حواس تنی دسته ای دیگر از حواس انسانی است که گرچه در طراحی معماری و شهری نمیتوان از همه آنها استفاده مستقیم نمود، اما آشنایی با آنها - به خصوص حس حرکت - برای طراحی ضروری است.

جهت یابی امری است که همه روزه با آن درگیر هستیم. حتی در فضاهایی که نسبت به آنها آشنایی کامل داریم، به طور ناخودآگاه و با سرعتی که آن را احساس نمی کنیم در ذهن به جهت یابی میپردازیم، جهت یابی یک امر ذهنی است و وابسته به تصاویر ذهنی است که در مرحله شناخت در ذهن خود ثبت نموده ایم. اما اساس آن در مرحله احساس شکل میگیرد.

بو یکی از ابتدایی ترین و مهم ترین عناصر کیفیت فضاهای معماري است. هر چند که برخی از مردم اهمیت آن را کمتر از بینایی و شنوایی می دانند، اما چنین نیست. اندام حسی بویایی جایگاه برجسته ای را در مغز اشغال می کند. کارکردهای روان شناختی بویایی مثل تأثیر آن در یادگیری، تداعی، حافظه و تصویرسازی ذهنی از موارد مورد بحث در حیطه روان شناسی احساس است. 

.

حس چشایی در تجربه فضای معماري تاثیر مستقیم ندارد، اما مثلاً نمی توان از مزه گس یا تلخ دود ماشین‌ها با خاک برآمده از خاکبرداری از یک سو و همکاری حواس چشایی و بویایی از دیگر سوء غافل ماند.

.

یکی از مهم ترین راه‌های دریافت اطلاعات محیطی لامسه است. بنابراین شناخت فرآیند دریافت اطلاعات لامسه در طراحی فضاهای مطلوب تر به ما کمک خواهد نمود. حس لامسه، از هر نوع که باشد، فرصت مناسبی برای ارتقای کیفیت فضای معماري برای ما به وجود می‌آورد، تنوع این حس مانند سایر حواس می تواند غنای حسی فضای عمومی را ارتقاء دهد. 

یکی دیگر از حواس مهم انسان شنوایی است، شنوایی در کنار بینایی ابزار مهم ما برای کسب اطلاعات درباره محیط است. به علاوه، کیفیت و کمیت صدا در محیط یکی از عواملی است که بر کیفیت فضا تاثیر بسزایی دارد. اما ما چگونه میشنویم؟

حس بینایی توانایی تشخیص و فهم بصری پدیده های محیط است. بینایی یکی از حس هایی است که از طریق آن می‌توانیم به اطلاعاتی دست یابیم که با ما فاصله دارند و غالبا برای ما اهمیت حیاتی دارند. از میان حواس، حس بینایی بیشترین ارتباط ما با محیط را به عهده دارد.اما ما چگونه می بینیم؟

همانطور که در اپیزود قبل ارتباط را شرح دادیم در این اپیزود میخواهیم به بررسی دقیق تر فرآیند ارتباط بپردازیم.

فرآيند ارتباط شامل سه مرحله اصلي ميشه: احساس، ادراك و شناخت است.

ما اول اتفاقات و چیزهای پیرامون را با حواس پنچ گانه دریافت و احساس میکنیم و بعد از آن، داده های دریافتی را ادراک میکنیم. نتیجه ادراکات ما، شناخت ما از آن موضوع را حاصل میکند. بعد از اتمام این فرآیند ما دست به انجام رفتار و افعال مورد نیاز شناخت میزنیم.

عدم شناخت درست و واقع بینانه‌ي ارتباط بين آدم و محیط میتونه به جبرگرایی محیطی از یک طرف و طراح‌محوری و استبداد از طرف دیگه منجر بشه. جبر‌گرایی محیطی که چیزی جز مسلط دونستن محیط روی انسان و عدم تأثیر اون روی شکل دادن محیط نيست، پیامدی جز استفاده ابزاری از محيط، مطلق دونستن تصمیمات طراح و عدم توجه به مخاطبان و معانی ذهنی اونها نداره. کاملا واضحه که عدم توجه به تجربیات مکانی کاربران فضا و ویژگی‌هایی که اونها برای هر مکان و فضای معماری قائلند باعث ميشه كه طرح و تصمیمات یکطرفه گرفته شده از طرف طراح برای شهروندان به نوعی دستور تحمیلی قلمداد بشه و از مشارکت در انجام دادن اون امتناع کنند.

نقش ما در رهبري و هدايت تغييرات و تحولات شهري، به مثابه روانشناسي است كه هربيمار را متناسب با شرايط خاص وي درمان مي‌كند و از هريك از رويكردها در جايگاه مناسب خود براي تحليل رفتار انسان‌ها در شهر كمك مي‌گيرد.

(هفته چهارم اسفند 1400)

آخرين هفته قرن 14 شمسي

اپيزود دوم: رويكردها در روانشناسي معماري (بخش اول).

نيازهاي انساني در هرم مازلو و آنچه معمار بايستي در نظر داشته باشد. (هفته دوم اسفند 1400)

معماري و فضاهاي شهري يك زيست بوم نيستند بلكه يك «روان‌بوم»‌ بزرگ مي‌باشند. بياييد بيشتر از هميشه به روحيات مردم به عنوان كاربران فضا توجه كنيم تا ظرفي كه براشون طراحي مي‌كنيم، ظرف بهتري باشه!!! قراره ما اينجا در رابطه با روانشناسي محيط براي طراحان معماري و شهرسازي صحبت كنيم.