NIVOZ Podcast

In deze podcast gaan Rianne en Hanneke in gesprek met Ina Cijvat, docent-onderzoeker aan de HvA, over hoe samenwerken ertoe leidt dat leraren meer handelingsvermogen ervaren. Margriet Kuilder, al dertig jaar werkzaam in het onderwijs, deelt hoe zij dit aan den lijve ondervindt in de onderbouw bij haar op school.

Ze onderzoeken hoe het bewust inrichten van trage tijd, bijvoorbeeld door gebruik te maken van causale diagrammen, er echt toe kan leiden dat leraren minder werkdruk en meer professionele ontwikkeling ervaren.

Meer lezen over causale diagrammen: https://van12tot18.nl/artikelen/patronen-in-scholen-waarom-het-leren-van-leraren-problematisch-is

In deze podcast naar aanleiding van Staat van het Duurzaam Onderwijs 2025 gaan Nelleke Jacobs (Leren voor Morgen), Jim Soeteman (LAKS) en Yorrit Luijckx (Albeda) onder leiding van NIVOZ-onderzoeker Jelle Ris in gesprek over twee belangrijke conclusies uit het rapport: Hoe creëer je een veilige klas waarin ruimte is voor verschillende – soms conflicterende – perspectieven? En hoe help je leerlingen en studenten om de stap te maken van “wat weet ik?” naar “wat vind ik ervan en wat kan ik ermee?” De aflevering biedt concrete aanknopingspunten voor pedagogisch handelen, ervaringsgericht leren en het ontwikkelen van handelingsperspectief.

In het rapport zien we positieve trends als het gaat om het verankeren van duurzaam onderwijs, maar we zijn er nog niet. Vanuit verschillende perspectieven (expert, leerling en docent) verkennen we wat er voor nodig is om deze rapporten uiteindelijk overbodig te maken.

Leren voor Morgen - uitgever van De Staat van het Duurzaam Onderwijs - is een samenwerking van ruim 150 onderwijsinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Sinds 2017 brengen ze al deze partijen samen om te bouwen aan duurzaam, toekomstbestendig onderwijs. Lees meer over hun werk op lerenvoormorgen.org.

In deze aflevering reis ik af naar Panningen in Noord-Limburg. Daar spreek ik Mathijs Drummen. Hij is directeur van Buurtcollege Maas en Peel, een middelbare school met Agora-onderwijs die hij zes jaar geleden startte.

In een plattelandsgemeente waar kerk en verenigingen minder mensen samenbrengen, is de school opnieuw een ontmoetingsplek geworden. Ouders, grootouders en de buurt lopen er gewoon binnen. Mathijs vertelt hoe dat werkt: leerlingen van 12 tot 18 jaar en van alle niveaus zitten door elkaar, leren aan zelfgekozen challenges en worden begeleid door coaches die hij "de facto schoolouders" noemt.

Mathijs is ook medevoorzitter van de Vereniging Agora Onderwijs. Zo komt het gesprek ook op pedagogisch leiderschap. Hoe geef je vanuit een visie leiding aan een school, en tegelijk aan een beweging die snel groeit? Agora begon twaalf jaar geleden in Roermond en telt nu zo'n 35 scholen. Er komen er elk jaar vijf of zes bij, steeds vaker in het primair onderwijs. Mathijs neemt je mee in de stap van Agora als start-up naar scale-up.

Links

• Buurtcollege Maas en Peel: https://www.buurtcollegemaasenpeel.nl/
• Vereniging Agora Onderwijs: https://www.verenigingagoraonderwijs.nl/

Eerder dit jaar was Je Goed Recht te gast bij een dialoogavond over mensenrechten in Dokhuis. In deze aflevering spreken Hosein en Marco met Carlijn en Dominique over hun aanpak. Want in een tijd van digitalisering maken zij juist een omgekeerde beweging: ze openen fysieke winkels en zijn met popups aanwezig op braderieën om hun gratis rechtshulp aan Rotterdammers zo laagdrempelig mogelijk aan te bieden. Ze lossen juridische problemen op en maken regelgeving begrijpelijk, maar proberen ook een antwoord op de onderliggende vraag te formuleren. Door kennis en ervaring, maar bovenal door nabijheid en menselijkheid.

Op zijn zevende verhuisde Emin Kececi naar Turkije, op zijn elfde kwam hij terug. Emin Kececi kreeg in groep 8 een VMBO-advies dat losstond van zijn Cito-score.

Zijn ouders leenden geld en sloegen drie zomers Turkije over om hem te laten stapelen, op één voorwaarde: dat hij later de stille krachten zou zien die die kans níet krijgen.

Vandaag doet Emin dit. Hij volgde zijn droom om 'held' te worden, dus leraar!

Emin is docent Engels op het Caland Lyceum en Lumion in Amsterdam Nieuw-West, scholen die de selectie bewust uitstellen. Jan Jaap Hubeek bezoekt hem en vraagt door: wat doen ze precies, waarom doen ze het, en vooral — wat vraagt het van een onderwijsteam om zo naar leerlingen te blijven kijken?

Vijftig jaar geleden werd Suriname onafhankelijk. Surinaamse leerlingen leren nog altijd veel over Nederland; Nederlandse leerlingen nauwelijks iets over Suriname. Dat eenzijdige kennisverkeer is geen detail, het bepaalt hoe we ons tot elkaar verhouden. In deze podcast bezoekt Jan Jaap Hubeek Hanna Mitra Rambaran, docent bestuurskunde aan de Haagse Hogeschool. Binnen de minor 'Racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving' geeft zij les over het koloniale verleden en de doorwerking daarvan.

Toen ze begon, stuitte ze op een hardnekkig feit: bruikbaar lesmateriaal was er niet. Dus deed ze in een vakantie zelf het onderzoek en schreef ze haar eigen syllabus, met een tijdlijn van het Haags Historisch Museum.

Die tijdlijn lopen we langs. Jan Pieterszoon Coen en de Banda-eilanden, waar een hele bevolking werd uitgeroeid om de handel in nootmuskaat. Het contractarbeidersmodel dat al werd geoefend vóór de slavernij was afgeschaft. De tien jaar staatstoezicht daarna, waarin niet de vrijgemaakten maar de plantagehouders werden gecompenseerd. En de opstand op plantage Mariënburg in 1902, waar vierentwintig mannen werden doodgeschoten en met ongebluste kalk in een massagraf verdwenen - een plantage van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, de voorloper van ABN AMRO.

"Dat zijn verhalen die heb je nooit hoorde op school."

Maar het gesprek gaat over meer dan de feiten. Over wat het van een docent vraagt om dit onderwerp op de agenda te krijgen én te houden. Over studenten die boos weglopen, en over studenten bij wie het landt zodra ze zien wie er in een Gouden Eeuw-schilderij op de laagste plek staat. Over de wrange constatering dat het koloniaal verleden pas nu in de onderwijsvisie verschijnt - drie jaar nadat zij het bouwde.

En over de vraag wie zich dit denken kan veroorloven. Mitra Rambaran werkte in Suriname bij de medische zending, in het binnenland.

"In Suriname is men bezig met overleven. Als je het goed hebt in je leven, ga je over dit soort dingen nadenken."

Haar boodschap aan wie iets met dit thema wil: je hoeft het niet alleen te doen. Ga in gesprek met wie er al mee bezig is, gebruik hun materiaal én noem hun naam. En gevraagd waar ze over vijf jaar hoopt te staan: als gastspreker voor de klas.

Genoemd in deze aflevering

• Staat en slavernij. Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen — Rose Mary Allen e.a. Uitgever: Athenaeum (2023)
• De suiker die niet zoet was — Safdar Zaidi & Marieke de Wijs, vertaald door Mitra Rambaran (U2pi, 2013)
• De vloek van de nootmuskaat. Boodschap aan een planeet in crisis — Amitav Ghosh, vertaald door Menno Grootveld (Atlas Contact, 2024, ISBN 978-90-450-5133-8)
• Haags Historisch Museum (tentoonstelling over zwarte bedienden) en het Mauritshuis
• Het Surinaams Museum en The Black Archives, Amsterdam
• Het artikel dat aanleiding was voor dit gesprek: Vijftig jaar Surinaamse onafhankelijkheid: wat we (niet) over elkaar leerden, Rasheed Jamaloodin, Red Pers: https://redpers.nl/vijftig-jaar-surinaamse-onafhankelijkheid-wat-we-niet-over-elkaar-leerden/

Nederland selecteert kinderen op hun twaalfde, over meer niveaus dan welk land ook. Vrijwel iedereen die zich erin verdiept heeft zegt dat het anders moet én toch verandert er niets.

Jan Jaap Hubeek spreekt met Marjolein Moorman en Marco Frijlink over wat vroege selectie doet met kinderen, met scholen en met de samenleving die daaruit ontstaat.

Over stress, segregatie en kansenongelijkheid. Over stapelen als symptoombestrijding. En over de vraag wat er morgen al kan veranderen, zonder dat één wet wordt aangepast.

Te gast in deze aflevering:

Marjolein Moorman — oud-wethouder onderwijs in Amsterdam, nu Kamerlid voor Progressief Nederland.

Marco Frijlink — voorzitter van de Vereniging Openbaar Onderwijs, een vereniging die zich sinds 1866 met kansengelijkheid bezighoudt.

https://laterselecteren.nu/

********************

Genoemd in deze aflevering:

Louise Elffers, Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs — Walburg Pers, 2022

Michael Sandel, De tirannie van verdienste. Over de toekomst van de democratie — Ten Have, 2020

Philippe Meirieu, Pedagogiek: de plicht om weerstand te bieden (vertaling Simon Verwer) — Phronese, 2019

Onderwijsraad, Later selecteren, beter differentiëren — Onderwijsraad, 2021 — https://www.onderwijsraad.nl/documenten/2021/04/15/later-selecteren-beter-differentieren

Jan Jaap Hubeek, Mens blijven tussen systemen — Telos, 2026

Ook genoemd: De Nivoz-podcast met Eddie Denessen over later selecteren.

Over deze podcast: Een podcast van stichting NIVOZ, het Nederlands Instituut voor Onderwijs en Opvoedingszaken.

Abonneer je om geen aflevering te missen. Waardeer je wat je hoort? Een review helpt anderen ons te vinden.

In deze aflevering gaan Jan Jaap Hubeek en Leone de Voogd bij de PO-raad op bezoek om te spreken over het dialoogmodel 'bouwen aan brede onderwijskwaliteit'.

Bestuurders Annemieke Miltenburg en Inge Oelen vertellen over de kracht van het model vanuit de onderwijspraktijk. Samen hebben zij bijgedragen aan de ontwikkeling van dit model en nemen je mee in de doorwerking tot in de klas.

Leone de voogd schreef vanuit stichting NIVOZ het boek 'Bouwen aan breedvormend onderwijs' dat als een belangrijke bron voor het dialoog model heeft gediend.

Wil jij nu zelf aan de slag met het dialoog-model, ga dan naar:

https://www.poraad.nl/onderwijskwaliteit/kerndoelen/dialoogmodel-bouwen-aan-brede-onderwijskwaliteit

En voor de bouwstenen voor breedvormend onderwijs ga naar www.breedvormendonderwijs.nl

Bronnen vanuit het gesprek zijn:

Ben van der Hilst - https://hetlerenorganiseren.nl/publicaties/

Bert Wienen - van individueel naar inclusief onderwijs

Floortje Schepers - Mensen zijn ingewikkeld

Lotteke de Kruijff - Structureel werken aan onderwijskwaliteit

Sofie Sergeant - Inclusief gedrag: Inclusief onderwijs als antwoord op probleemgedrag

Stichting Nivoz - Bouwstenen voor brede vorming (https://nivoz.nl/nl/boek-bouwen-aan-breedvormend-onderwijs)

In deze aflevering spreekt Jan Jaap Hubeek met Eddie Denessen, hoogleraar aan het Behavioural Science Institute en bijzonder hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit.

In Nederland krijgen kinderen al op hun elfde of twaalfde een advies dat grotendeels bepaalt welke route zij volgen. Volgens Denessen is dat het meest zichtbare moment waarop kansenongelijkheid in ons onderwijssysteem wordt vastgezet.

In het gesprek gaat het over wat vroege selectie doet met kinderen én met leraren, over de hardnekkige overtuiging dat differentiatie naar niveau goed en noodzakelijk is, en over de arbitraire schotten tussen vmbo, havo en vwo — niveaus die in werkelijkheid veel meer overlappen dan we denken.

Denessen laat zien dat later selecteren geen middelmatigheid betekent en geen vaste schoolinrichting afdwingt: je kunt vakken op verschillende niveaus blijven aanbieden, zolang je leerlingen niet vastzet op één niveau voor alle vakken.

Eddie Denessen doet momenteel onderzoek bij scholen die later selecteren en werkte mee aan het Onderwijsraadadvies 'Later selecteren, beter differentiëren'.

Genoemd in deze aflevering:

• The Grouping Practices Project — UCL Institute of Education, Londen - https://www.ucl.ac.uk/ioe/research-projects/2014/may/best-practice-grouping-students
• Onderwijsraad (2021), 'Later selecteren, beter differentiëren' - https://www.onderwijsraad.nl/documenten/2021/04/15/later-selecteren-beter-differentieren
• 'Voorbij de meritocratie', Radboud University Press - https://books.radbouduniversitypress.nl/index.php/rup/catalog/book/onderwijs-voorbij-de-meritocratie

In deze aflevering van Meesterwerk gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout. Iris is leerkracht op basisschool de Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij hun taalonderwijs door praten, denken, schrijven en lezen centraal te stellen rondom thema's.

Het gesprek onderzoekt hoe taal een zaak van alle vakken kan worden — niet als apart vak met een eigen methode, maar als manier van werken die door een heel thema heen loopt. Vanuit de klas van Iris en de begeleidingspraktijk van Jolijn ontstaat een beeld van wat dat van leerkrachten vraagt, waar scholen tegenaan lopen als ze deze stap zetten, en hoe je tegelijk recht doet aan de kerndoelen.

Een aflevering over vertrouwen in taalontwikkeling zonder methode, over houvast voor leerkrachten die hiermee beginnen, en over wat goed thematisch werken in de praktijk laat zien.