Kopuk Bağlar

Konuğumuz Uğur Tanyeli ile Osmanlı’da hükümdarın “kadir-i mutlak mimar” mitinden, Cumhuriyet’te devrim iradesinin mimari dönüşümün tek açıklayıcısı sayılmasına uzanan bir tarihyazımı geleneğini sorguluyoruz. Mimarlığı yalnızca siyasal alanın ürünü olarak değil, kendi özerk mantığıyla işleyen ve diğer toplumsal sistemlerle gerilimli ilişkiler kuran bir sistemin tarihi olarak konuşuyoruz.

Konuğumuz Başak Tuğ ile “namus nasıl kayda geçti, nasıl hukukileşti, nasıl siyasileşti?” sorusunun peşine düşüyor; 18. yüzyıl Osmanlı Anadolu'sunda ırz, şiddet ve hukuku konuşuyoruz. 

“Bir ağaç gibi hür, bir orman gibi kardeşçesine; emeğin ve doğanın özgürleştiği 1 Mayıs’lara…”

Konuğumuz Nurçin İleri ile 19. yüzyılın ortalarından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte Anadolu topraklarında doğanın nasıl “bilimsel bir nesne” olarak kurulduğunu konuşuyoruz. Doğaya ilişkin bilginin nasıl tasnif edildiğini, bu bilginin hangi kurumsal pratikler içinde üretildiğini ise Merzifon Anadolu Koleji ve Robert Koleji doğa tarihi müzeleri üzerinden ele alıyoruz. 

Konuğumuz Aliye Erol ile bu bölümde, gündelik hayatın sıradan bir nesnesi gibi görünen parayı ele alıyoruz. Tarih boyunca özellikle Antik Yunan-Roma dünyasından günümüze uzanan süreçte paranın tarih boyunca aldığı farklı biçimleri ve üstlendiği işlevleri; metalden kâğıda, somuttan soyuta uzanan dönüşümü üzerinden konuşuyoruz.

Konuğumuz Burak Onaran ile yemek kültürünü; mutfağın bir mekân olarak dönüşümünü, sofra düzenini, adabı ve modasını tarihsel ve siyasal bağlamları içinde ele alıyoruz.

Apaçık Radyo programcıları Fatma Genç ve Hasan Ateş’in konuğu olduğu 23. Radyo Şenliği özel yayınında; Kopuk Bağlar üzerinden nesnelerle kurduğumuz ilişkinin tarih, mekân ve toplumsal hafızayla iç içe geçtiği ele alınırken, Apaçık Radyo’nun bu çok katmanlı anlatıları dinleyici desteğiyle yaşatan bir buluşma alanı olduğu vurgulanıyor: “Nesneler sessizdir ama onları konuşturan şey, insanın hafızası ve dayanışmayla kurduğu bağdır.” 

Konuğumuz Sedat Gündoğdu ile plastiğin tarihini, görünmeyen parçalarını ve hayatımızın içine sızan etkilerini konuşuyoruz. Bir yandan plastiğin modernitenin en yaygın malzemelerinden biri haline gelişini, diğer yandan gündelik yaşamın, tüketim kültürünün ve ekolojik yıkımın merkezinde nasıl büyük bir krize dönüştüğünü ele alıyoruz. Plastik kirliliğini çevresel, toplumsal ve politik boyutlarıyla tartışıyor; üretimden tüketime, atık rejimlerinden yaşam alanlarımıza uzanan izini sürüyoruz. 

Telgrafın tellerine sinmiş zamanı, hafızayı ve dönüşümü konuşuyoruz. Uzaklardan gelen bir haber olmanın ötesine geçen telgrafın, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hatta modernleşmeyi, merkeziyetçiliği ve gündelik hayatın ritmini nasıl şekillendirdiğinin izini sürüyoruz.

Bir zamanların en özel iletişim araçlarından kartpostalın izini sürüyor; Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hikâyesini, hafızasını ve taşıdığı anlamları konuşuyoruz. Kartpostallarda yazıldığı gibi, gözlerinizden öpüyor; hepinize içten selamlarımızı gönderiyoruz. 

Konuğumuz Gözdem Gürbüzatik ile Anadolu bağcılığının hafızasını konuşuyoruz. Anadolu'nun unutulmuş bağlarına dair yaptığı saha çalışmasından hareketle, yerel üzüm çeşitlerinin ve yüzyıllık asmaların şekillendirdiği kırsal dünyaların izini sürüyoruz.