نظامی بار خسرو پرویز را توصیف کرده که چطور پنج صف از توانگران، درویشان، بیماران، بندیان و اعدامیان در حضورش می‌ایستادند و منادی ندا می‌کرد که هر کس به صف پشت سرش بنگرد. پشت سر صف آخر هم امید رهایی بود.

خلاصه توانگر از دیدن درویش و درویش از به یاد آوردن نعمت سلامتی و بیمار وز شکر آزادی و زندانی از دیدن این که قرار نیست اعدام شود و اعدامی‌ها از امید رهایی خوشحال می‌شدند!

بعد چند بیت در صفت خوان خسرو و بذل بخشش او آورده است که خواندنی است.

خسرو نامه‌ای به شیرین نوشت در تعزیت مرگ فرهاد که البته خالی از نیش و کنایه نبود.

شیرین جوابی به نامه نداد اما با «همت» خود باعث مرگ مریم شد. این همت از نوع دعا و توجه معنوی است و قبلا هم شیرین اشاره کرده بود که من رموز بابلی در جادوگری را می‌دانم

پس از ملاقات شیرین و فرهاد، کوهکن جان و توان تازه‌ای یافت و جاسوسان به خسرو خبر دادند که اگر همینگونه پیش رود خسرو کار کوه را تا یک ماه دیگر تمام می‌کند.

خسرو به راهنمایی مشاورانش کسی را فرستاد که به دروغ به فرهاد گفت شیرین مرده است و فرهاد هم از غصه جان داد

در ابیاتی که این جلسه می‌خوانیم شیرین که صفت بیستون و کوه کندن فرهاد را بسیار شنیده است تصمیم می‌گیرد به دیدار او برود. از قضا گلگون به دلیلی آماده نبود و اسب دیگری را برای شاهدخت ارمن آماده می‌کنند. 

شیرین به بیستون می‌رسد و با حیرت کوه کندن فرهاد را تماشا می‌کند و از او با یک پیاله شیر پذیرایی می‌کند و وقت بازگشتن اسبش تاب وزن او و جواهراتش را نمی‌آورد و سقط می‌شود.

اینجا یکی از مشهورترین صحنه‌های خسرو و شیرین اتفاق می‌افتد و فرهاد اسب مرده و شیرین که هنوز بر آن سوار است را به دوش می‌گیرد و به خانه می‌رساند

خسرو که آوازه عشق و آوارگی فرهاد را شناخت با اطرافیانش مشورت کرد و به توصیه آنها او را به دربار فراخواند که مگر با پول بتواند او را از عشقش منصرف کند.

بعد از مناظره‌ای خسرو دریافت که عشق فرهاد غیر از آن است که با زر خریده شود و به او پیشنهاد کرد که اگر در کوه بیستون معبری برای گذر او بکند، شاه از شیرین صرفنظر خواهد کرد و او را به عاشق دلداده‌اش وا خواهد گذاشت.

فرهاد چون و چرا نکرد و به کندن کوه مشغول شد و هر وقت دست از کار می‌کشید از دوری شیرین ناله و زاری می‌کرد

در آخرین باب کلیله و دمنه داستان شاهزاده‌ای را می‌خوانیم که همراه یک برزگرزاده، یک تاجرزاده و یک اشرافزاده در جایی سرگردان‌اند و بحث می‌کنند که سرمایه معنوی کدام‌شان کارسازتر است.

فرهاد که در همان دیدار اول عاشق شیرین شد سر به بیابان گذاشت و همدم جانوران صحرا شد و کارش زاری از عشق شیرین است

داستان جهانگردی که یک میمون و یک مار و یک ببر و یک زرگر را از چاهی نجات می‌دهد و حیوانات با او وفاداری می‌کنند و خوبی‌اش را با خوبی پاسخ می‌دهند اما زرگر غدر می‌کند و سزای خیانت خود را هم با جانش می‌دهد

در ابتدای جلسه ابیات باقیمانده از گله‌گذاری شیرین به شاپور را خواندیم و پس از آن فرهاد عاشق وارد داستان شد.

شیرین دنبال کسی می‌گشت که برایش جویی بکشد تا شیری که چوپانانش می‌دوشند را از یکی دو فرسنگ آنسوتر به نزدیک قصر بیاورد و شاپور گفت که من همشاگردی‌ای داشتم به نام فرهاد و تیشه در دستش مانند قلم‌موی نقاشی است و به این ترتیب پای فرهاد به داستان باز شد

در بخش پایانی باب پادشاه و برهمنان کمی دیگر از گفتگوی کشدار و کمی مسخرهٔ بلار با مخدومش ادامه پیدا کرد و در نهایت وقتی بلار فهمید که شاه در نهایت حلم و گذشت است آشکار کرد که سوگلی‌اش زنده است و همه چیز به خوبی و خوشی پایان یافت