Kopuk Bağlar

Masa kimi zaman paylaşmanın ve bir araya gelmenin, kimi zaman eşitliğin, kimi zaman da iktidarın ve mücadelenin mekânıdır. Peki, herkes aynı masaya oturabilir mi? Masada oturanlarla o masayı hazırlayanlar aynı kişiler midir? Kimin sözü duyulur, kim karar verir, kim dışarıda kalır?

Edip Cansever’in Masa da Masaymış Ha! şiirinden yola çıkarak masanın uzun tarihine bakıyoruz. Sofralardan diplomasi masalarına, emek mücadelesinden kadınların görünmeyen emeğine uzanıyoruz. Akbelen’den COP31’e, iklim adaletini, temsil hakkını ve kimin söz sahibi olduğunu konuşuyoruz.

Sokak tabelalarını konuşmaya devam ediyoruz. İktidarın, gündelik hayatın, doğanın ve kolektif belleğin kesiştiği bir nesne olarak sokağın hikâyesine bakıyoruz. Değişen adlardan silinen dere izlerine, eski haritalardan unutulmuş tabelalara uzanıyor; kentleri hafızanın katman katman yazılıp yeniden yazıldığı birer palimpsest olarak okuyoruz.

Bir sokağın adı değiştiğinde geçmişi de değişir mi? Bu hafta sokak tabelalarının izinde, kentlerin hafızasına bakıyoruz. Eski isimlerin altında hangi hikâyeler kalıyor, hangileri siliniyor? Sokak adlarından hareketle kentleri katman katman yazılıp yeniden yazılan birer palimpsest olarak okuyor; hafıza, iktidar ve unutma arasındaki ilişkiyi konuşuyoruz.

Üzerine basıp geçtiğimiz ama ancak tıkandığında fark ettiğimiz mazgalın peşine düşüyoruz: Mohenjo-daro’nun taş kapaklı kanallarından Roma’nın Hakikat Ağzı’na, Londra’nın Büyük Koku’sundan Paris’in lağımcılarına, Japonya’da koleksiyonluk olan dökme demir kapaklardan bizde hurdaya giden kapaklara, oradan da 14 Ekim sağanağında taşan İstanbul’un kapatılan derelerine. Kentte suyun nereye gideceğine kim karar veriyor, bedelini kim ödüyor?

Birkaç saniyede yanıp sönen ama ateşi herkesin cebine sığdıran kibriti konuşuyoruz.

Londra'daki kibrit fabrikalarından Sinop ve Büyükdere'ye uzanan bu yolculukta, bedenleri zehre karşı güçsüz bırakılan ama emeklerini geri çekerek bir fabrikayı durduran insanların hikâyesini keşfediyoruz ve COP31'in adil dönüşüm tartışmalarına uzanarak, bugün hangi emeğin hâlâ kutunun içinde, görünmez kaldığını soruyoruz.

Kapalıyken baston, açıldığında küçük bir kubbe olan şemsiyeyi konuşuyoruz. 

Kralların ve soyluların gölgesinden sokakların gündelik hayatına uzanan bu yolculukta, güneşten korunmak için ortaya çıkan şemsiyenin değişen malzemelerini, kullanım biçimlerini ve toplumsal anlamlarını izliyoruz. İstanbul sokaklarından vapurlara, kadınların elindeki bir savunma aracından seyyar satıcıların tezgâhlarına uzanarak gündelik bir nesnenin ardında biriken hikâyeleri keşfediyoruz. 

Adı kurşun, ucu grafit olan kalemin izini madenlerden fabrikalara, oradan okul sıralarına sürüyoruz. Küçük bir çizginin ardındaki emeğe, ticarete ve kimin sözünün kayda geçtiğine bakıyoruz.

Yanlışları ortadan kaldırmayı vaat eden küçücük bir nesnenin ardındaki büyük tarihe bakıyoruz. Ekmek içinden kauçuğa, Osmanlı yazmalarından Cumhuriyet’in okul sıralarına, Amazon ve Kongo’daki emek rejimlerinden fotoğraflardan çıkarılan insanlara uzanarak silginin izini sürüyoruz. Kâğıttan ve toplumsal hafızadan silinenlerin geride bıraktığı izlerin peşine düşüyoruz.

​​​​​​​Bir bavul, ne zaman yolculuk eşyası olmaktan çıkarak göçün, sürgünün ve geri dönüş umudunun taşıyıcısına dönüşür?

İçine yalnızca eşyanın değil; umudun, hasretin, emeğin ve bazen bütün bir hayatın sığdırıldığı bavulun izini sürüyor; eski sandıklardan günümüzün tekerlekli valizlerine uzanan uzun tarihine bakıyoruz.

Anadolu’dan dünya pazarına uzanan halının hikâyesini, kadın emeği, Şark Halı Kumpanyası, Hereke ve Sümerbank üzerinden konuşuyor; halının renkleri bütün kıtalara ulaşırken, onu dokuyan ellerin izini sürüyoruz.