Nihayet

Nihayet Dergisi , ünlü yazarlar ve kedilerini sizin için derledi.

Ayşe Şasa

“Bülent kedileri çok severdi” diyor Şasa, eşinin ölümünün ardından verdiği bir söyleşide. Evde yaşayan son kedi de göçtüğünde cam önünde duran kedi biblosuna hüzünle bakıyormuş. Kedilerden birinin isminin “Zenit” olduğunu biliyoruz ama hep birlikte sığdıkları bu karedeki o mudur?

“Telif” kelimesi, Arapça “alışmak, tanışmak” fiilinden türemiş. “Uzlaştırma” anlamına geliyor. Nasıl olmuş da “kişinin her türlü fikrî emeği ile meydana getirdiği ürün” anlamını kazanmış, onu bilemiyoruz. Ya da biliyoruz, ama işin o kadarını araştırma kısmını siz değerli okura bırakıyoruz. İş bu kelimenin bir de “ eser yazmak” anlamı var ki, ilk anlamdan buraya kadar nasıl gelmiş iş, bunun açıklamasını da bilmeyip de bilmekten gelebilmek için Tâhirü’l-Mevlevî’ye başvuruyoruz. Hazret, şöyle diyor: “Müellifin bahisleri birbirine ısındırmak sûretiyle kitabına dercetmesi ve eserinde birçok mâlûmat vermesi kitap yazmaya ‘te’lif’ denilmesine sebep olsa gerektir.”

Cumhuriyet sonrası Doğu-Batı arasına sıkışmışlığı en güzel anlatan eserlerden olan Fatih-Harbiye’yi okurken ilginç bir mukayese ile karşılaşmıştım. Peyami Safa’nın usta kaleminden neşet eden Neriman ve Faiz Bey karakterlerinin, tartışmaları esnasında Neriman’ın dilinden “Bütün Şark kedilere benziyor” teşbihi dökülür. Garp’ı ise köpeğe benzetir. Müellif buradan birtakım psikolojik ve içtimai yorumlara girer. Hakikaten bugün dahi vakıflara, kitapçılara, mezarlıklara gittiğinizde kedilerin bu tür mekânlardan eksik olmadıklarını görürsünüz. Keza Batı’da boyunlarına bir tasma takarak köpek gezdiren insanların mebzul miktarda oldukları gibi. Günümüz parklarında çokça köpek gezdirenlere şahit olmamız Batılılaşmanın bir tezahürü olarak da düşünülebilir gibi geliyor bana.

Tasavvuf İslam’ın iç/bâtıni boyutu olarak tarif edilebilir. Tasavvufi düşünceden neşet eden sufi psikolojisi, ruhu metafizik ve kozmik olandan ayırmaz. Metafizik, bu psikolojinin temelini ve niteliksel ölçütlerini sağlar. Bu yönüyle de empirik psikolojinin bir parçası olarak anlaşılamaz.

Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında Müslümanca düşünme ve yaşamanın derdini ve davasını taşıyan birçok aydının hayatında iki hususiyet dikkat çekmektedir. Birincisi, mağlup devletin ve ümmetin yeniden inşası hususunda içlerinde büyüttükleri dert ve dava onlarda entelektüel bir kriz ve arayış şeklinde tezahür etmiştir. İkincisi ise resmiyetin reddettiğinin ve bireylerin kaybettiğinin mana ve maneviyat olması itibariyle bu aydınlar, kendi hayatlarında da anlam eksikliğini hissederek “yaşanmaya değer bir hayat” için bir gönül adamının sözüne ve sohbetine ihtiyaç duymuşlardır. Hayatları ve eserleriyle de bu ruhu yeni inşa sürecinin temeline koymuşlardır.

Geçen ağustos ayında vefat eden İsrailli ünlü barış aktivisti ve gazeteci Ulvi Avnery, İsrailli bir heyetle Mısır’a yaptıkları ziyarette kendilerini karşılayan Mısırlı generale “1973’te Yom Kippur’da bizi nasıl şaşırttınız, anlamadık” dediğinde, generalin kendilerine “Bizi anlamak istiyorsanız haberleri değil, şiirimizi okuyun” diyerek cevap verdiğini aktarır. Filistin’in millî şairi olarak bilinen Mahmud Derviş’in şiirinde, Filistin’i âdeta yeniden inşa eden dizelerinde de Filistin meselesinin ve bu toprakların ruhunun izini sürmek mümkündür. Derviş’in hayatı ve şiiri Filistin’in kaderiyle iç içe geçmiştir. Öyle ki Mahmud Derviş’in sürgünleri ve mısraları üzerinden Filistin’in kısa bir tarihini yazmak mümkündür. Nitekim bu büyük şair 2018 yılının “Arap Kültür Sembolü” olarak seçilmiştir.

Herkesin güzel veya yakışıklı, herkesin başarılı veya zengin, herkesin mutlu veya keyifli olduğu sosyal medya illüzyonunda kendi hayatını doluya koysa almıyor, boşa koysa dolmuyor. Suni olanı gerçek sanıp, gerçeğe suni yollardan ulaşmaya çalışıyor. Hızlı, kolay ve zahmetsiz. Gerçeğinde olmayınca tesellisi sanalında oluyor. Hızlı, kolay, zahmetsiz.

Derler ki, “İnsan bir şeysiz yapamıyorsa onun bağımlısıdır.” Birkaç gazete başlığıyla izah edelim: Hayatının 6 yılını bir internet kafede geçiren ve internet bağımlılığından kurtulmak isteyen bir Çinli, polis i arayarak “Kendimi kontrol edemiyorum. Beni birkaç aylığına hapse atın” diyerek sorununa çare bulmaya çalışmıştır. Güney Kore’de günün 12 saatini internet kafelerde geçiren bilgisayar bağımlısı evli çift, sanal bebekleriyle ilgilenirken, gerçek bebekleri açlıktan ölmüştür. Çin’de 30 yaşında bir yetişkin 3 gün boyunca video oyunu oynaması nedeniyle temel ihtiyaçlarını karşılayamamış ve ölmüştür.