bekâr odalarını; merkezileşen yönetimin kentsel müdahalelerini ve marjinalite–mekân ilişkisini Geç Osmanlı İstanbul’u üzerinden konuşuyoruz.  

Konuğumuz Emre Dağtaşoğlu ile “eğlenmek” kelimesine bildik anlamının ötesinden bakıyor; gündelik hayatta çoğu zaman “hoşça vakit geçirmek” diye kullandığımız bu kelimenin, Türkçede daha eski ve daha derin anlam katmanlarını birlikte konuşuyoruz ve dilin yalnızca düşünceyi ifade etmediği, aynı zamanda düşünme biçimimizi de kurduğu fikrinden hareketle, “eğlenmek” kelimesinin tarihsel ve felsefi izini sürüyoruz. 

Konuğumuz Agâh Enes Yasa ile, insan ve su gücüne dayalı atölyelerden mekanize fabrikalara geçiş üzerinden 19. yüzyıl Bursa ipek sanayisinin erken kapitalist dönüşümünü; emek, enerji ve sermaye ilişkileri çerçevesinde konuşuyoruz.

Bu bölümde sıradan ama bir o kadar sıradışı, hikmeti minderinden büyük, tarihi ayaklarından uzun bir nesneyi konuşuyoruz: saraydan gündelik hayata uzanan yolculuğunda koltuğu.

Yere çömelmeden tahta, tahttan berjer’e uzanan bu serüvende koltuk; bir yanda zanaatın, estetiğin ve sembol dilinin taşıyıcısı, öte yanda hiç eskimeyen bir politik gerilimin merkezi: “Kim oturacak?”

Sahi koltuk, sen nasıl bir nesnesin?

Konuğumuz Aylin Tekiner ile; taş, tunç, kil, alçı ve polyester gibi malzemelerden yontularak, kalıba dökülerek ya da yoğrulup pişirilerek biçimlendirilen “yontu”nun—yani heykelin—Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan tarihini ve kamusal alandaki simgesel rolünü konuşuyoruz. 

Konuklarımız Cem Bico ve Günay Erpul ile karbonu depolayan, suyu süzen ve yaşamı taşıyan toprağın bozulma süreçlerini ve farklı bozulum biçimlerini ele alıyor; bu tahribatın iklim, su ve tarımla kurduğu zincirleme ilişkiyi, toprağın sağlığını nasıl koruyup onarabileceğimizi konuşuyoruz. 

Konuğumuz İsmail Gezgin ile kaldığımız yerden devam ediyoruz. “Öte dünyanın haritası çizildikçe dünyevi düzen nasıl kuruluyor?” sorusunun peşine düşüyor; Kharon’un kayığında, inancın nasıl prosedürlere bağlanıp siyasallaştığını ve iktidarla kurduğu ilişkiyi konuşuyoruz. Bu bölümde özellikle cehennemin arkeolojisine odaklanıyoruz: Ceza, korku ve disiplinin nasıl bir dünya tasarımına dönüştüğünü izliyoruz. 

Konuğumuz İsmail Gezgin ile mezarların dilinden ölüm ritüellerini okuyor; insan–inanç ilişkisinin tarihsel dönüşümü üzerinden inancın en erken izlerini arkeolojinin sahasında sürüyoruz. 

Konuklarımız Aslı Odman ve İlkay Nişancı ile kaldığımız yerden devam ediyor; Yavaş Ölüm belgeseli üzerinden yıkımın ardından yasın politikasını, umudun kolektif imkânlarını ve eylemin neden ertelenemez olduğunu konuşuyoruz. 

Konuklarımız Aslı Odman ve İlkay Nişancı ile, “Kalkınma kimin için, yıkım kimin payına düşüyor?” sorusunun peşine düşüyoruz. Yavaş Ölüm belgeseli odağında, Elbistan Ovası’nda derinleşen ekolojik ve toplumsal yıkımı; buna eşlik eden yaşam, direniş ve umut ihtimallerini konuşuyoruz.