Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Farklı etnik ve dini gruplardan insanların yaşadığı İstanbul hep kozmopolit bir şehirdi diyen KarDes mobil uygulaması İstanbul’un bu çok kültürlü ve çok katmalı mirasını keşfetmek ve şehirde gezerek öğrenmek isteyenler için Türkçe ve İngilizce dillerinde, kişisel bir gezi rehberi. İstanbul’un geçmişine ilişkin hikâyelerin çoğullaşmasını hedefleyen bu uygulamayı konuklarımız, Hrant Dink Vakfı KarDes projesi koordinatörü Atom Şaşkal ve Hrant Dink Vakfı İletişim Koordinatörü Zeynep Sungur’dan dinliyoruz.

Konuklarımız Ayşin Zoe Güneş, Yavuz İşcen ve Müge Cengizkan Ankara Yahudi Mahallesi Dijital Platformu’nun kurucuları, geliştiricileri. Bu programda kendileriyle bir yerin geçmişini resmi anlatının ötesinde, çoğul bir perspektiften yeniden anlatmaya çalışmanın zorluklarını ve keyfini konuşuyoruz.

Bu sanal platformda, Ankara Yahudileri/Sessizlik Arşivi/Ankara Yahudi Mahallesi, üst başlıklarının altında “Topluluk, İzler, Çok Okullu, Su kültürü, Müzik ve Temaşa, Özgün, Sınırlar, Ayrılık; Ardından” temalarıyla geçmişten bugüne bu yerin mekânsal ve zihinsel haritası sergileniyor.

İnsani krizin olduğu bir durumda kültür varlıkları ne kadar önemli diye sorulabilir ancak silahların kullanıldığı çatışma durumlarında kültür varlıklarını koruma çalışılmalarının başlangıcı epeyce eskiye dayanıyor. Konuğumuz Uluslararası ICOMOS Başkan Yardımcısı ve ICORP- Risklere Hazırlık Bilimsel Komitesi Türkiye Başkanı Prof. Dr. Zeynep Gül Ünal ile çatışma durumlarında kültür varlıklarının ve kültürel mirasın korunması için BM, UNESCO, ICOMOS gibi uluslararası kurumların ve hukuki düzenlemelerin mahiyetini ve etkilerini konuşuyoruz.

İstanbul’un Rumeli yakasında, Marmara kıyı şeridi boyunca ilerleyen tarihi demiryolu ve istasyonları önce Marmaray, sonrasında da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yakın bir tarihte duyurulan ‘Kazlıçeşme-Sirkeci Kentsel Ulaşım ve Rekreasyon Odaklı Dönüşüm Projesi’nden nasıl etkilenmekte? Bu soruları ve Rumeli hattının tarihini, bu hat üzerindeki Yeşilköy İstasyonu konusunda çalışmış olan konuğumuz Nurdan Kuban’la konuşuyoruz.

Kadıköy Belediyesi, kendi yönetim bölgesinde olan Kızıltoprak, Feneryolu, Göztepe, Erenköy, Suadiye ve Bostancı istasyonlarını halkın kullanımına sunmak için Ulaştırma Bakanlığı’ndan tahsisini talep ediyor. Haydarpaşa Dayanışmasında en başından beri aktif olarak yer alan ve halen Haydarpaşa Garı’nda çalışan demiryolu çalışanı Tugay Kartal ile İstanbul Anadolu yakasında Marmaray hattı üzerinde kalakalmış tarihi tren istasyonlarının durumunu konuşuyoruz.

Ayvalık’ın doğal ve kültürel mirasının bugünü ve geleceğine dair sözü olan bir girişim Ayvalık Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Girişimi.

Ayvalıkta kültürel ve doğal mirasa dair farkındalığı arttırmak ve bu konuda bilgiyi yaygınlaştırmak için çalışan girişimden temsilciler Avukat Tuğba Aysun Türközen, yazar ve çevirmen Serdar Çelik ve Ayvalık Dünya Mirası Geçici Listesi başvurusunu hazırlayanlardan Prof. Dr. Neriman Şahin Güçhan, Ayvalık’ın doğal ve kültürel miras değerlerini, bugün karşı karşıya olduğu riskleri ve tehlikeleri değerlendiriyorlar.

Halim Bulutoğlu ile Akillas Millas’ın bir kültür mirası derleyicisi, kolleksiyoneri olarak önemini konuşuyoruz. Akillas Millas İstanbullu ve Adalı; çok sayıda eseri yanısıra, Adalarla ilgili de çok sayıda kitabı var ve bunlardan Büyükada ve Heybeliada monografileri Adalı Yayınları tarafından Yunanca’dan çevrilerek yayımlandı.

Yakın zamanda İstanbul Adalar İlçesi Kent Konseyi ve İstanbul Büyükşehir Kent Konseyi Genel Kurulları toplandı, Başkanlık ve Yürütme Kurulu üyelikleri seçimleri yaşandı. Her ne kadar İstanbul Büyükşehir Kent Konseyi’nin kuruluşu çok yeniyse de, Türkiye’de katılımcı yerel yönetim uygulamalarının geçmişi 1970’lere uzanıyor. 2000’lere kadar kent konseylerinin öncülü olan çeşitli oluşumlar altında önemli bir deneyim biriktirilmiş. 2004 yılında 5394 sayılı Belediye Kanunu’nda yer alan 76. madde ile Kent Konseyleri yerel ölçekte tüm paydaşların katılım arayüzü olarak hukuki bir dayanak elde ediyorlar ve o günden bugüne çok başarılı kent konseyleri var Türkiye’de. Buna karşılık toplam 1400 belediye içinde yaklaşık 300 kadarında kent konseyi kurulmuş durumda ve pek çoğu katılım süreçlerini tam olarak çalıştırmıyor. Bu programımızda yerel yönetimler ve katılımcılık konusunda hem çok sayıda akademik çalışması olan hem de uygulamanın bilfiil içinden gelen Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin ile konuşuyoruz. Kendisi şehir plancısı ve halen Ankara Kent Konseyi Başkan Yardımcısı. Konuğumuza kent konseylerinin gerçekten sivil toplumun yerelde politika geliştirme ve etkileme süreçlerine katılımı için etkin bir kanal açıp açmadığını soruyoruz. Kent Konseyleri, sivil toplumda yerel kültür mirası değerlerine ve kültür mirasının korunmasına ilişkin farkındalığın arttırılması ve bu konuda yerel yönetimlere uyarıcı baskıda bulunulması bakımından ne tür rol oynayabilir?

Konuklarımız Nevin Soyukaya ve Samet Uçaman ile Hevsel bahçelerinin Dünya Mirası olan bir kültürel peyzaj alanı olarak durumunu konuşuyoruz. Hevsel Bahçeleri ile Surların ilişkisi nedir? Hevsel Bahçeleri, sadece tarımsal bir alana değil o alanı işleyen insanlara, onların bilgisine ve bu bahçelere özgü tarihsel üretim tekniklerine, ürün bileşenlerine de işaret ediyor. 2015 yılında surların içinde kalan mahallelerde yaşanan çatışmalar ve bu çatışmaların akabinde alanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sorumluluğuna geçirilmiş olması, alanda Bakanlık ve TOKİ ile iş birliğiyle mevcut kentsel dokunun tamamen yeniden değiştirilmesi gibi süreçler bahçeleri nasıl etkiledi? Toprak işlenmeye devam ediyor mu? Tarım faaliyetleri nasıl sürüyor?

Diyarbakır Kültür Tabiat Varlıklarını Koruma Derneği’nin yayınladığı, Sur bölgesinin kültürel, mekânsal ve kentsel tarihini buranın gündelik hayatında ve tarihinde yer etmiş olan binalar, mekanlar ve kamusal alanlar üzerinden anlatan bu kitap vesilesiyle Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajını, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine kaydedildiği 2015 yılından bu yana bölgede yaşanan değişimleri, burada yapılan müdahalelerin Dünya Miras Alanının üstün evrensel değeri üzerindeki etkisini konuşuyoruz.