جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اسفند ۱۴۰۴ عملیاتی شد، اما گفتمان «نجات ایران»، یعنی چارچوبی که به‌عنوان زمینه تبلیغاتی و پروپاگاندای این جنگ عمل می‌کرد، از مدت‌ها پیش از آن شکل گرفته و به‌تدریج تقویت شده بود. حامیان جنگ عمدتاً از طرفداران پررنگ گفتمان «نجات ایران» بودند و همچنان نیز هستند. در این چارچوب فکری، مسیر رهایی ایران از وضعیت سیاسی موجود، نه از طریق تغییرات داخلی، بلکه از مسیر مداخله نظامی، بمباران و حتی ویرانی ساختارهای موجود تعریف می‌شود، حتی به قیمت کشته شدن غیرنظامیان و تخریب گسترده زیرساخت‌ها.

این پرسش مطرح است که گفتمان «نجات ایران» که در واقع بر یک رویکرد خاص و نوعی نگاه مداخله‌گرایانه و استعماری استوار است، چگونه شکل گرفته و چگونه در طول زمان تقویت شده است؟

تیم ملی فوتبال زنان ایران که جایگاه خود را میان ۱۲ تیم برتر آسیا تثبیت کرده، در روابط مبتنی بر تبعیض از اعزام به جام ملت‌های آسیا محروم شده. سعیده فتحی، روزنامه‌نگار، در گفت‌وگو با ما این تصمیم را نه فنی، بلکه واکنشی سیاسی-امنیتی به حواشی جام ملت‌های آسیا (از جمله ماجرای نخواندن سرود ملی و پناهندگی برخی بازیکنان) می‌داند و تأکید می‌کند: مدیران ورزشی به جای حل مشکل، صورت مسئله را پاک می‌کنند و با این کار، روند پیشرفتی را که تیم به سختی به دست آورده، متوقف خواهند کرد.

قطعنامه اخیر پارلمان اروپا با الزام کشورهای عضو به تعریف تجاوز جنسی بر اساس «فقدان رضایت آگاهانه، آزادانه و قابل بازگشت» (مدل معروف «بله یعنی بله») و رد صریح عواملی مانند سکوت، مقاومت نکردن یا روابط قبلی به عنوان رضایت، تحولی بنیادین در حقوق کیفری-جنسی اروپا به شمار می‌رود. با این حال، زهرا باقری‌شاد، روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان، در گفت‌وگو با رادیو زمانه تشریح می‌کند که در نظام حقوقی ایران، نه تنها خبری از این مدل پیشرفته نیست، بلکه الزام قانونی «تمکین» در روابط زناشویی، اساساً امکان طرح هرگونه رضایت آگاهانه را نفی می‌کند و حتی مدل ابتدایی «نه یعنی نه» نیز در فرهنگ عمومی جا نیفتاده است. او این شکاف ساختاری را یکی از عمیق‌ترین موانع پیش روی جنبش زنان ایران برای به رسمیت شناختن خودمختاری بدنی می‌داند.

مهرداد وهابی، استاد اقتصاد، در گفت‌وگو با رادیو زمانه به بررسی مفهوم «انفال» در اقتصاد سیاسی ایران می‌پردازد و نشان می‌دهد که برخلاف تصور عمومی، تنش‌های نظامی اخیر نه‌تنها به تضعیف هسته سخت قدرت منجر نشده، بلکه با ایجاد یک «مدار مستقل اقتصادی» موجب تقویت نهادهای ولایی و سپاه پاسداران در برابر دولت رسمی شده است؛ دولتی که به‌ویژه در دوران مسعود پزشکیان با افول و فشارهای فزاینده مواجه است. در شرایطی که مردم و دولت رسمی زیر بار سنگین جنگ، تحریم و تورم قرار دارند، داده‌های اقتصادی از سودهای کلان نهادهای وابسته به رهبری حکایت می‌کند. وهابی با استناد به آمارهای بین‌المللی، از درآمدی میان ۳۰ تا ۵۰ میلیارد دلار برای سپاه از محل فروش نفت و کنترل تجارت در بنادر غیررسمی سخن می‌گوید و این روند را نشانه‌ای از شکل‌گیری الگویی مشابه «حزب کمونیست چین» در ساختار قدرت ایران می‌داند.

او در ادامه، با رد فرضیه «کودتای نظامی»، استدلال می‌کند که نظام سیاسی ایران از یک حکومت فردمحور به ساختاری پیچیده و درهم‌تنیده «مذهبی-نظامی» تغییر یافته است؛ ساختاری که در آن پیوند میان «روحانیت دولتی» و «سپاه اقتصادی» به‌گونه‌ای شکل گرفته که بقای آن حتی در صورت حذف رأس هرم قدرت نیز تضمین می‌شود. به باور وهابی، تحولات پس از شوک‌های نظامی ناشی از حملات خارجی، نه به فروپاشی بلکه به بازآرایی قدرت در سطوح زیرین انجامیده و زمینه را برای ظهور نوعی حکمرانی اولیگارشیک با محوریت نیروهای امنیتی و نظامی فراهم کرده است.

در تحلیل وضعیت اقتصادی سال ۱۴۰۵، او به شکاف عمیق میان «سفره مردم» و «درآمدهای انفالی» اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه جنگ، به‌جای محدود کردن صادرات نفت، با افزایش قیمت‌ها و گسترش فرصت‌های تجارت غیررسمی، به تقویت تاب‌آوری مالی بخش ولایی انجامیده است؛ روندی که همزمان به تضعیف و فرسایش طبقه متوسط منجر شده است. در این چارچوب، «انفال» به عنوان یک حوزه اقتصادی مستقل، به ابزاری کلیدی برای مانور قدرت نظامیان بدل شده و توازن قوا را به سود شبکه‌ای از نهادهای وابسته به بیت رهبری و سپاه تغییر داده است.

این تحلیل همچنین به نقش «انترناسیونال شیعه» و نفوذ اقتصادی-امنیتی سپاه پاسداران به عنوان ستون‌های اصلی بقای نظام در برابر فشارهای داخلی و بین‌المللی می‌پردازد. در حالی که دولت رسمی زیر فشار تحریم‌ها و بحران‌های چندلایه قرار دارد، این شبکه موازی قدرت توانسته است مسیرهای جایگزین برای بقا و حتی انباشت ثروت ایجاد کند. در نتیجه، به‌جای تحقق سناریوی «تغییر رژیم»، نظام به سمت نوعی پراگماتیسم مصلحت‌محور و دیپلماسی اجباری با غرب حرکت کرده است.

در نهایت، وهابی با طرح این پرسش که آیا حذف فیزیکی رهبر می‌تواند به فروپاشی نظام بینجامد، از مفهومی نزدیک به «آنارشی انتظام‌یافته» سخن می‌گوید؛ وضعیتی که در آن قدرت به‌صورت شبکه‌ای و میان بازیگران مختلف توزیع شده و پایداری سیستم بیش از هر زمان دیگری به این ساختار چندلایه وابسته است. با این حال، او تأکید می‌کند که در کنار همه این تحولات، نقش مردم همچنان عامل تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت نهایی حاکمیت باقی می‌ماند.

حسین نوش‌آذر- ایوب رحمانی، فعال کارگری، در گفت‌وگو با ما تأکید کرد که کارفرمایان در شرایط «آتش‌بس»، با بهانه‌هایی مانند مشکلات مواد اولیه، کارگران باسابقه و نزدیک به بازنشستگی را بدون هیچ جایگزین شغلی اخراج کرده و به بیمه بیکاری ارجاع می‌دهند. به گفته رحمانی، این روند نه تنها مستمری آینده این کارگران را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه با نبود تشکل‌های مستقل کارگری و سرکوب اعتراضات، عملاً تنها راه مقابله یعنی «اتحاد و اعتصاب دسته‌جمعی» نیز برای کارگران ایران ممکن نیست.

غیاب فیزیکی مجتبی خامنه‌ای به شایعات و نظریه‌های توطئه دامن زده است. بهروز فراهانی، فعال سیاسی، در گفت‌وگو با ما ضمن تحلیل این پرسش که آیا سپاه پاسداران عملاً قدرت را از چنگ روحانیت خارج کرده و ایران وارد دوران بناپارتیسم شده است، تأکید می‌کند که هنوز برای قضاوت درباره آینده رهبری و رابطه سپاه با ولایت فقیه زود است و باید منتظر نشانه‌های کلیدی از جمله «ظهور امام غایب به عنوان بزرگ‌ترین نشانه» بود.

حسین نوش‌آذر - با ادامه انسداد تنگه هرمز و توقف ۲۰ درصد از عرضه نفت خام جهان، «مسعود دلبری»، کارشناس ارشد انرژی، هشدار می‌دهد که قیمت نفت در صورت تداوم این بحران به مدت بیش از سه ماه، از رکوردهای سال ۲۰۲۲ فراتر رفته و به سقف ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار و حتی در سناریوی برخی پیش‌بینی‌ها تا ۳۰۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید؛ کابوسی که به گفته او، از بحران نفتی ۱۹۷۳ نیز عمیق‌تر خواهد بود.

حسین نوش‌آذر - دیپلماسی ایران مسیری تازه و بی‌سابقه را تجربه می‌کند. سفرهای فشرده سیدعباس عراقچی به اسلام‌آباد، مسقط و مسکو دیگر در چارچوب «دور دوم مذاکرات با آمریکا» تعریف نمی‌شود، بلکه نشان‌دهنده تغییر راهبردی جدی تهران است: خروج از نقش «طرف مذاکره‌کننده» و ورود به جایگاه «طرف اعلام‌کننده چارچوب.» رضا فانی یزدی، فعال سیاسی، در گفت‌وگو با ما این تغییر را نه یک تاکتیک موقت، بلکه آغازی برای «معماری جدید قدرت در منطقه» توصیف می‌کند. محور گفت‌وگوها از برنامه هسته‌ای به «رژیم حقوقی تنگه هرمز» منتقل شده است. خطای راهبردی انتخاب اسلام‌آباد به‌عنوان بستر مذاکره، اصرار ترامپ بر تماس تلفنی مستقیم، و چالش‌های پیش روی ائتلاف ایران، روسیه و چین در هرمز، از دیگر موضوعات مهم این گفت‌وگوست.

حسین نوش‌آذر - بازپرداخت غیرمنتظره وام ۳.۵ میلیارد دلاری پاکستان به امارات در بحبوحه جنگ ایران، گمانه‌زنی‌ها درباره بروز یک شکاف عمیق در روابط دو متحد سنتی را برانگیخته است؛ شکافی که برخی آن را موقتی و تاکتیکی می‌دانند و برخی دیگر نشانه دگرگونی‌های استراتژیک در منطقه تعبیر می‌کنند. مسعود دلبری، کارشناس مسائل پاکستان، در گفت‌وگو با ما ضمن هشدار درباره بزرگ‌نمایی این اختلاف، سه فرصت مشخص (کاهش نقش پاکستان در جبهه ضدایرانی، فضای دیپلماتیک بیشتر و همکاری‌های عملی مرزی-اقتصادی) را برای ایران برشمرده، اما در مقابل، تله راهبردی شکل‌گیری یک شبکه امنیتی غیررسمی متشکل از امارات، هند و اسرائیل را خطرناک‌تر از هر ائتلاف رسمی می‌داند.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، هرگونه توافق هسته‌ای بدون نظارت کامل را «توهم توافق» خوانده و بر لزوم دسترسی بی‌قیدوشرط بازرسان تأکید کرده است. در مقابل، مهران مصطفوی، فعال سیاسی جمهوری‌خواه و استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با ما ضمن تأیید نابودی تأسیسات غنی‌سازی ایران توسط آمریکا، اصرار واشنگتن بر توقف ۲۰ ساله غنی‌سازی را فراتر از نیازهای فنی دانسته و آن را عمدتاً ناشی از مسائل شخصی و حیثیتی دونالد ترامپ ارزیابی می‌کند.