Auf seiner Suche nach Spuren der Westslawen in Skandinavien entdeckt Dr. habil. Leszek Gardeła in der bedeutenden wikingerzeitlichen Sammlung des Dänischen Nationalmuseums Motive und Objekte, die vermutlich westslawischen Ursprungs sind. Sie zeugen von bemerkenswertem Reichtum und großer handwerklicher Kunstfertigkeit. Die Interpretation ihrer Ikonographie eröffnet Einblicke in die Glaubenswelt und die Vorstellungen der Westslawen.

W tym odcinku archeologia spotyka się z kunsztem rzemieślniczym i artystycznym. Dokładna analiza znalezisk archeologicznych dostarcza cennych informacji, jednak również ich rekonstrukcja może otworzyć zupełnie nowe perspektywy badawcze. Dlatego dr hab. Leszek Gardeła odwiedza specjalistów zajmujących się dawnymi technikami obróbki metalu, którzy poprzez wykonywanie replik pogłębiają wiedzę na temat sposobów wytwarzania tych przedmiotów oraz ich pierwotnych funkcji. Ważną rolę odgrywają także ilustracje, które pomagają ożywić przeszłość oraz wyobrazić sobie i lepiej zrozumieć świat, w którym żyli ludzie przed wiekami.

Kontynuując poszukiwania śladów Słowian Zachodnich w Skandynawii, dr hab. Leszek Gardeła odnajduje w bogatej kolekcji zabytków z epoki wikingów Duńskiego Muzeum Narodowego motywy i przedmioty, które prawdopodobnie mają zachodniosłowiańskie pochodzenie. Świadczą one o niezwykłym bogactwie i wysokim poziomie kunsztu rzemieślniczego. Interpretacja ich ikonografii pozwala zarazem uzyskać wgląd w wierzenia i wyobrażenia Słowian Zachodnich.

Im Generalinterview stellt Dr. habil. Leszek Gardeła seine Forschungsarbeit vor. Er beschreibt das wissenschaftliche Fundament, auf dem er aufbaut, und sein Ziel, das er mit seiner Forschung zu erreichen sucht. Hierbei gilt es eine Vielzahl von Schwierigkeiten zu überwinden, wobei nicht zuletzt auch alte Dogmen der Forschung neu gedacht werden müssen. Mit neuen Ansätzen gelingt es Leszek Gardeła neue Erkenntnisse zu erschließen und somit das Fenster zu dieser dynamischen und spannenden Epoche der westslawischen Geschichte ein wenig weiter zu öffnen.

W głównym wywiadzie dr hab. Leszek Gardeła przedstawia swoje badania oraz ich naukowe podstawy. Wyjaśnia, jakie cele przyświecają jego pracy i z jakimi wyzwaniami mierzy się w jej trakcie. Jednym z nich jest krytyczna analiza i ponowna ocena utrwalonych poglądów naukowych. Dzięki nowym podejściom badawczym dr hab. Leszek Gardeła odkrywa kolejne aspekty przeszłości, otwierając tym samym nieco szerzej okno na dynamiczną i fascynującą epokę w dziejach Słowian Zachodnich.

O intensywnych kontaktach Słowian Zachodnich z ich skandynawskimi sąsiadami szczególnie wyraźnie świadczy Hedeby, położone nad wąską zatoką Schlei w pobliżu dzisiejszego Szlezwiku. Choć większość odkrytych tam zabytków reprezentuje styl skandynawski, zidentyfikowano również przedmioty, które można powiązać z kulturą zachodniosłowiańską. W tym odcinku dr hab. Leszek Gardeła bada przyczyny obecności Słowian zachodnich w Hedeby.

Kontakty między Słowianami Zachodnimi a ich sąsiadami nie ograniczały się wyłącznie do wymiany towarów. Z terenów zachodniosłowiańskich do państwa duńskiego króla Haralda Sinozębego mogły również przenikać idee i wiedza z zakresu architektury oraz technik fortyfikacyjnych. Dr hab. Leszek Gardeła odnajduje ślady takich wpływów w Trelleborgu – imponującym przykładzie licznych umocnień wzniesionych za panowania słynnego króla Danii i Norwegii. Znaleziska z tego miejsca sugerują, że w ich budowie mogły uczestniczyć także osoby pochodzenia zachodniosłowiańskiego.

Interview mit Alexander Strauß über den antiken Seehandel im Persischen Golf

Die Straße von Hormus ist aktuell beinahe täglich in den Schlagzeilen: Im Konflikt zwischen Iran und den Vereinigten Staaten ist die Meerenge, die den Persischen Golf mit dem Golf von Oman verbindet, zu einem entscheidenden Zankapfel geworden. Schließlich gilt sie als einer der wichtigsten Seewege für den Transport von Erdöl und Erdgas. Schon in der Antike war die Straße von Hormus ein Nadelöhr des maritimen Handels: Flache Küsten, schwierige Wind- und Strömungsverhältnisse aber auch Piraten machten die Passage zu einem riskanten Unternehmen. Warum der Seehandel dennoch lukrativ war, untersucht der Historiker Alexander Strauß in seinem von der Gerda Henkel Stiftung geförderten Dissertationsprojekt. Mithilfe moderner Computersoftware berechnet er potenzielle antike Seehandelsrouten, um herauszufinden, wie wirtschaftlich der Handel über den Persischen Golf war. Im Interview erklärt er, welche Schiffe zum Einsatz kamen, welche Waren transportiert wurden und ob Händler bereits in der Antike Zölle entrichten mussten.

Kunstgeschichten mit Hermann Parzinger

In der sechsundvierzigsten Episode von Kunstgeschichten erläutert der Prähis­to­ri­sche Archäo­loge Prof. Dr. Hermann Parzinger in der Werkstatt des Alten Museums in Berlin den sogenannten Goldschatz von Vettersfelde aus der Zeit um 500 v.Chr., der 1882 am Rande eines Ackers im heutigen Witaszkowo (Polen) zufällig aufgefunden wurde und dem sagen­um­wobenen Volk der Skythen zugeordnet wird. Neben seinem Beruf als Archäologe ist Hermann Parzinger Wissen­­schafts­­manager und war bis 2025 für 17 Jahre Präsident der Stiftung Preußischer Kulturbesitz.

Call for Papers: Warsaw, 19-20 November 2026

The Second World War did not end childhood's encounter with violence, loss and upheaval. Across Central and Eastern Europe, millions of children entered a post-war world marked by political division, forced migration, ideological conflict and the rise of communist regimes. For many, the years that followed brought not peace but new forms of uncertainty, state control and political repression. Others grew up separated from their families, in exile or diaspora communities, or under systems that sought to shape every aspect of their lives.Yet despite their central place in these events, children have rarely occupied a central place in the historiography of post-war Europe. Too often, they have appeared only as victims, silent witnesses or objects of state policy, rather than as individuals with their own experiences, perspectives and capacity to act.The international conference Actors, Witnesses or Subjects? Children in Post-war Central and Eastern Europe, 1945–1989 invites scholars to reconsider this history through children's eyes. Bringing together researchers from history, childhood studies, sociology, memory studies, literary and cultural studies, and related disciplines, it explores children not only as subjects shaped by political and social forces, but also as agents who interpreted, negotiated and responded to the realities around them.

Abstract submission deadline: 18 September 2026