Allâhü Teâlâ, göndermiş olduğu vahye yani Kur’an’a

ve Resûlullâh (s.a.v.)’in sünnetine tabi olup itaat etmelerini

bütün insanlara farz kılmıştır. Kerim olan Allâhü Teâlâ kitabında şöyle buyurur: “Gerçek mü’minler ancak o kimselerdir ki Allâh’a ve Resûlü’ne imân ederler, toplanmayı

gerektiren bir meselede peygamberle bir araya geldikleri zaman, peygamberden izin almadan ayrılmazlar.”

(Nur s. 62) “Muhakkâk Allâh mü’minlere, onların içinden

Resûl göndermek suretiyle nimet verdi, iyilik etti ki

Resûl onlara Allâh’ın ayetlerini okuyor, onları arındırıyor ve onlara kitabı ve hikmeti öğretiyordu. Oysa önceden onlar apaçık bir sapıklık içinde idiler.” (A’raf s. 164)

Bu âyet-i kerimede kitap ve hikmet beraberce zikredilmiştir.

Allâhü Teâlâ’nın kitap diye buyurduğu, Kur’an-ı Kerim’dir.

Kur’an’ı bilen ilim ehlinden işittiğim şudur ki: “Hikmet buyruğundan kasıt, Resûlullâh (s.a.v.)’in sünnetidir. Bunun bu

manaya gelmesi bir haktır. Zira Allâhü Teâlâ Kur’an’da; “Ey

imân edenler! Allâh’a itaat edin, Resûlü’ne ve sizden

olan emir sahiplerine de itaat edin. Şayet bir hususta

anlaşmazlığa düşerseniz, Allâh’a ve ahirete gerçekten

inanıyorsanız onu Allâh’a ve rasûlüne götürün, onların

hükmüne göre hükmedin. Bu hem hayırlı, hem de netice itibariyle daha iyidir.” (Nisa s. 59) buyurmuştur.

Bazı ilim ehlinden; “Sizden olan emir sahipleri”nden

maksadın, Resûlullâh (s.a.v.)’in göndermiş olduğu birliklerin komutanları olduğu nakledilmiştir. “Şayet herhangi bir

hususta anlaşmazlığa düşerseniz” yani “ihtilâfa düştüğünüz herhangi bir şeyde” demektir. Allâhü Teâlâ, kendilerine

itaat edilmesini emrettiği emir sahiplerinin kimler olduğunu burada müslümanlara bildirmektedir. “Onu Allâh’a ve

Resûlü’ne götürün” yani Allâhü Teâlâ, anlaşmazlık olduğu

zaman nasıl hareket edileceğini, hüküm için kimlere başvurulacağını bildirmektedir.

(İmam Suyutî, Akidede Sünnetin Yeri, s.10-11)

1. İlimden mahrum olmak;

2. Rızkın noksan olması;

3. Allâh (c.c.)’un zikrinden ve insanlardan, özellikle

de hayırlı amel sahibi, ebrâr kişilerden uzaklaşmak;

4. İşlerde darlığa düşmek;

5. Kalbin kararması ve zayıflaması, bu sebeple bazen beden de zayıf düşebilir;

6. İbâdet ve tevbeye muvaffâk olamamak;

7. Günahları çirkin görmemek;

8. Allâh (c.c.) katında değersiz olmak;

9. Mahlukâta zarar vermek, zira günâhlar, kıtlık ve

yağmurun kesilmesine sebep olur, dolayısıyla canlılar bundan zarar görür ve neticede günahkâra lânet

ederler;

10. Aklın fesâda, bozulmaya uğraması;

11. Resulullâh (s.a.v.)’in lânetine uğramak;

12. Meleklerin duâsına dahil olmaktan mahrum olmak,

13. Göklerin ve yerin bereketlerinden mahrum olmak;

14. Gayret, kıskanma ve hayâ duygusunun gitmesi;

15. Allâh (c.c.)’un azâmet ve heybetinin kalpten

uzaklaşması;

16. Üzüntü ve kederin çoğalması;

17. Şeytânların kişiye musallat olması;

18. Kalbin ızdırap duyması, mutmain olamaması;

19. Ölüm esnasında Allâh (c.c.)’u zikretmek ve tevbe etmekten mahrum olmak;

20. Allâh (c.c.)’un rahmetinden ümit kesmek.

(Eşref Ali Tehanevi, Hanefi İlmihâli, s.43)

Âyet-i Celîle’de şöyle buyrulur: “Yahûdîler, Allâhü

Teâlâ’yı gereği gibi tanıyamadılar. Zîrâ “Allâhü

Teâlâ, beşere hiçbir şey indirmemiştir” dediler.”

(En’am s. 91)

Böyle demekle beşeriyet hakkında değil, Allâhü Teâlâ

hakkında takdirsizlik ettiler. Beşere, Hâkk Teâlâ’nın en

büyük rahmet ve nimeti olan vahyi, gönderdiği Peygamberleri inkâr etmek cür’etinde bulundular.

Rivayet edildiğine göre; bir gün, Yahudi âlimlerinden

başhaham Mâlik bin Sayf, huzûr-u risâlete gelir. Kitablar üzerinde Efendimiz (s.a.v.) ile mübâhase etmeye

başlar. Mâlik, çok şişman bir adammış. Konuşurlarken,

Resûl-ü Ekrem (s.a.v.):

“Tevrat’ı Mûsâ’ya indiren Allâhü Teâlâ hakkı için

doğru söyle! Tevrat’ta, “Allâh (c.c.), şişman olan

âlimi sevmez” diye yazılı değil mi? Halbuki sen şişman bir hahamsın. Yahûdîlerin yedirdikleri şeylerden semizlemişsin!” buyurur. Ashâb-ı Kiram (r.a.e.)

gülüşür, Mâlik’in canı sıkılır ve: “Allâh (c.c.), beşere

hiçbir Kitab indirmemiştir” der, Nübüvvet-i Muhammedî

(s.a.v.)’i inkâr edeyim derken, hiddetinden, müşrikler

gibi, bütün Kitabları toptan inkâr ediverir.

Yahûdîler, hâdiseyi işitir: “Yazıklar olsun sana!

Mûsâ’ya Tevrât indirilmedi mi? Niçin onu inkâr ettin?”

derler. Mâlik: “Peygamber’e hiddetimden böyle söyledim” der. Yahûdîler: “Biz, öfkelendiği vakit Kitabını

inkâr eden adamı istemeyiz, sen yârın hiddetlenirsen,

Allâh (c.c.)’yu da inkâr etmekten korkmazsın” derler. Ve

kendisini başhahamlıktan azlederek, yerine Kâ’b ibn-i

Eşref’i ta’yîn ederler. Bu Âyet-i Kerime’nin nüzul sebebi

hakkında meşhur olan rivâyet budur.

(Ayıntabî Mehmed Efendi, Tibyân Tefsiri, c.2, s.38-39)

Tarih boyunca süregelmiş devletlere baktığımızda, herhangi bir bakımdan Enderun’a benzeyen bir okul göremeyiz. Devşirme sistemi ile toplanan çocuklardan en zeki ve

kabiliyetlileri özel usullerle seçiliyor ve Enderun denilen

saraydaki mektebe alınıyordu. Çalışma sistemi, programı

ve işleyişi göz önünde tutulursa Enderun’un bir mektepten

ziyade çeşitli hünerlerin, sanatların, idari ve siyasi bilgilerin

uygulamalı olarak öğretildiği bir kurs ve staj yeri olduğu anlaşılır. Mektebin temel amacı Osmanlı merkez ve taşra bürokrasisine gerekli insan kaynağını sağlamaktı. Bu itibarla

burası mülki ve askeri idarecilerin yetiştirildiği bir yer olmuştur. Bugünkü Harbiye ve Mülkiye mekteplerinin hatta daha

fazlasının aynı çatı altında birleştiği bir yer olmuştur. Enderun Mektebi, II. Murad Han zamanında Edirne Sarayı’nda

teşekkül etti. Ancak gerçek yapısına Fatih Sultan Mehmed

Han döneminde Topkapı Sarayı’nda kavuşmuştur.

Enderun Mektebinin başarısında beş temel madde bulunmaktadır. Birincisi, buradaki adaylar özel olarak teşkil

edilmiş, kurallara göre hareket eden gezici ekipler tarafından fiziki, bedeni ve ruhi özellikleri incelenerek seçilirdi.

İkincisi, başarılı olanla olmayanla ayrılmasıdır. Başarı ve

ilerleme göstermeyenler buradan orduya alınılırdı. Üçüncüsü, Enderun eğitiminin temel prensiplerinden biri de disiplindi. En küçük kusur bile cezalandırılırdı. Dördüncüsü,

Enderun gençlerinin içinde bulunduğu çevre de onların bilgi

ve görgülerinin artmasına yardımcı oluyordu. Divan-ı Hümayun üyeleri olan sadrazamlar, vezirler, kazâsker hep bu

sarayda yoğun faaliyet içerisindeydi. Bu husus Enderunlu

gençlere engin bir görüş ve tecrübe sağlıyordu. Beşincisi,

Enderunlu gençlerin kabiliyetlerine göre her türlü makâma

ulaşabileceklerini bilmeleri onların prensiplere uymalarını

sağlardı. İşte bu şartlar Enderun’da asırlarca mükemmel

devlet ve sanat adamlarının yetişmesini sağlamıştır.

(Prof. Dr. Ahmet Şimşirgil, Osmanlı Gerçekleri, s.203-205)

Enes ibni Mâlik (r.a.) şöyle dedi: “Bir Yahudi kadın, üzerine zehir sürülmüş bir koyunu kebap yaptı, Resûl-i Ekrem

(s.a.v.)’e getirdi. Peygamber (s.a.v.) de ondan yedi. Bu Yahudi kadın yakalanıp Peygamber (s.a.v.)’in huzûruna getirildi. Sahâbeden biri: “Yâ Resûlallâh! Bu kadını öldürelim

mi?” diye sordu. Resûl-i Ekrem (s.a.v.) “Hayır, öldürmeyin.” buyurdu.”

Enes (r.a.) sözüne şöyle devam etti: “Ben, o bir lokma

zehirli etin, Resûlullah (s.a.v.)’in küçük dili üzerindeki etkisini zaman zaman hissederdim.”

Tâbiîn muhaddislerinden Vehb ibni Keysân (r.a.) şöyle dedi: Abdullah ibni’z-Zübeyr (r.a.)’in minberde “Sen af

yolunu tut, iyiliği emret, kendini bilmez câhillere aldırma!” (A’râf s. 199) âyet-i kerimesini okuduğunu duydum. Abdullah ibni’z-Zübeyr (r.a.) sonra şöyle dedi: “Yemin ederim

ki, Allâhü Teâlâ bu âyette Peygamberi (s.a.v.)’e halka nasıl

davranması gerektiğini emretti. Vallahi ben de halkın arasında olduğum sürece, onlara bu âyette emredildiği şekilde

davranacağım.”

Abdullâh ibni Abbâs (r.a.) Resûlullâh (s.a.v.)’in şöyle buyurduğunu söyledi: “İnsanlara bilmeleri gereken bilgileri

öğretin. Kolaylaştırın, zorlaştırmayın. Biriniz bir şeye

kızdığı vakit sussun!”

Peygamber (s.a.v.) Efendimiz, şahsına karşı yapılan

haksızlıkları, kabalıkları bağışlardı. Hayber fethinde yakınlarını kaybeden bir Yahudi kadın, Resûlullâh (s.a.v.) Efendimizden intikam almak istemişti. Zehirlediği bir koyunu

kebap yaparak ona hediye etmişti. Fakat sevgili Efendimiz,

ağzına attığı ilk lokmayı yutmadan önce, Allâhü Teâlâ ona

etin zehirli olduğunu bildirmişti. Kâinâtın Efendisi (s.a.v.),

canına kasteden bu kadından intikam almayıp onu bağışlamış, ne yazık ki, vefât edeceği güne kadar bu zehrin etkisini

hissetmişti.

(İmâm Buhârî, Edebü’l-Müfred, c.1, s.270-271)

Münâfık erkek ve kadınlar dünyada iken kalplerinde küfür olduğu halde imân ettiklerini ilan edenler ve kendilerini

insanlara öyle gösterenlerdir. Onlar mü’min görünen, müminlerle birlikte yaşayan, gerçekte ise onlardan olmayan kimselerdir. Mü’minler dünyada iken onların münâfık olduklarını

anlamıyorlardı. Bu yüzden de onlarla birlikte yaşıyorlardı ve

aralarında çeşitli münâsebetler vardı. Bu onların dünyadaki

durumlarıydı. Ahirette ise mü’minler bir tarafta bu münâfıklar

ise başka bir tarafta kalacaklardır. Sırat üzerinden geçiş başlayınca münâfık erkekler ve kadınlar, mü’minlerin nurundan

faydalanabilmek için koşuşacaklar ancak o anda Allâh (c.c.)

mü’minlerle münâfıkların arasını bir perdeyle ayıracaktır.

Bu perde müminlerin tarafını nur ve rahmetle doldururken,

kâfirlerin tarafını azâba ve karanlığa çevirecektir. Allâh (c.c.)

bu sahneyi bizlere şu şekilde tasvir etmektedir:

“Münâfık erkeklerle münâfık kadınların mü’minlere:

“Bizi bekleyin, nurunuzdan bir parça ışık alalım” diyeceği günde kendilerine: “Arkanıza dönün de bir ışık arayın!” denilir. Nihâyet onların arasına, içinde rahmet, dışında azâp bulunan kapılı bir sur çekilir.” (Hadid s. 13)

Böylece Allâh (c.c.) münâfık erkek ve kadınları, mü’min

erkek ve kadınların nurlarından ışık alarak yollarını bulmaktan yoksun bırakacaktır. Sıratın üzerinde Allâh (c.c.)’un rahmet ve güveninden yararlanamayacaklardır. O an münâfık

erkek ve kadınlar mü’minlere şöyle seslenirler: “Biz sizinle

beraber değil miydik?” (Hadid s. 14)

Yani dünyada iken bizler sizlerle beraber değil miydik?

Zira onlar dünyada imân etmiş gözüküyorlar, dolayısıyla

mü’minlerle birlikte oturuyor ve onlarla bir arada yaşıyorlardı.

Onlara “Bu dünyada iken böyleydi. Çünkü insan orada gerçekte inanmadığı şeyin aksine inanıyor gibi gözükebiliyordu.

İmân etmediği halde imân etmiş iddiasında bulunabiliyordu.

Oysa şimdi ahirette zahir ve batın, gizli veya açık hiçbir şey

yoktur” denilir.

(Muhammed Mütevelli Şaravî, Kuran’da Kıyâmet Sahneleri, s.157-158)

1. Tertibe riâyet etmek. Yani yıkanacak organları sırası

ile yıkamak. Bu sıra abdest hakkında nâzil olan şu Âyet-i

Kerime’deki sıradır: “Ey imân edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi ve

başınıza mesh edip her iki topuğa kadar ayaklarınızı

yıkayın. Eğer cünüb olduysanız boy abdesti alın. Eğer

hasta olmuşsanız, yahud bir sefer üzerindeyseniz veya

içinizden biri ayak yolundan gelmişse yahud da kadınlara dokunmuşsanız ve bu halde su da bulamamışsanız o

vakit tertemiz bir toprakla teyemmüm edin, binaenâleyh

(niyyetle) ondan yüzlerinize ve ellerinize sürün. Allâh

(c.c.) sizin üzerinize bir güçlük yapmak istemez, fakat

iyice temizlenmenizi ve üstünüzdeki nimetinin tamamlanmasını ister. Tâ ki şükredesiniz.” (Mâide s. 6) 2. Parmakları hilâllemek. Hadîs-i Şerif’te geldi ki; “Cehennem ateşi

parmak aralarınızı hilâllemeden önce parmaklarınızı

hilâlleyiniz” El ve ayak parmaklarının aralarını hilâllemek

lâzımdır. Bir elini diğer elinin üstüne getirerek, parmaklarını, parmakları arasına sokup hilâllemelidir. Sol elinin küçük

parmağı ile sağ ayağının küçük parmağından başlayıp ve

altından sokup sol ayağının küçük parmağında bitirmelidir.

3. Yıkanan her yeri üç defa yıkamak. 4. Başı kaplayarak

meshetmek. İki ellerinin (küçük parmaktan itibaren) üçer

parmağını başın önüne koyup, baş ve şehâdet parmaklarını

kaldırarak, arkaya doğru çekerek, sonra el ayalarını indirip

başın yan taraflarından arkadan öne doğru getirerek, başladığı yere gelinceye kadar devam ettirerek yapılır. Hadîs-i

Şerif’te böyle gelmiştir. 5. Abdestsizlikten kurtulmak, Allâhü

Teâlâ’nın emrine uymak ve namaz kılmak için niyet etmek.

6. Abdeste sağdan başlamak. 7. Meshe alından başlamak.

8. Ellerini ve ayaklarını yıkamaya parmaklarından başlamak. Her uzvu yıkarken me’sûr olan (Peygamber (s.a.v.)

Efendimiz ve Ashâbı (r.a.e.)’den bildirilen) duâları okumak.

(Bîrgîvî Vasiyetnamesi - Kadızâde Şerhi, s.276)

“Habîb-i Zîşân’ım! Sen bilmedin mi ve sana haber

gelmedi mi şol kimseden ki, Allâhü Teâlâ ona mülk

ve saltanat verdiği için İbrâhîm’in Râbbi hakkında

mücâdele etti. Ki o zamânda İbrâhîm: “Benim Rabbim

diriltir ve öldürür.” dedi. Mücâdele eden (Nemrûd):

“Ben de diriltir ve öldürürüm.” dedi. İbrâhîm (a.s.):

“Allâhü Te‘âlâ güneşi maşrıkdan getirir, sen de kâdir

isen güneşi mağribden getir.” dedi. Kâfir mebhût oldu,

zîrâ Allâhü Teâlâ zâlim olan kavmi hidâyette kılmaz.”

(Bakara s. 258)

Nemrûd’un ülûhiyyet davâsına cür’et ve tekebbürünün sebebinin Allâhü Teâlâ Hazretleri’nin kendisine vermiş olduğu mülk ve saltanat olduğunu Cenâb-ı Hâkk bu

âyet-i celîlede beyân buyurmuştur. Bu karşılıklı konuşma,

İbrâhîm (a.s.) ile Nemrûd arasında Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın

âteşten çıktığı gün olmuştu. Bundan önce İbrâhîm (a.s.)

Nemrûd ile görüşmemişti. Cenâb-ı Hâkk, Nemrûd isimli hükümdara Allâh (c.c.)’a îmân etmesi için bir melek gönderdi.

Fakat o îmân etmedi, kabûl etmedi. Melek onu ikinci olarak

îmâna davet eyledi, o yine kabûl etmedi. Nemrûd üçüncü

olarak îmana davet edildi, yine kabûl etmedi ve meleğe

şöyle dedi: “Sen tarâftarlarını topla, ben de adamlarımı

toplayayım da savaşalım.”

Nemrûd, güneş doğarken ordusunu ve askerlerini yığdı.

Cenâb-ı Hâkk da ona sivrisinek sürüleri gönderdi ki, gökyüzü sinekten görülmüyordu. Böylece Cenâb-ı Hâkk onlara sinekleri musâllat kıldı. Öyle ki, sinekler onların etlerini

yediler, kanlarını emdiler ve onları kupkuru kemik bıraktılar.

Sineklerden biri de Nemrûd’un burnundan beynine girdi.

Onun dimâğında tam dört yüz sene kaldı. Bu sûretle de

Cenâb-ı Hâkk onu azâblandırdı. Nemrûd bu müddet içinde

başını tokmakla dâima dövdürmüştür. Ve nihâyet Cenâb-ı

Hâkk onu böylece helâk etti. (Târîh-i Ebû’l- Fidâ)

(Hz. Mahmûd Sâmî Ramazânoğlu (k.s.), Hz. İbrâhîm (a.s.), s.17-19)

Ebû Hüreyre (r.a.) Nebiyy-i Ekrem (s.a.v.)’in şöyle buyurduğunu söyledi: “Mü’min, kardeşinin aynasıdır. Mü’min,

mü’minin kardeşidir. Onun zarar görmesini önler; onu

arkasından koruyup kollar.” Ebû Hüreyre (r.a.) şöyle

dedi: “Mü’min, mü’min kardeşinin aynasıdır. Onda bir eksik,

kusur görünce düzeltir.”

Ashâb-ı Kirâm (r.a.e.)’den Müstevrid ibni Şeddâd (r.a.),

Nebiyy-i Ekrem (s.a.v.)’in şöyle buyurduğunu söyledi: “Kim

bir müslümanın aleyhinde bulunarak birinden bir lokma menfaat elde ederse, Allâhü Teâlâ ona, yediğinin bir

mislini cehennemde yedirir. Bir kimse müslüman kardeşinin aleyhinde bulunarak birinden bir giyecek elde

etse, Allâhü Teâlâ buna karşılık ona cehennem elbisesi

giydirir. Kim bir menfaat karşılığında, birine şöhret ve

itibâr kazandırmak için onu lâyık olmadığı şekilde överse, Allâhü Teâlâ bu yağcıyı, kıyâmet gününde herkesin

huzûrunda rezil eder.”

Ayna yüzdeki kusurları gösterir. İnsan başkalarına o

hâliyle görünmemek için kendine çeki düzen verdiği gibi,

mü’min kardeşine de ayna olmalıdır. Onun göremediği,

ama kendisinin fark ettiği maddî ve mânevî kusurlarını ona

söylemelidir; hatalarını ve yanlışlarını hatırlatmalı, onları

gidermesini istemelidir. Ayna nasıl pırıl pırılsa, mü’min de

öyle olmalı. Kardeşi onun mânevî güzelliğini fark edip Allâh

(c.c.)’u hatırlamalı ve kendine çekidüzen vermelidir. Bir insan, biriyle dost olur, sonra onun düşmanına giderek dostunun aleyhinde konuşur, onu çekiştirir, böylece bir menfaat

elde ederse, Allâhü Teâlâ o insanın cezâsını âhirette mutlaka verir. Bir kimse, bir çıkar elde etmek için birini sen şöyle

iyi adamsın, böyle mükemmelsin diye överse, Allâhü Teâlâ

onu bu yalancılığı, ikiyüzlülüğü dolayısıyla kıyâmet gününde ağır şekilde cezâlandırır ve âleme rezil eder.

(İmâm Buhârî, Edebü’l-Müfred, c.1, s.265-267)

Mısır’da iken, İmam Şafii (r.âleyh) Resûlullâh

(s.a.v.)’den bir hadis nakletti. Topluluktan birisi dedi

ki: “Ey Abdullah! Sen de mi kabul ediyorsun?” İmâm

Şafii (r.âleyh) sinirlenerek dedi ki: “Sen beni kiliseden çıkarken veya benim belimde zünnar bulunurken mi gördün ki Resûlullâh (s.a.v.)’den bir hadis

olsun da onu kabul etmeyeyim.”

Ebu Nuaym (r.âleyh) şöyle nakletti: Bir adam

İmâm Şafii (r.âleyh)’e bir hadis hakkında sordu.

İmam Şafii (r.âleyh) de “Bu hadis sahihtir” dedi. O

kişi: “Sen ne diyorsun?” dedi. İmâm Şafii (r.âleyh)

sinirlendi ve dedi ki: “Ben, Resûlullâh (s.a.v.)’den bir

hadis naklettiğim zaman o hadise aykırı görüş bildirirsem, hangi semâ beni gölgelendirir, hangi yer

beni barındırır?”

Ebu Nuaym (r.âleyh), Rebi (r.âleyh)’in şöyle dediğini nakletti: İmâm Şafii (r.âleyh) bir hadis anlattı.

Birisi ona: “Bu hadisi sen kabul ediyor musun?” diye

sordu. İmâm Şafii (r.âleyh) dedi ki: “Bana Resûlullâh

(s.a.v.)’den sahih bir hadis gelir de onu kabul etmezsem, şahit olunuz ki benim aklım yok olmuştur.”

Bir başka rivayette İmâm Şafii (r.âleyh) şöyle

dedi: “Resûlullâh (s.a.v.)’den sahih bir hadis olduğu

zaman onu kabul eder, kendi sözümü yok sayarım.”

Ebu Nuaym (r.âleyh) İmam Şafii (r.âleyh)’in şöyle

dediğini nakletti: “Size Resûlullâh (s.a.v.)’in sünnetinden herhangi bir şey ulaşırsa, ona hemen tabi

olup onu yaşayınız. Başka kişilerin sözlerine asla

iltifât etmeyiniz.” (İmam Suyutî, Akidede Sünnetin Yeri, s.155-156)