ORF Roma Podcast

Ando Csello mlino ande Oslip ando norditiko Burgenland, i khelipeskeri filmiskeri dokumentacija „Roma“ premijera mulatintscha. Telal o vodinipe le austritike filmiskere keraschistar Norbert Blecha taj le Hollywood-reschiseristar Robert Dornhelm, o film i historija le Burgenland-Romendar usar o 1930-kere berscha dschi adi sikal. Use sina te but Roma andar mindenfelitike generaciji.

Barikane alava te lakel, – kekaj avri tschib, obste ando Burgenland-Romani vaj Burgenland-horvacko – afka butschol o cil le mulatintschagostar „Literatura upro Ring“. O mulatintschago adabersch ando cajchn le flogoskere grupnendar terdschol. Akan i flogoskeri grupn le Romendar taj le burgenlanditike horvackendar ando dikipe terdscholahi. Ekspertkiji ando parlamento pedar oda vakerde, so i flogoskeri grupnengeri literatura adi meg te anel dschanel.

Ande amari adiveseskeri sendung i Susanne Horvath amaro kherodaschi hi. Oj imar sajt o kesdipe le Romengere micinipestar, ando agune enjavardeschte berscha, lakera flogoskera grupnake and pe bescharel. Sajt buteder sar 20 berscha i Romni, moderatorkija taj reporterkija la radijoskera sendungatar Roma sam hi taj te falati le televisakere-flogoskere grupnakere sendungtschenge „WIR“ „Romano Dikipe“ kerel.

Ando 23ti novemberi 1940 ando burgenlanditiko Lackenbach o lek bareder NS-mujsinipeskero butjakero logeri le Romenge kerdo ulo. Kaj lo dugi cajt oficijeli ojs logeri aunprindschardo na ulo, le prik dschivdenge o aunprindscharipe ojs NS-opfertscha na dija. O Herbert Brettl ande leskeri kenva „O logeri Lackenbach“ akan adala upre ispidima historijake pe vidminel taj le reste dschenenge jek hango del.

Ando keripe amare sendugakere redostar „Upro jomi le naschade Romengere sidlungtschendar le Burgenlandistar“, amen imar pedar o muschikaschi Wilhelm Horvath phukatscham. Amari adiveseskeri sendung vidminas amen leskera micinda dschivipeskera historijake, leskere esbe liptschenge ando logeri Lackenbach taj leskere terdschijiptschenge andi cajt palo haburi.

Ando 11to april ando Pradimo Kher Erba jek talalinipe uso Internacijonali Di le Romendar, tel likerdo ulo. Telal o anav „Tschib. Hango. Soralipe.“, i Romengeri Flogoskeri Utschi Ischkola Burgenland use ada mulatintschago akartscha. Uso talalinipe butvar terne dschene le burgenlanditike flogoskere grupnendar use sina. Roma, horvacke taj ungrike.

Ando keripe le Internacijonali Romengere-Dijestar ando parlamento jek mulatintschago ando cajchn le arakipestar le tschuliptschendar anglo hosinipe ando internet terdscholahi. O 8to april upro erschti Themeskero-Romengero-Kongreso ando bersch 1971 ande London pal gondolinel taj o barikanipe le Romendar ojs soralo falato la Europatar angle asdel. Ando dikipe le mulatintschagostar terdschonahi rasismus, anticiganismus savo mindig buteder ol taj klischejiskere sikajiptscha ando digitali than.

O Peter Hager imar agun ande leskero dschivipe esbe iste lija, so diskriminacija, tirinipe taj argranicalipe butschol. Ov ham na mukla pe tel te dschuminel taj leskero drom bajder gelo. O reporteri Adi Gussak le Sinto ande leskeri hajmat ando 22to betschitiko gemajndakero becirk restscha, leha pedar leskero micindo dschivipe te vakerel.

Ande amaro sendungakero redo „Naschade Romengere sidlungtscha le Burgenlandistar“ o reporteri Adi Gussak, akan upro jomakero rodipe andi Uprutni Pulja hi. Kaj buteder dikipe andi historija le Romendar ande ada gav te uschtidel, resel ov te le hobiskere historikeri taj pisimaschi Josef Kraxner, savo andi Maschkarutni Pulja upre bartschino.

O andvodinipe le flogoskere grupnengere tschatschipestar adabersch o 50to jubilejum mulatinel. Vaschoda o Emmerich Gärtner-Horvath, anglebeschaschi le flogoskere grupnengere bajrotistar le Romendar, pedar o barikanipe le tschatschipestar andar o dikipe la flogoskera grupnatar vakerel. Akor ando vakeripe meg pedar koji uso uprelikeripe la kulturatar taj so gejng o anticiganismus kerdo schaj ol, dschal.