Te gast is onderwijsfilosofe Anouk Zuurmond en we spreken over de relatie tussen school en samenleving vanuit de vraag en haar boek  'Waarom maken we van scholen geen bedrijven?'

De kern van het antwoord van Anouk op deze vraag is tweeledig. Vanuit het pedagogisch eigene van de school gedacht wil ze de school beschermen om haar eigen opdracht vorm te geven, namelijk kinderen in de wereld in te wijden als kritische burgers. Zij volgt hierin het denken van Maarten Simons en Jan Masschelein over de school en dat van Hannah Arendt over de school als een tussenruimte tussen gezin en samenleving. Vanuit de idee van een rechtvaardige samenleving vindt ze ten tweede dat de school alle kinderen evenveel kansen moet bieden.

In haar boek verkent Anouk de verhouding tussen school en samenleving vanuit de begrippen privaat en publiek. Eerst onderzoekt ze argumenten voor de invloed van de markt op de school, maar de filosoof John Rawls leert haar dat teveel invloed van het private op de school leidt tot kansenongelijkheid. De markt zal zich richten op maximale winst bij bepaalde leerlingen. Daarna verkent ze met de filosoof Michael Sandel of de school dan een publieke ruimte is. Simons en Masschelein leren haar echter dat de school wel een publieke zaak, maar geen publieke ruimte is. Tot slot onderzoekt ze de invloed vanuit maatschappelijke ideologieën op de school, zoals van kritische pedagogen. Maar daarmee willen ook zij de school net als de markt instrumentaliseren. Uiteindelijk pleit Anouk voor de eigenheid van de school vanuit twee pedagogische principes: geen enkele invloed mag dominant zijn en elke invloed moet pedagogisch gefilterd worden naar leerlingen toe.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Eva Naaijkens en Laura Wijnand en we spreken over curriculumimplementatie. Dit is de tweede aflevering van Aan de slag met het curriculum in de serie met AVS en PO-Raad. Deze keer gaat het over hoe de schoolleider en de kwaliteitscoördinator samen met de leraren werken aan het curriculum vanuit een gezamenlijke onderwijsvisie en een gestroomlijnde organisatie. 

Eva en Laura werken in Amsterdam bij de Alan Turingschool al jaren met een grote drive aan een kennisrijk curriculum. Het opdoen van kennis van de wereld via wereldoriëntatie is voor hen het belangrijkste curriculumgebied, waaraan ze alle andere vakken, zoals lezen, rekenen en burgerschap verbinden. De nieuwe kerndoelen integreren ze dan ook bewust vanuit hun eigen gezamenlijke onderwijsvisie in hun schoolcurriculum. En omdat zij al jaren curriculumbewust werken, is curriculumimplementatie vanuit de nieuwe kerndoelen voor hen voor de meeste vakgebieden een basisroutine, en soms een vernieuwing.

Zo’n proces van implementatie en vernieuwing vraagt veel van de schoolorganisatie, schoolleider, kwaliteitscoördinator en leraren. Eva en Laura zetten daarom stevig in op een gestroomlijnde organisatiestructuur met veel ruimte voor professionalisering van leraren, zodat 85% van de dagelijkse routines lopen. De overige 15% kan dan benut worden voor de dagelijkse ruis in de school en voor implementatie en borging van vernieuwingen. 

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, organisatieadvies School Matters en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn emeritus professor Andries Baart en student master ecologische pedagogiek en leerkracht in het speciaal onderwijs Emma Donkersloot en we spreken over het handboek presentie Iemand voor Iemand in relatie tot pedagogiek en onderwijs. 

Andries ontwikkelde zijn presentietheorie op basis van duizenden ervaringen van vakkundige werkers in onderwijs, zorg, politie en andere sectoren. Kern van deze theorie is relationeel denken, kijken, handelen en reflecteren, waardoor je als professional echt leert aansluiten en instemmen op de mensen met wie je werkt. Andries past zijn theorie toe op het onderwijs en Emma geeft haar voorbeelden als leerkracht in het speciaal basisonderwijs. Zie je de ouder en het kind echt in hun behoeften, context, kennis en leefwereld.

In deze theorie is het uiteindelijk de bedoeling om sterk relationeel te werken. Dat betekent dat je zonder je eigen doelen na te streven present bent in de relatie. Zolang je nog jouw bedoelingen, kennis en plannen voorop stelt, handel je hooguit zwak relationeel. Kun je echt zonder het antwoord al te weten heel persoonlijk in de relatie en in het nu aanwezig zijn. Dit is helemaal het geval als tragiek meespeelt, zoals bij ernstige handicaps en depressies. Kun je dan als een metgezel in de werkrelatie trouw en bescheiden bij iemand blijven. 

De onderliggende ethiek is dat wij zorgende mensen zijn. Dit is niet de zorg van het zorgdomein, maar wij bestaan pas als mens in het zorgen voor onszelf, elkaar en de wereld.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Miriam Op de Beek en Bob Coenraats en we spreken over de onderwijskundige en pedagogische doelen van Oracy en hun boek Oracy, de kracht van spreken, denken en luisteren.

In Engeland is aanvullend op de aandacht voor literacy en numeracy, geletterdheid en gecijferdheid, ook aandacht ontstaan voor oracy, mondelinge taalvaardigheid. En als je dat in een woord wilt vatten, dan is dat zelfsprekendheid in de dialoog met anderen.

Miriam en Bob hebben oracy leren kennen in een ontwikkeltraject bij hun werkgever CPS. Vanaf hun kennismaking met oracy in het Engelse basisonderwijs zijn ze verkocht aan het belang van oracy, ook voor het Nederland onderwijs. Hun doelen met oracy zijn zowel onderwijskundig als pedagogisch van aard. 

Onderwijskundig draagt oracy bij aan leeropbrengsten voor literacy en numeracy. Oracy is namelijk niet alleen leren spreken, luisteren en communiceren, zelf en samen met anderen, maar is ook leren over spreken, luisteren en communiceren in verschillende contexten, zoals vakgebieden. Ook het in Engeland ontwikkeld raamwerk oracy geeft aan dat oracy niet alleen bijdraagt aan de fysieke en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen, zoals zelfvertrouwen om in groepen te spreken, maar ook aan hun linguïstische en cognitieve ontwikkeling.

Voor Miriam en Bob zijn de pedagogische doelen van oracy misschien wel belangrijker. Kinderen leren door oracy van jongs af aan dat hun eigen stem van belang is in dialoog met de leraar en met andere leerlingen. En oracy maakt hun persoonsvorming concreet, omdat leerlingen in het zelf spreken zich leren verhouden tot de wereld. 

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn student pedagogiek Ilse Bos en docenten / onderzoekers pedagogiek Emma Middag en Annemiek Woolthuis en we spreken over social media en mediaopvoeding. Aanleiding is het artikel Wanneer geef je je kind een eerste smartphone?⁠ en recente opleidingsactiviteiten tijdens mei social vrij.

Het artikel van Peter Nikken, Emma zelf en anderen geeft een analyse van de media-adviezen op al dan niet pedagogische websites. Twee van de zes ouderlijke mediaopvoedstrategieën van de classificering van Nikken komen vaak voor: actieve mediatie en restrictieve mediatie. Oftewel, hetzij actief met je kind praten over diens mediagebruik, of het tegenovergestelde: verbieden of begrenzen van mediagebruik. Emma noemt deze twee: stimuleren of stoppen. 

Er zijn echter nog vier mediaopvoedstrategieën volgens Nikken en Emma: samen, zoals samen gamen, supervisie of actief toezichthouden, twee andere s-en, en tot slot monitoring zoals via apps en het instellen van technische beperkingen. Emma legt uit dat actief in gesprek gaan aangevuld met die andere vijf manieren de complexe pedagogische realiteit pas recht doet.

Collega Annemiek en student Ilse bevestigen Emma’s visie op mediaopvoeding. In het gesprek geeft Ilse haar eigen ervaringen en haar genuanceerde visie weer als beginnend pedagoge, terwijl Annemiek zowel als ouder als pedagoog spreekt over het belang van aanwezig-zijn.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Kennisnet ethicus Remco Pijpers en Nivoz directeur-bestuurder Jan Jaap Hubeek en we spreken over AI en het onderwijs naar aanleiding van Jan Jaaps recente boek Mens blijven tussen systemen. Jan Jaap baseert zijn boek mede op zijn podcastserie AI: het pedagogisch appel, waarvoor hij talloze experts, zowel uit de tech- als de onderwijswereld, sprak over de uitdaging van AI. In het boek vertelt hij de varianten, de mogelijkheden, de ontwikkeling en de keerzijden van AI, waarna hij het onderwijs en de pedagogiek vraagt hoe zich tot AI - vooral (inter)menselijk - te verhouden.

In het gesprek geeft Remco aan dat dit laatste voor hem de belangrijkste vraag is vanuit het onderwijs ten aanzien van AI. Hoe hebben we ons pedagogisch te verhouden tot AI? Hij ziet echter dat we vooral de neiging hebben de vraag te stellen hoe we AI wel of niet willen gebruiken. Dit instrumentele perspectief vindt hij te kortzichtig. Daarom onderzoekt hij in zijn promotieonderzoek en in zijn werk voor kennisnet hoe we juist ook pedagogische en ethische vragen kunnen stellen aan AI, zoals welke ervaringen leerlingen zelf opdoen met AI en hoe zij AI-systemen kritisch kunnen bevragen op de socio-materiele biases die daarin verwerkt zijn. Hij ziet dan dat leerlingen fascinerend over AI kunnen spreken in de klas en dat leraren pedagogisch uitdagende lessen kunnen ontwerpen over AI. Jan Jaap waardeert Remco zeer voor dit concreet maken van zijn meer algemeen-pedagogische pleidooi voor menswaardig onderwijs in tijden van AI.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Jessica van Ommen, Heidi Baars en Chaja Deen en we spreken over bouwen aan de pedagogische basis van de school naar aanleiding van het boek De school midden in de maatschappij. Dit boek dat Chaja samen met Anja Verwoerd schreef, heeft het LBBO genomineerd als Onderwijsboek van het jaar 2025.

In het gesprek legt Chaja het waarom en wat uit van het boek. Het is bedoeld als inspiratie- en verzamelboek met goede voorbeelden van hoe scholen samen met maatschappelijke partners werken aan een krachtige pedagogische basis. Deel 1 gaat over de maatschappelijke opgaven van de school, deel 2 over empowerment in de pedagogische basis, zoals de stem van leerlingen, de peergroup en ouderverbondenheid, deel 3 over empowerment van scholen in het maatschappelijk samenwerken en deel 4 geeft allerlei inzichten over schoolontwikkeling. Haar ideaal is dat scholen zich vanuit hun eigenheid en kernwaarden werken aan hun maatschappelijke opdracht.

Heidi en Jessica vertellen over hoe zij als schoolleider PO en leraar Spaans met hun scholen werken aan de samenwerking tussen school en samenleving. Heidi werkt in Tilburg aan een samenhangende omgeving van kinderopvang, kerk, buurtgebouw, basisschool en flora en fauna vanuit haar drijfveren van iedereen zien, samenwerken en gemeenschapszin. Jessica werkt in Almere hartstochtelijk aan talloze buitenschoolse activiteiten vanuit haar drijfveren van kansengelijkheid en positieve rolmodellen.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast is Rene Westra en we spreken over het middelbareschoolleraarschap naar aanleiding van zijn boek Mijn lange en bijzondere reis door onderwijsland. 

Rene is zijn leven lang, tot ver na zijn pensioen, een onderwijsdier en pedagoog in hart en nieren geweest. Daarover gaat zijn boek dat aan de basis ligt van ons gesprek. Hij was dat in verschillende rollen: voornamelijk leraar biologie, maar hij gaf ook Nederlands, toetsen- en methodemaker, promovendus en staatsexamencommissaris.

In ons gesprek vertelt hij over zijn reis door onderwijsland aan de hand van talloze anekdotes. Daaruit blijkt zijn liefde voor leerlingen en voor zijn vak biologie. Vanuit zijn eigen jeugd op katholieke scholen van weleer heeft hij geleerd hoe belangrijk het is om leerlingen positief te benaderen, bij feedback en bij toetsing. Vanuit zijn vak biologie, maar ook zijn katholieke levensbeschouwing, houdt hij bovendien van de vele variaties in de leerlingpopulatie en vindt hij elke leerling dus waardevol. Zelfs als er eens een lastig exemplaar is, dan nog zoekt hij het positieve en relativeert hij de situatie. Op het niveau van de hele populatie zijn in zijn ogen de meeste leerlingen leuk.

Didactisch is Rene een echte autodidact. Zo heeft hij een zeer diverse lesstijl ontwikkeld, waarin hij aansloot bij de leefwereld van leerlingen en hun cultuur overdroeg. De onderwijswetenschap vindt hij ver af staan van de levendige en diverse biotoop van de klas en past daarom bescheidenheid. De praktijk is te variabel.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Karim Amghar, Sabine Wassenberg en Kamel Essabane en we spreken over burgerschap, filosoferen en levensvragen naar aanleiding van de twee filosoferen-met-kinderen boeken De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels, twee kinderboeken die gebaseerd zijn op middeleeuwse islamitische verhalen. Kamel en Sabine hertaalden en bewerkten de twee bronverhalen tot eigentijdse verhalen, die aanzetten tot filosofische gesprekken met leerlingen over levensvragen. Van De zoon van de Gazelle is ook een toneelbewerking gemaakt, waarbij Karim een van de acteurs is. Het theaterstuk is geschikt voor leerlingen EN voor onderwijsteams.

In het gesprek geven de drie gasten aan dat filosoferen over levensvragen een essentieel element is in de burgerschapsvorming van leerlingen in PO, VO en MBO. Burgerschap gaat in hun ogen niet over kennis over de democratie en eenzijdige kennisoverdracht, maar over het stellen van kritische vragen en zelfdenkzaamheid. Verhalen zoals De Zoon van de Gazelle en De vlucht van de vogels nodigen daarbij uit tot het stellen van belangrijke levensvragen, waarop geen eenduidig antwoord is, maar waarop iedereen zelf en in dialoog met elkaar een antwoord mag geven. Leraren en schoolleiders zijn in deze opvatting over burgerschapsvorming van groot belang. Zij moeten de moed hebben om vanuit liefde en rechtvaardigheid de dialoog aan te gaan met leerlingen EN hen te zien als medebouwers van de samenleving.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.

Te gast zijn Luc Sluijsmans en Gert Biesta en we spreken over het nieuwe curriculum. Dit is de eerste aflevering in de serie Aan de slag met het curriculum van de PO-Raad en de Academie en Vakvereniging voor Schoolleiders, AVS, in samenwerking met schoolleidersopleinding ATTC.

Deze aflevering gaat over het waartoe van het curriculum en van wie: dat maakt elke school namelijk zelf uit. In de andere afleveringen gaan we in op wat dit concreet betekent voor schoolleiders, bestuurders, kwaliteitscoördinatoren en kwaliteitszorgmedewerkers.

Curriculumontwikkeling vraagt wat van schoolleiders en bestuurders. AVS en de PO-Raad ondersteunen hen de komende jaren bij het werken aan het curriculum, en dat begint bij een gesprek over goed onderwijs. Wacht niet tot 2031.

Luc is bestuurder in het PO, maar ook onderwijskundige en curriculumexpert. Hij ziet werken aan het curriculum nadrukkelijk als een onderdeel van schoolontwikkeling, naast de organisatorische aspecten daarvan. Schoolleiders zijn verantwoordelijk voor de samenwerking tussen leraren om goed onderwijs te geven aan de leerlingen van hun school. Het nieuwe landelijke curriculum geeft daarvoor een kader met kerndoelen, de schoolleiders en leraren maken met elkaar het curriculum in hun school. Luc heeft een werkwijze van zes brillen ontwikkelt hoe je als schoolteam met elkaar vanuit het beoogde curriculum, of beter: de bedoeling, kunt komen naar het uitgevoerde en gerealiseerde curriculum.

Gert is onderwijspedagoog en benadrukt dat we in Nederland geen nationaal curriculum hebben, dat scholen moeten implementeren. Ons landelijke kader is zelfs geen curriculum, want het geeft globale kerndoelen en eindtermen. Het curriculum vindt plaats in de school. Het is een route waarin scholen leerlingen allerlei zaken aanbieden, zoals kennis en vaardigheden om te beheersen, maar ook ervaringen om op te doen en waartoe ze zich leren verhouden. Het curriculum is het onderwijsrecht van leerlingen vanuit de samenleving.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.