In aflevering 73 vertellen Will Roth en dr. Evert-Jan van Leeuwen over de tamelijk onbekende Nederlandse schrijver Carel van Nievelt (1843-1913). Carel van Nievelt was journalist en schrijver van reisverhalen en fantastische literatuur. Zijn spannende en soms huiveringwekkende verhalen staan in de traditie van auteurs als Edgar Allan Poe, Samuel Taylor Coleridge en Nathaniel Hawthorne. Hoog tijd om Van Nievelt aan de vergetelheid te ontrukken!

Samen met Vita Luna Jansen, Lucas Gahrmann en Emma Ricketts hebben Will en Evert verschillende korte verhalen van Carel van Nievelt vertaald naar het Engels. Deze vertalingen zullen gebundeld verschijnen in een speciaal nummer van het tijdschrift Canadian Journal of Netherlandic Studies. Ook in het Nederlands is werk van Van Nievelt inmiddels weer makkelijker beschikbaar, zie bijvoorbeeld de e-books van Ontboezemingen en Chiaroscuro.

In deze podcast bespreken Will en Evert al enkele van Van Nievelts verhalen, zijn politieke en maatschappelijke betrokkenheid, en hoe het team Van Nievelts werk archaïsch vertaald heeft: met behoud van zijn rijke taal en zijn spitsvondigheden. Veel luisterplezier!

.

Will Roth is docent Nederlands en Engels aan The British School in The Netherlands, vertaler, en musicus. Tijdens zijn bachelor en master Engelse Taal en Cultuur aan de Universiteit Leiden specialiseerde hij zich in historische literatuur en in literair vertalen.

.

Dr. Evert-Jan van Leeuwen is universitair docent in Engelse taal, literatuur en cultuur aan het Leiden University Centre for the Arts in Society. Hij is gespecialiseerd in de geschiedenis en ontwikkeling van Gothic, Horror, Noir en Science Fiction van om en nabij 1750 tot het heden. Bij Radio Horzelnest vertelde Evert eerder al over Nathaniel Hawthorne, Edgar Allen Poe en HP Lovecraft (aflevering 4, 13 en 35), en samen met dr. Joeri Pacolet besprak hij bij Radio Horzelnest ook al het werk en leven van Stephen King (aflevering 41).

.

Afbeelding: bewerking van afbeelding ‘bril met montuur van zilver en groene glazen’, ca. 1830 – 1840, uit de collectie van het Rijksmuseum. https://id.rijksmuseum.nl/20066279

Hoofdstukken:

00:00-01:50 - Introductie

01:50-09:20 - Wie was Van Nievelt, en waarom is hij betrekkelijk onbekend?

09:20-16:31 - Een veelzijdige, retro-romantisch schrijver van fantastische reisverhalen

16:31-22:50 - Archaïsch verhalen: het behoud en reproduceren van het wonderlijke van het verleden

22:50-33:27 - Jack Bobson’s poolreis

33:27-42:46 - Een oude tabakszak

42:26-58:48 - Chiaroscuro: ouderwetse woorden maar hele moderne ideeën

58:48-01:10:06 - Annus Domini 11000: Van Nievelts blik op de toekomst

01:10:06-01:13:32 - Meer over het vertaalproject

In aflevering 72 van Radio Horzelnest verwelkomt Norbert prof.dr. Rick Honings. Rick Honings is neerlandicus, auteur en Scaliger hoogleraar aan het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS). Rick vertelt over zijn nieuwe boek, De ontdekking van Insulinde. Op reis in Nederlands-Indië in de negentiende eeuw, dat in oktober 2023 verscheen bij Uitgeverij Prometheus.

In de vroege 19e eeuw, na de overgang van de VOC en de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden werd Indië officieel tot kolonie verklaard. De nieuwe koloniale gebieden trokken tal van reizigers: natuurgeleerden, predikanten, zendelingen, gelukszoekers en later ook toeristen. In De ontdekking van Insulinde bespreekt Rick Honings een brede waaier van de reisverslagen die deze reizigers bijhielden. De taal van deze reisverslagen, van de woordkeuze tot de beeldspraak, leggen de koloniale machtsverhoudingen in Nederlands-Indië bloot. In deze aflevering licht Rick enkele van zijn besprekingen uit: van de verslagen van Duitse botanici tot het verslag van Raden Mas Adipati Arjo Tjondronegoro V (pseudoniem: Poerwolelono).

Prof.dr. Rick Honings richt zich in zijn onderzoek, doceren en schrijven op zowel de Nederlandse als de Nederlands-Indische letterkunde en cultuur van de negentiende en twintigste eeuw. In 2011 promoveerde hij op het proefschrift “Geleerdheids zetel, Hollandse Roem!” Het literaire leven in Leiden van 1760 tot 1860. In 2015 werd hij universitair docent Moderne Nederlandse Letterkunde, in 2019 werd hij hoofddocent, en 2020 werd hij benoemd tot Scaliger hoogleraar. Ten aanzien van de Indische letteren verzorgde hij samen met dr. Peter van Zonneveld de redactie voor Een tint van het Indische Oosten. En met dr. Coen van ’t Veer en prof.dr. Jacqueline Bel verzorgde hij de redactie van De postkoloniale spiegel. De Nederlands-Indische letteren herlezen. Ook schrijf hij Het land van ‘Oosterzonnegloed’. Sporen van Indië in negentiende-eeuwse schrijversarchieven (2021). Rick Honings is ook hoofdredacteur van het tijdschrift Indische Letteren, en organiseert met Coen van ’t Veer De postkoloniale podcast.

Inmiddels het reisverhaal over Maleisië dat in deze podcast wordt besproken, op papier en als open access e-book verschenen. Voor dit bijzondere reisverhaal van de Indische schrijfster Dé-Lilah (pseudoniem van Lucy van Renesse), zie: https://www.walburgpers.nl/nl/book/9789464564310/een-indische-vrouw-in-maleisie

Afbeelding: Gezicht op een waterval en landweg in Preanger op Java, door Johan Conrad Greive, 1869. Afkomstig uit de Rijksstudio van het Rijksmuseum, Amsterdam. Te vinden op: https://id.rijksmuseum.nl/200464095

Hoofdstukken:

00:00-02:15 - Introductie

02:15-07:40 - Ricks eerste bezoek aan Indonesië

07:40-10:24 - Wat maakt de negentiende eeuw zo’n bijzondere periode in Indonesië?

10:24-17:03 - De wetenschappelijke maar ook economische reis van Caspar Georg Carl Reinwardt

17:03-19:54 - Carl Ludwig Blume op neushoornexpeditie

19:54-27:26 - Een in-bezit-nemende, romantische blik op Java: Franz Wilhelm Junghuhn

27:26-32:36 - Franz Wilhelm Junghuhn’s reisverhaal Licht- en schaduwbeelden uit de binnenlanden van Java

32:36-41:10 - Het sensationele maar ook kritische reisverslag van vroege toerist Ida Laura Pfeiffer 41:10-50:01 - Een hybride perspectief op het kolonialisme: het reisverslag van Raden Mas Adipati Arjo Tjondronegoro V (pseudoniem: Poerwolelono)

50:01-59:21 - Het Vidi-project Voicing the Colony: de diversiteit aan stemmen uit het Nederlandse koloniale verleden in Indonesië

In aflevering 71 praat Norbert met beeldend kunstenaar, leerlooier en taxidermist Amber Veel over de cultuurhistorische, ambachtelijke en kunstzinnige kanten van het plantaardig leerlooien. Amber Veel studeerde verpleegkunde, gevolgd door een studie aan de Gerrit Rietveld Academie, met textiel als specialisatie en later nog een studie aan The Royal Drawing School in Londen. Tijdens haar studie koos ze wel een heel bijzonder textiel om kunstzinnige te verkennen: de huid. Amber legde zich toe op het werken met dierlijke huiden en verdiepte zich in het plantaardige leerlooien. Daarmee betrad zij een wereld van weleer. Tot aan het einde van de negentiende eeuw was de leerindustrie de op-een-na grootste industrie van dit land. Bijna elk dorp kende percelen hakhoutbos waar eikenschillers de benodigde looistof verkregen, een zogeheten eekmolen waar het eikenschors werd vermalen en een leerlooierij.

Onder titels als ‘Horizon’, ‘Schorshuid’ en ‘Dermagram’ is werk van Ambers hand te zien geweest op verschillende tentoonstelling en exposities in het land. Voor de nieuwe uitbreiding van Artis – Het Groote Museum – maakte ze twee installaties: een taxidermische installatie van een vos, en een grote tekening van wortelnetwerken die in contact staan met een mycelium. Ook verscheen van haar hand het boek ‘Looi Land’, prachtig vormgegeven met enkele van haar werken. En een reeks waarin zij tal van persoonlijke, esthetische, ambachtelijke, taalkundige, filosofische snippers heeft verzameld rondom het plantaardige leerlooiproces. Zoals Amber schrijft: “Nergens vind ik het complete verhaal van boom tot leer. Ik vind flarden, schilfers en stronken. Dit boek is een collage van mijn vondsten en ervaringen. Het is een verzameling fragmenten, een wunderkammer, een plek waar je doorheen kunt dwalen.” In dit gesprek neemt Amber ons mee door deze wunderkammer, van de eikenstobbe tot zwemmen met een hertenhuid. Veel luisterplezier!

Thumbnail: 'verdwijn-punt' door Amber Veel.

Time stamps

00:00-05:35 – Introductie en de oorsprong van Ambers interesse in de huid

05:35-11:35 – Ambers verkenning van de taxidermie en leerlooien in Nederland en in Lapland

11:35-18:19 – Hoe looi je plantaardig?

18:19-26:25 – Schorsgebruik wereldwijd, en sporen van de Nederlandse looicultuur

26:25-31:22 – Het verdwijnen van het plantaardig leerlooien

31:22-41:12 – Plantaardig leerlooien vanaf de prehistorie

41:12-48:43 – Ambers experimenten met verschillende tannines en haar tekeningen

48:43-57:20 – Filosofie van de huid

57:20-01:04:29 – De zintuigelijke ervaring van het looien en leer

01:04:29-01:08:00 – Ambers nieuwe werk

Zon, zee en strand. Dat is de eerste associatie met Cyprus bij de meeste bezoekers. Een enkeling weet het rijke archeologische en historische erfgoed van het eiland te benoemen - het gevolg van de strategische ligging in het oostelijke Middellandse Zeegebied, op het kruispunt tussen Europa, Azië en Afrika.

Maar dat Cyprus al 50 jaar een fysiek verdeeld eiland is, met een bufferzone die dwars over dit zonovergoten, maar allesbehalve zorgeloze eiland loopt, dat is veel minder bekend. Sinds de zomer van 1974 is het opgedeeld in een Grieks-Cypriotisch deel in het Zuiden, en een Turks-Cypriotisch deel in het Noorden, met een VN-vredesmacht er tussenin. Dit alles als gevolg van decennialange nationalistische aanspraken en aspiraties van de beide 'moederlanden', Griekenland en Turkije, die uitmondden in etnisch geweld en militaire interventie.

In aflevering 70 spreken we met historicus Patrick Gouw over de ontstaansgeschiedenis, de achtergronden en de toekomst van de zogenaamde 'Cyprus-kwestie'. Patrick was in aflevering 23 en 42 te gast om te spreken over de 19e-eeuwse Griekse Onafhankelijkheidsstrijd en de Grieks-Turkse oorlog van de jaren 1919-1922.

Correctie: de staatsgreep en afzetting van Makarios III door EOKA-II vond plaats op 15 juli 1974, op 20 juli viel Turkije Cyprus binnen.

De boeken die Patrick aanraadt: De zonsopgang, door Victoria Hislop en Het eiland van de verdwenen bomen, door Elif Shafak.

Time stamps

00:00-01:37 – Introductie

01:37-04:48 – Patricks interesse in Cyprus, en sporen van het conflict op het eiland vandaag de dag

04:48-07:27 – Context bij het conflict: de vroegste geschiedenis van Cyprus

07:25-11:31 – De opkomst van het nationalisme in de 19e eeuw

11:31-18:35 – Cyprus als Brits protectoraat: drie grote aanleidingen voor onvrede

18:35-23:30 – De invloed van allianties en beloftes in de Eerste Wereldoorlog

23:30-26:41 – De eerste opstand van de Griekse Cyprioten

26:41-30:36 – De rol van de Griekse burgeroorlog (1946-49)

30:36-35:52 – De jaren vijftig: aartsbisschop Makarios III, en de opstand tegen de Britten ontwaart in een conflict tussen de Griekse en Turkse Cyprioten

35:52-42:29 – De jaren zestig: het uitroepen en opbreken van de Republiek Cyprus, het ontstaan van de groene lijn en de nog altijd lopende VN-missie

42:29-46:45 – Etnische segregatie, de coup op Cyprus door de Griekse Junta

46:45-52:39 – De Turkse militaire interventie in 1974

52:39-56:18 – De totstandkoming van de huidige status quo: verdere etnische segregatie en de uitroep van de TRNC

56:18-01:03:30 – Toetreding tot de EU, het Plan-Annan in 2004 en nieuwe olie op het versteende vuur

01:03:30-01:07:16 – Hoe kijken Griekse en Turkse Cyprioten nu tegen elkaar en het verleden aan?

01:07:16-01:16:00 – Hoe wordt er in 2024 aan beide zijden omgegaan met de nasleep en toekomst van het conflict?

Voor aflevering 69 sprak Norbert met schrijver en journalist Caspar Janssen over zijn boek Aard van het beestje (2023, Atlas Contact). In dit boek bespreekt Caspar honderd diersoorten, elk voorzien van een beeldschone illustratie van beeldend kunstenaar Margot Holtman.

Caspar besteedt bijzondere aandacht aan waar een dier geaard is, oftewel de relatie dier en habitat. Dat doet hij niet vanuit zijn leunstoel: vergezeld door onderzoekers, kenners en liefhebbers van onder andere EIS Kenniscentrum Insecten, SOVON Vogelonderzoek, de Vlinderstichting en de Zoogdierenvereniging trekt Caspar erop uit om bekende en onbekende beesten op te zoeken. Zijn bestiarium bevat dieren zoals haas en merel, edelhert en roodborst, oester en paling. Maar ook de snotwolf en wielewaal, kneu en koperwiek, kwabaal en beekprik.

Via zijn tochten leren we waarom dieren een bepaalde plaats betrekken en wat hun overleven bevordert en bedreigt. Zijn dierportretten bieden een prachtig venster op de Nederlandse biodiversiteit, dierenwelzijn en een veranderend landschap.

In deze aflevering gidst Caspar ons langs de biotopen van onder meer de wielewaal, de Noordzeehouting, de mol, de ortolaan en de grote vuurvlinder. Veel luisterplezier!

.

Caspar Janssen schrijft over natuur, landschap en mensen voor De Volkskrant. Eerder al verschenen van zijn hand onder meer In de ban van het beest: Nederlandse dieren door de ogen van hun kenners (2017), Caspar loopt: Een voettocht door de landschappen van Nederland (2019) en Het bijenbalkon: Hoe tover je een saai stadsbalkon om tot een insectenparadijs (2022).

.

Voor meer prachtige illustraties en ander werk van Margot Holtman, zie: https://margotholtman.com/

Time stamps:

00:00-02:04 Introductie

02:04-09:11 Enkele van Caspars meest bijzondere ontmoetingen: de wielewaal en de Noordzeehouting

09:11-13:05 Moeilijk te ontmoeten dieren

13:05-16:46 Caspars ontmoeting met een levende mol, en opheldering van misverstanden over de mol, molshopen, en potgrond 16:46-28:26 Caspars bijenbalkon en de synchroniciteit tussen het uitkomen van bloemen en bijen

28:26-33:34 Waarom zoekt Caspar dieren op in hun natuurlijke habitat?

33:34-39:13 Uitstervende Nederlandse dieren, waaronder de ortolaan

39:13-42:25 Verbeterde omstandigheden voor de boerenzwaluw en de purperslak

42:25-49:37 Caspars wad-excursies en ingrepen voor het behoud of verbeteren van biodiversiteit

49:37-51:16 Nieuwe diersoorten in Nederland en hun invloed op de al aanwezige dieren

51:16-54:19 Een belangrijke bijzondere ontmoeting: de grote vuurvlinder

54:19-01:01:16 Grootste bronnen van bedreiging van flora en fauna in Nederland, en het grote belang van citizen science voor biodiversiteit

01:01:16-01:03:30 Caspars nieuwe project: een boek over de geelgors

In aflevering 68 is boekhistorica Marieke van Delft opnieuw te gast, ditmaal voor een gesprek over de vroegste geschiedenis van de boekdrukkunst, ook wel incunabelistiek. Eerder al was Marieke te gast in aflevering 48 voor een gesprek over Maria Sibylla Merian. Ditmaal hebben we haar uitgenodigd voor een gesprek over haar boekhistorische onderzoek.

In 2015 promoveerde Marieke op het proefschrift getiteld: Van wiegendruk tot world wide web: Bijzondere collecties en de vele geschiedenissen van het gedrukte boek. In het gesprek van vandaag willen we vooral stil staan bij het eerste deel van de titel: de wiegendruk of incunabula in het Latijn. Deze term verwijst naar boeken die gedrukt zijn aan het prille begin van de boekdrukkunst, oftewel toen deze kunst nog in de kinderschoenen stond. Het startsein wordt gegeven door Johannes Gutenberg die omstreeks 1450 het drukken met losse letters uitvond en in 1455 zijn bekendste werk voltooide, de befaamde Gutenberg-bijbel.

De boekdrukkunst luidt een belangrijke vernieuwing in het boekenbedrijf, maar leunt daarbij in belangrijke mate nog op de handschriften van daarvoor. De incunabelenperiode is een transitie- of overgangsperiode van handgeschreven manuscripten naar gedrukte teksten en afbeeldingen. Zoals Marieke zelf schrijft aan het begin van haar proefschrift: “Het boek zocht in deze tijd nog een vaste vorm vanuit de verschillende functies die het had en heeft: als artefact, als handelsobject en als betekenisdrager.” De zoektocht van het boek staat in deze aflevering centraal. Veel luisterplezier!

00:00-01:53 Introductie

01:53-05:15 Mariekes favoriete wiegendruk/incunabel

05:15-16:33 De wiegendrukkencollectie van de Koninklijke Bibliotheek en de aankoop van het getijdenboek van Wolfgang Hopyl

16:33-25:22 Een kleine geschiedenis ‘letters op papier zetten’ en drukkers traceren

25:22-29:47 Papier in de tijd van de wiegendruk: van lompen tot papiermerkje

29:47-35:23 Afbeeldingen drukken in de incunabelenperiode

35:23-41:08 De overeenkomsten tussen handschriften, incunabelen, en websites

41:08–51:00 Mariekes onderzoek naar twee Leidse drukkers: Jan Bouwenszoon en Jan Paets Jacobszoon

51:00–59:37 Mariekes onderzoek naar de Leidse uitgever Pieter vander Meersche

59:37–01:02:00 De vondst van de incunabel ‘Die Hystorie vanden grooten Coninck Alexander,’ gedrukt in Delft in 1491.

Afbeelding: uitsnede van KW 172 C 21 uit het Getijdenboek van Wolfgang Hopyl. Eigendom van de Koninklijke Bibliotheek, in het publieke domein gebracht via Wikimedia Commons.

In aflevering 67 van Radio Horzelnest spreekt Norbert met filosofen Linde De Vroey (eerder te gast in aflevering 55) en Herbert De Vriese over Walden (1854): het bekende literaire verslag van Henry David Thoreau (1817-1862). Thoreau beschrijft in dit werk de twee ‘Elysische jaren’ die hij doorbracht in een zelfgebouwd huis bij het Waldenmeer, in de buurt van Concord, Massachusetts. Thoreau wendde zich tot het woud om terug te keren naar de kern. Waar gaat het eigenlijk om in het leven? Aan het meer hervindt hij zijn levenslust en krijgt hij oog en oor voor de stemmen en wenken van de natuur, die hij op kundige wijze toevertrouwd aan het papier. Meer dan honderdvijftig jaar na het verschijnen blijft Thoreaus boek onverminderd populair – maar ook wel een uitdaging om te lezen. In deze aflevering plaatsen Herbert, Linde en Norbert het denken van Thoreau in de historische en filosofische context, en lichten zij enkele van Thoreaus verrassendste bevindingen uit. Veel luisterplezier!

.

Herbert De Vriese is professor aan het Centrum voor Europese Filosofie van de Universiteit Antwerpen. In 2011 promoveerde hij aan diezelfde universiteit met een proefschrift getiteld De roes van de kritiek: Bruno Bauer en Die Freien, over de Jong-Hegelianen, een groep Duitse denkers die poogden een praktische invulling te geven aan de filosofie van Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Van zijn hand verschenen, naast verscheidene artikelen, bijdrages voor onder meer de boeken La réalisation de la philosophie à l’époque du Vormärz (PU du Septentrion, 2023) en Filosofie als roeping (Pelckmans, 2022). Met Michiel Meijer stelde hij The Pilosophy of Reenchantment (Routledge, 2021) samen.

.

Linde De Vroey studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Gent en wijsbegeerte aan de Universiteit van Antwerpen. Aan die laatste universiteit is zij werkzaam als promovenda bij het departement Wijsbegeerte, waarbij zij zich richt op het thema rewilding en de rol van geschiedenis, traditie en andere culturele aspecten in herwilderingsprojecten. Ook is zij medeoprichter van audiocollectief Wilderhistories. Meer over Lindes onderzoek horen? Luister aflevering 55 van Radio Horzelnest, waarin Linde vertelt over de filosofische implicaties van herwildering.

Timestamps

00:00-02:30 Introductie

02:30–05:54 Herberts en Lindes kennismaking met Thoreau en Walden, en de geschiktheid van Walden als inleiding in de filosofie

09:18-22:50 De historische context van Walden: “een modernisering in het kwadraat”.

22:50-30:07 Waarom begint het boek met het hoofdstuk Huishoudkunde?

30:07-41:39 Thoreaus ambigue houding ten aanzien van technologie

41:39-50:40 De verwevenheid van huishoudkunde, ecologie en de klassieke Oosterse en Westerse filosofie en literatuur

50:40-01:05:40 Het hoofdstuk Hogere wetten: de animale en spirituele mens

01:05:40-01:13:49 Ruimte voor de overvloed en de herscheppende kracht van de natuur

01:13:49–01:22:42 Thoreaus liefde voor de ochtend, zijn pioniersgeest en het wildernisideaal

01:22:42-01:28:50 De roeping door de genius in de morgen

In aflevering 66 van Radio Horzelnest schuift bij ons aan journalist en schrijver Sanne Bloemink, voor een gesprek over haar nieuwe boek ‘Pijn – een expeditie naar onbestemd gebied’, recent verschenen bij Uitgeverij Pluim. In dit boek komt Sanne pijn onder ogen, vanuit een bijzonder vertrekpunt: haar eigen chronische zenuwpijn. We kunnen voor het woord ‘pijn’ vrijwel elk lichaamsdeel plaatsen, van kiespijn en hoofdpijn tot buikpijn of rugpijn. Maar wat is pijn? Op deze vraag geeft Sanne in haar boek tal van antwoorden. Soms heel persoonlijk: "Pijn is boven liggen, in een doffe toestand, terwijl het leven beneden doorgaat," dan weer meer wetenschappelijk of filosofisch: "Pijn is een nociceptieve prikkel door de hersenen geïnterpreteerd en omgezet in een motorische impuls," of "pijn is het ultieme bewijs van de verbondenheid van lichaam en geest." In dit gesprek vertelt Sanne over de vele kanten van pijn en waarom het nog altijd een "onbestemd gebied" betreft. Ook praten we over hoe pijn bezien als complex fenomeen ons een ander perspectief op de menselijke conditie brengt.

.

Sanne Bloemink werkte in het verleden als advocaat en jurist, maar ontpopte zich later tot schrijver en journalist. Al jaren schrijft ze over uiteenlopende onderwerpen voor tijdschriften en kranten, waaronder De Groene Amsterdammer. Ook verschenen van haar hand meerdere boekbijdrages en boeken, waaronder ‘Happy me’ (2012), ‘Diagnosedrift’ (2018), ‘De wilde wereld’ (2020), en recent dus haar nieuwe boek: ‘Pijn’ (2023).

TIMESTAMPS

00:00–02:15 Introductie

02:15–05:48 Een ongrijpbare ervaring invoelbaar maken in een boek – hoe begin je daaraan?

05:48–11:11 Acute en chronische pijn, centrale sensitisatie, en waar ‘zit’ pijn?

11:11-23:33 Waarom is pijn, ook in de wetenschap, zo’n “onbestemd gebied”?

23:33-32:29 Het belang van pijn voor onze (mede)menselijkheid

32:29-40:45 De universaliteit van, en gedeelde taal voor pijn, en de waarde en zin van kwetsbaar mogen zijn

40:45-51:43 Geestelijke én lichamelijke pijn in het biopsychosociale model en de fenomenologie

51:43-59:54 Het gevaar van het psychologiseren van pijn en het belang van het goede gesprek

59:54-01:05:00 Pijn: een mammoetverhaal, of een wolk

In aflevering 65 van Radio Horzelnest reflecteren samen met techniekfilosoof Julia Rijssenbeek op de synthetische biologie en de vraag: wat is leven? In 1944 houdt de natuurkundige Erwin Schrödinger een voordracht aan Trinity College Dublin met de titel: ‘What is life?’ Zijn voordracht is een lang gesponnen antwoord op deze wat-is vraag. Over het meest karakteristieke kenmerk van het leven schrijft hij: “Materie leeft wanneer het doorgaat met ‘iets doen’, doorgaat met bewegen, materie uitwisselen met zijn omgeving, enzovoort, en dat voor een veel langere periode dan we zouden verwachten dat een levenloos stukje materie onder soortgelijke omstandigheden ‘doorgaat’.” Schrödingers voordracht bleek revolutionair. Zo beweerde hij ook voor het eerst dat erfelijke informatie lag opgeslagen in een moleculaire structuur, die hij zelf ‘het aperiodieke kristal’ noemde, en waarmee hij een wegbereider was van de latere ontdekking van de dubbele helix. Sinds die ontdekking is de met name de genetica en de microbiologie in een stroomversnelling geraakt. In diezelfde stroom duikt nu als nieuw veld de synthetische biologie op, soms beschouwd als een tweede landbouwrevolutie. Waar de eerste revolutie zich richt op de domesticatie van planten en dieren, richt synthetische biologie zich op de domesticatie van de cel en haar onderdelen, met name gericht op voedselproductie, brandstof en medicijnen. Het onderzoek van Julia Rijssenbeek richt zich op de verborgen premissen, denkpatronen en manieren van spreken gebezigd in de synthetische biologie. Tegelijkertijd laat ze zien hoe dit nieuwe onderzoeksveld onze gangbare noties aangaande leven uitdaagt. Hoogste tijd voor een filosofische reflectie op synthetische biologie.

.

Julia Rijssenbeek is als promovenda verbonden aan de vakgroep filosofie van Wageningen University & Research. In het verleden studeerde ze Filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en filosofie van de economie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. In haar huidige promotieonderzoek bestudeert ze de filosofische betekenis en ethische implicaties van recente en mogelijk toekomstige ontwikkelingen in de synthetische biologie. Daarnaast werkt Julia als onderzoeker bij FreedomLab Thinktank, een platform waar jonge onderzoekers politieke, technologische en culturele veranderingen proberen te begrijpen. De dansfilm waar Julia aan het einde van het gesprek over verteld gaat 16 maart in première met de titel ‘Cobalt’, een samenwerking van Julia, Kim Baraka en Jonas Sacks.

TIMESTAMPS

00:00-02:20 – Inleiding

02:20-17:19 – Julia’s stage bij Jeantine Lunshof aan het Wyss Institute & Church Lab van Harvard University. Wat is synthetische biologie? en hoe spreken en denken wetenschapper over leven en de relatie tussen leven en techniek?

17:19-22:40 – Machine-ontologie en het machinaal begrepen leven.

22:40-33:29 – Metabolisme, de machine-metafoor en disruptieve techniek.

33:29-45:41 – Synthetische morfogenese, Michael Levin, Xenobots en de samenwerkingvermogens en basale cognitie van cellen.

45:41-57:33 – Hoe daagt de synthetische biologie de techniekfilosofie uit? Gilbert Simondon en de biologische techniekfilosofie, nieuw-materialisme, platte ontologie, levende techniek en technisch leven.

57:33-01:06:27 – Twee wereldbeelden: posthumanisme versus ecomodernisme in het voedseldebat en sciencefiction.

01:06:27-01:10:59 – Verkenning va natuur, techniek en leven in dans, outro

In aflevering 64 van Radio Horzelnest verdiepen we ons in een goeddeels vergeten oorlog om één van de kostbaarste specerijen. Hiervoor schuift voor de tweede keer historicus Tristan Mostert bij ons aan. Eerder in aflevering 16 was hij te gast om te praten over Banda-eilanden en hoe Jan Pietersz Coen daar op bloederige wijze het monopolie op de specerijenhandel in nootmuskaat en foelie vestigt. De verovering van Banda is wellicht de bekendste specerijoorlog die woedt in de zeventiende eeuw, maar zeker niet de enige oorlog. We blijven ditmaal min of meer in dezelfde regio, de Molukken, maar richten ons nu op de centrale en noordelijke eilanden van deze archipel. En we richten ons op een andere specerijplant, de kostbare bloesem van de kruidnagelboom. Onze gast, Tristan, is als historicus gespecialiseerd in de vroegmoderne koloniale geschiedenis van Azië en publiceerde veelvuldig over dit onderwerp. Vorig voorjaar rondde hij zijn promotieonderzoek af en verdedigde zijn proefschrift getiteld: ‘Spice War: Ternate, Makassar, the Dutch East India Company and the Struggle for the Ambon Islands (c. 1600-1656)’. Op indrukwekkende wijze combineert hij hierin de politieke, militaire, economische en ecologische geschiedenis van de Molukken in de zestiende en met name de zeventiende eeuw. Op basis van archief- en literatuuronderzoek reconstrueert Tristan het verloop van de allianties, conflicten, verdragen en de algehele concurrentiestrijd tussen de machtsfacties in dit gebied. Een strijd die uiteindelijk uitmondt in de Grote Ambonse of Hoamoalse Oorlog (1651-1656) en eindigt met het handelsmonopolie op kruidnagel van de VOC. Daarbij laat hij zien dat het verloop van dit monopoliestreven moet worden geduid vanuit een bredere historische context, met voldoende oog voor de andere spelers. Het sultanaat van Ternate, de opkomst van het rivaliserende sultanaat Gowa en de stad Makassar op Zuid-Celebes en de politieke situatie op Ambon en Seram. Veel luisterplezier!

TIMESTAMPS

00:00-02:11 – Introductie

04:34-08:38 – Waarom dit proefschrift? Tristans bezoek aan de Molukken & de bergforten op Ambon.

08:38-17:55 – Begin kruidnagelteelt, nageloogst & etnobotanie

17:55-24:47 – Enkele hoofdrolspelers in de specerijoorlogen: Ternate, Tidore, West-Seram (Hoamoal), Makassar, Hitu (Ambon), Hikayat Tanah Hitu en rol van religie in staatsvorming

24:47-31:20 – Portugal, Spanje, Makassar en het sultanaat Goa & de VOC

31:20-40:00 – Monopoliestreven van de VOC en de aankomst Nassauvloot in 1624

40:00-51:07 – Gouverneur Artus Gijsels, milieu-oorlogsvoering & Hongi-tochten

51:07-55:24 – Verzet tegen de VOC, oorlog op Hitu, Kapitan Hitu Tepil en zijn opvolger Kakiali

55:24-01:17:33 – Aan loop naar de Grote Ambonse/Hoamoalse Oorlog, rol van Kimelaha Madjira, Makassar en Arnold de Vlamingh & de vernietiging en ontvolking van Hoamoal.

01:17:33-01:20:19 – Afsluiting