Radio Swammerdam

Computers en algoritmes hebben meer en meer invloed op ons leven, soms ongemerkt. Dat roept vragen op, en ongemak: zijn democratie en rechtvaardigheid wel gebaat bij deze automatisering? Henok en Lianne spreken daarover met neuroinformaticus Sennay Ghebreab en jurist Marlies van Eck. Zij benoemen verschillende manieren waarop AI discriminatie en ongelijkheid in de hand kan werken, maar zijn beiden ook optimistisch over de mogelijkheden van AI voor modern burgerschap.

Column Soesja van Wijgerden: ode aan de microben by Radio Swammerdam

Hoe is de Volgermeerpolder het grootste vervuilde gebied van Nederland geworden, en hoe kan je de natuur gebruiken om dit gebied weer leefbaar te maken? En hoe zit het met landgebruik door verstedelijking? Gaat er voor elke vierkante kilometer stad ook een vierkante kilometer natuur verloren, of zit daar nog een adder onder het gras? In deze uitzending spreekt Aafke Kok met Ciska Overbeek en Jasper van Vliet over hun laatste bevindingen van hun onderzoeken in, en aan de natuur.

De afgelopen vijftig jaar zijn de arbeidsomstandigheden veranderd. Waar is bijvoorbeeld het vaste contract gebleven? Waarom hebben werknemers dit laten gebeuren? En welke rol speelde de werkgevers hierin? Deze vragen en meer worden beantwoord in deze uitzending van Radio Swammerdam. Te gast is politicoloog Saskia Boumans. Ze promoveert op het onderwerp ‘strategieën van werkgevers in collectieve arbeidsonderhandelingen’ bij het Amsterdam Institute for Advanced Labour Studies (AIAS). Ook historica Rosa Kösters is te gast. Zij onderzocht in haar masterscriptie de transformatie van werkvloerverhoudingen in de jaren zeventig en tachtig bij Philips en de Hoogovens, en won daarmee de scriptieprijs van de Vakbeweging. Presentatie door Lianne Hooijmans en Henok Tesfai.

Nederland heeft een rijke geschiedenis als het op water aankomt, en staat wereldwijd bekend als het land dat de strijd tegen het water heeft gewonnen. Maar hoe komen wij aan dit imago en op welke manieren hebben wij de oceaan getemd? Wat speelt zich verder allemaal af onder het wateroppervlak, in dit onderwaterbos, en wat weten we hier eigenlijk over? In deze uitzending van Radio Swammerdam spreken Mathijs ter Kuile en Bauke Kok met Maarten Ouboter, werkzaam bij Waternet, over de stem van het water. Verder vertelt Harm van der Geest, assistent professor Benthische Ecologie aan de Universiteit van Amsterdam, over zijn onderzoek in het Markermeer en het publieke bewustzijn omtrent water. Snel luisteren dus!

Dit is een herhaling van een column van vier jaar geleden.

Hebben mensen getallen verzonnen of zijn we ze aan het ontdekken? Waarom begrijpen kleine kinderen niet dat vier min één drie is? En waarom begrijpt een computer het verschil tussen appels, fruit en Granny Smith niet? Laat je niet afschrikken door de wiskunde- en informatica-achtergrond van gasten Stefan Buijsman en Laura Hollink, nullen en enen zijn best begrijpelijk als je er wat langer over nadenkt. Met een oude column van Sjana Haker. Presentatie door Josta Bosma en Lianne Hooijmans.

Archeoloogje spelen in je eigen achtertuin spreekt bij veel mensen erg tot de verbeelding. Dit kan echter niet zomaar: er zijn strikte regels over waar je archeologisch onderzoek mag uitvoeren in Nederland. Aafke Kok en Mathijs ter Kuile gaan in gesprek met Heleen van Londen, landschapsarcheoloog en universitair docent aan UvA, en Laura Scheider, docent psychologie aan de UvA en masterstudente Archeologie in Leiden. Zij werken aan het gemeenschapsarcheologieproject CARE van de UvA, waarbij archeologen samen met burgers uit Brabant opgravingen doen. Hoe gaat zo'n gemeenschapsonderzoek in z'n werk, wat kan dit ons leren over de ontwikkeling van Middeleeuwse dorpen in Nederland en hoe helpt dit de sociale cohesie in een gemeenschap te vergroten? Deze vragen en meer komen aan bod in deze uitzending van Radio Swammerdam.

Te gast bij Nash en Josta zijn historicus Tymen Peverelli en classicus Sean Keller. Tymen bespreekt zijn onderzoek naar stadsgeschiedenis en het ontstaan van een culturele stadsidentiteit als tegenwicht tegen de 19e eeuwse natiestaat. Sean heeft het over de Orpheus-mythe bij verschillende Latijnse auteurs. Ook is er ruimte, in een zoektocht naar bruggetjes tussen beide onderwerpen, voor enige reflectie op geschiedenisonderwijs en het hedendaagse belang van historisch besef.

In deze uitzending bespreken we het begrijpen zelf. Hoe moet het wetenschappelijk begrijpen begrepen worden? Die vraag bespreken Bauke Kok en Henok Tesfai onder andere aan de hand van een vakgebied dat niet alleen de leek, maar ook de ingewijde confronteert met de grenzen van ons begripsvermogen: de quantummechanica. Gelukkig hoeven ze dat niet alleen te doen: te gast zijn Fred Muller, hoogleraar filosofie van de natuurwetenschap aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en Henk de Regt, hoogleraar filosofie van de natuurwetenschappen in Nijmegen, en schrijver van het in 2017 verschenen boek Understanding Scientific Understanding. Is begrijpen niet gewoon het kennen van relevante structuren? En belemmert de wens tot begrijpen juist soms wetenschappelijke vooruitgang? Naast deze vragen wordt ook gediscussieerd over het verschil tussen verklaren en begrijpen, de imperfecte metafoor van het spinnende elektron en de vraag of de leek ten aanzien van de quantummechanica voor altijd zal voortleven in onbegrip.