می‌خوانیم

توصیه‌های کیکاوس زیاری به پسرش گیلان‌شاه درباره همخوابی. چند خط اول توصیه‌های عمومی است درباره پرهیز از تمتع در حال مستی و وقت نگاه داشت و این‌ها. تا این که به این جمله می‌رسد:«اما از غلامان و زنان میل خویش به یک جنس مدار تا از هر دو گونه بهره‌ور باشی ...»

همانطور که به درستی حدس زده‌اید عشق ورزیدن در زمان کیکاوس زیاری معنایش کمی متفاوت بوده با امروز. تا اواسط باب، نویسنده بطور روشن نمی‌گوید که مشخصات معشوق چیست ولی در حکایتی که از جدّش شمس‌المعالی نقل می‌کند معشوق غلامی نوخاسته است که شمس‌المعالی برای پرهیز از عاشق شدن او را می‌فرستد «تا به خانه خویش بنشیند و تا آنگه که ریش برنیاورد نخواهم که از خانه بیرون آید».

بر خلاف انتظار، باب سیزدهم چیز زیادی درباره شطرنج و نرد نمی‌گوید الا توصیه به این که در حین بازی از مزاح خودداری کنند و قمار نکنند و حرمت حریف را چطور رعایت کنند و این‌ها.

بیشتر این فصل کوتاه به حدود و آداب مزاح کردن می‌پردازد

در باب دوازدهم قابوسنامه کیکاوس پسرش گیلانشاه را نصیحت می‌کند که آداب مهمانی رفتن و مهمانی دادن چیست و مانند فصل‌های گذشته تاکید دارد روی آبروداری و حفظ وجهه

«تا نبید خوش نبود مهمان مکن که همه‌روز خود مردمان نان خورند، سیکی خوش و سماع خوش باید تا اگر در خوان و کاسه تقصیری افتد عیب خوان تو بدان پوشیده گردد ... سیکی که خوری خوشترین خور، و سماع که شنوی خوشترین شنو، و اگر حرامی کنی با کسی نیکو کن تا اگر در آن جهان ماخوذ باشی بدین جهان معیوب و مذموم نباشی»

در کتاب ادبیات فارسی زمان ما فرازهایی از قابوسنامه بود. قاعدتا بخش‌های پاستوریزه و شرعی آن! یادم هست که وقتی به این درس رسیدیم یکی از همکلاسی‌ها با آب و تاب تعریف می‌کرد که ما کتابش را در خانه داریم و حتی یک فصل دارد درباره شراب خوردن و یک فصل درباره این که (ببخشید) چطور با زنت بخوابی!

کیکاوس برای پسرش گیلانشاه سنگ تمام گذاشته و از رمز و راز همه زیر و بم زندگی گفته است. 

این باب نسبتا کوتاه، در مقدمه پسر را نهی می‌کند از شراب خوردن اما با نگاهی واقع‌بین می‌گوید همانقدر که من نصیحت پدرم را شنیدم تو هم نصیحت مرا خواهی شنید «که جوانان به قول کسی از جوانی بازنگردند»!

بعد توصیه‌هایی در آداب شراب خوردن و نخوردن دارد که خواندنی است و واضح‌تر از هر باب دیگری شخصیت محافظه‌کار و محتاط و آبرودار کیکاوس زیاری را نمایش می‌دهد.

کیکاوس زیاری، در این باب کوتاه نصیحت‌هایی به پسرش گیلانشاه می‌کند در باب غذا خوردن و آیین آن

یک نکته‌ای که نه فقط درباره غذا خوردن، بلکه درباره بیشتر روتین‌های زندگی، مثلا خوابیدن و همخوابه شدن و غیره، بر آن تاکید می‌شود این است که هر کاری وقتی دارد و انسان نباید مانند ستوران هر وقتی که دستش رسید هر کاری را انجام دهد.

اینجا هم به فرزند توصیه می‌کند که یکبار در بامداد به خلوت مسکنه (ناشتا) کند و یک بار هم پس از نماز پیشین با اهل و عیال نان بخورد و به لقمه دیگران هم نگاه نکند.

توصیه‌هایی هم درباره ترتیب غذاها دارد و این که چطور باید توجه کرد که همه کسانی که سر سفره نشسته‌اند نصیب کافی ببرند.

بهرهٔ خویش به حسب طاقت خویش از روزگار خویش بردار که چون پیر شوی خود نتوانی. چنانکه آن پیر گفت: چندین سال خیره غم خوردم که چون پیر شوم خوب‌رویان مرا نخواهند، اکنون که پیر شدم خود ایشان را نمی‌خواهم!

در باب هشتم، کیکاوس ۵۵ پند منسوب به انوشیروان دادگر را بدون هیچ مقدمه‌ای نقل می‌کند. پندهای اول تا سی و نهم شماره دارند ولی از چهل تا آخر فقط با «گفت» شروع می‌شوند. احتمالا کیکاوس در ابتدا قصد داشته چهل پند نقل کند ولی بعدا حیفش آمده گیلانشاه از پانزده پند بعدی بی‌نصیب بماند!

کیکاوس زیاری بیشتر از هر چیز دیگری دغدغهٔ وجهه و آبرو دارد. دغدغهٔ این که مبادا در چشم مردمان خرد و ناتوان  و زشت به نظر بیاید و این دغدغه در بسیاری از باب‌های قابوسنامه منعکس شده است از جمله لابلای پندهایی که در این باب در ضرورت راستگویی به گیلانشاه می‌دهد.

مثلا:‌ « راستِ به دروغ مانند مگوی، که دروغِ به راست همانا، به از راستِ به دروغ همانا، که آن دروغ مقبول بود و آن راست نامقبول. پس از راست گفتن نامقبول بپرهیز»

این باب نسبتا طولانی است و به چندین حکایت مزین شده است و حکایت معروف «کون زین سو کن» هم در این باب است!

این باب قابوسنامه نسبتا طولانی است و پیامش هم بر خلاف باب‌های گذشته چندان سرراست نیست. بطور کلی می‌گوید که مرد باید با خردورزی و هنراندوزی نام خود را بالا ببرد و همه چیز به گوهر و پدر و مادر نیست.