روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام با بیان آیت الله محقق داماد

روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام با بیان آیت الله محقق داماد

By آیت الله محقق داماد | موسسه روشنگری دینیReligion & SpiritualityReligion
Download on the App Store

روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام با بیان آیت الله محقق داماد episodes

  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۳۳

    قبلا گفتیم در تاریخ فقیهان شیعه در قرون اولیه مداخله در قدرت حاکم و تلاش

    برای تشکیل قدرت را به هیچوجه مشروع نمی دانستند و حتی به جز اقلیت اندکی قایل به
    اجرای حدود در زمان غیبت معصوم(ع) و اقامه نماز جمعه نبودند.

    البته نباید چنین گمان شود که اگر عده زیادی از علمای شیعه بدست قدرتهای حاکم

    شهید شده اند ، شهادت آنان بهخاطر خروج و حرکتهای سیاسی آنان بوده است. خیر چنین
    نیست. نویسنده کتاب «شهداء الفضیله» 
    زندگانی ۱۳۰ نفر از
    علمای شیعه، از قرن چهارم هجری تا عصر
    خویش را گرد آورده‌است. یکی از آنان شهید اول از شخصیت‌های طراز اول علمای شیعه
    بوده که به وضع فجیعی شهید شد و تا آن زمان سابقه نداشته که چنین افرادی را با آن
    وضع دلخراش به قتل برسانند. ولی
    ایشان به هیچوجه نظر سیاسی قدرت طلبانه نداشته است. او همانند بیشتر فقهای شیعه
    ولایتی در حد امور حسبه برای فقها قائل بوده است و احکام مربوط به حدود و جهاد را
    در دوران غیبت تعطیل می‌دانسته (شهید اول، القواعد و الفوائد، جلد ۲، ص ۱۸۳ و ۱۴۴
    و الدروس الشرعیه، جلد ۳، ص ۱۷۴ و جلد ۲، ص ۴۷ و ص ۶۷ و جلد ۱، ص ۲۶۲)


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1884

    15 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۳۲

    از نظر جامعه اهل تسنن خلافت خلفای راشدین و پس از آنان حکومت امویان و سپس

    عباسیان رنگ و لعاب حکومت روحانی و مقدس دارد. زیرا خلفا خود را جانشین رسول الله(ص)
    میدانستند و فقیهان مقرب به آنان کلیه اعمال و رفتار آنان را منطبق با عدالت و صلاح
    توجیه می کردند.  پس از انقراض خلافت بغداد
    حکومتها جنبه زمینی و دنیوی یافت تا آنکه در اوایل قرن چهاردهم میلادی با سقوط
    قسطنطنیه حکومت عثمانی سعی کرد به حکومت خود نوعی جنبه دینی و روحانی ببخشد.

    اما جامعه تشیع خلافت خلفای

    راشدین به جز مقطع خلافت حضرت مولا علی(ع) 
    را کلاً نامشروع میدانند. پس ازخلفای راشدین بنی امیه و بنی العباس را نیز
    ولات و حاکمان جور میدانند. امامان شیعه(ع) هرگونه همکاری با آنان را تحریم فرموده
    اند. حتی در روایت مقبوله عمربن حنظله حضرت صادق(ع) برای احقاق حق نیز مراجعه به
    قضات منصوب از ناحیه آنان را حرام وباطل اعلام فرموده و دستور داده اند که باید
    اختلافات مالی و حقوقی شیعیان از طریق داوری از خودشان حل و فصل گردد و از مراجعه
    به قضات رسمی اجتناب نمایند. چنانچه برای احقاق حق خودشان به قضات منصوب از سوی
    خلافت جور مراجعه کنند حقی که می ستانند محکوم به حرام و به تعبیر امام صادق(ع) «سُحت»
    یعنی آتش خواهد بود.


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1881

    13 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۳۱

    از اینجا ما برآنیم تا از روشنگران دینی در قرون معاصر در جهان اسلام سخن

    بگوییم. نخست دربخش اهل تسنن و سپس درعالم تشیع گزارش میدهیم. شاید بتوان
    محمد عبده درمصر را از پیشکسوتان روشنگری دینی در قرون اخیر بدانیم. محمد
    عبده متوفی ۱۳۲۳ ق فقیه و حقوقدان مصری است.
    تجربه نافرجام خلافت مستبد عثمانی و روند رو به انحطاط حکومت باب عالی[۱]
    از یک سو و آشنایی بلاواسطه با اندیشه­های نوین فلاسفه سیاسی غرب و تجربه
    موفق دموکراسی و مشروطه در جوامع غربی از سویی دیگر راهگشای «محمد عبده» در
    استنباط مبانی و سازوکار حکومتی برای مسلمانان بود که از طرفی کاملاً
    مبتنی بر اراده مردم و از طرف دیگر دارای صبغه اسلامی و متکی بر آیات و
    روایات باشد.
     محمد عبده کسی است که جوانیش را با سید جمال الدین
    اسدآبادی گذرانده و شاگرد دستپرورده اوست. نوشته هایش در روزنامه الاهرام و
    دیگر روزنامه­های آن روز مصر، عادات و هنجارهای غلط و جمود و ارتجاع را به
    چالش کشید. بیشتر افکار سید جمال با قلم عبده نشر یافته است. نشریه­ای که
    “العروه الوثقی” نام داشت در بیروت با قلم عبده انتشار می یافت. راز موفقیت
    این دانشمند اسلامی آن بود که وی اغلب کتابهای علوم انسانی غربیان را
    مطالعه می کرد و با افکار آنان آشنا بود. رشیدرضا که شاگرد برازنده وی است
    در زندگینامه ای که از او نوشته می گوید: «او بسیاری کتابهای دانشمندان
    غربی را خواند. روزی نبود که خواندن کتاب را ترک گوید …علوم اخلاق
    وروانشناسی و مبانی جامعه شناسی، تاریخ، فلسفه و روش تربیت بیش از سایر
    رشته های علمی مورد توجه او بود»[۲] 
    عبده  زبان فرانسوی را چنان آموخت که بتواند همچون زبان مادری سخن بگوید.
    شاهدش ترجمه ایست که از اثر اسپنسر به عربی انجام داده است.


    متن کامل :


    https://roshangaridini.org/?p=1878

    16 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۹

    بعد

    از ماوردی بزرگترین طراح نظام فکری و اجتماعی دولت­های اسلامی ابوحامد امام محمد
    غزالی از پیروان مکتب اشعری است. ولی جالب است بدانید كه غزالی در دوران عمر خود
    نسبت به سیاست، مشی واحدی نداشته و چه بسا چهره سیاسی وی در طول زندگی متناقض تجلّی
    می كند.

     مکتب سیاسی غزالی در نخستین چهره، میان مکتب

    اعتزال و مکتب اشعری است. وی هم واقع­بین بود و هم یک انگارگرای دینی. غزالی آن جا
    که اوضاع و احوال سیاسی و اخلاقی زمانه خود را تجزیه و تحلیل نموده و نسبت به آن
    داوری می­کند یک واقع بین است، ولی وقتی سرنوشت اخروی انسان را عامل تعیین کننده
    رفتار آدمی در این دنیا و آخرت صرفاً در اطاعت از احکام دین می­داند یک ایده­آلیسم
    یا انگارگرا است.


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1874

    15 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۸

    یکی

    دیگر از بنیانگزاران مهم اساس نظام فکری و اجتماعی دولت­های اسلامی فقیه مکتب
    شافعی ابوالحسن علی­بن محمدبن حبیب ماوردی  (364 – 450) صاحب معتبرترین تألیف در حقوق دولتی
    (عمومی) مذهب سنی به نام "الاحکام السلطانیه" است. ماوردی در بصره متولد
    شد ولی دربغداد تحصیل و رشد کرد. این کتاب در میان آثار مربوط به حقوق عمومی
    اسلامی اثری نمونه شناخته شده است.

    فضلایی

    که این سلسله درسها را دنبال می کنند به خاطر دارند که در جلسات اولیه گفتیم که
    پیشکسوتان عصر روشنگری در مغرب زمین مثل ولتر و یا دیدرو و امثال آنان در نخستین
    بیانات خود سخنی از دموکراسی به میان نمی آوردند و مشکلی با سلطنت نداشتند ولی سعی
    داشتند حاکمیت را از خودکامگی به دور سازند.


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1872

    12 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۷

    در مقابل مکتب معتزله، یکی از نظریه پردازان دولت در تاریخ

    تمدن اسلامی  ابوالحسن اشعری  (۲۶۰–۳۲۴ هجری) است. وی یکی از بنیان گزاران  مکاتب فقهی –كلامی اهل سنت بود که به مسأله سیاست
    توجه خاص داشت. ابوالحسن اشعری نظریه معتزله را درباره وجوب امامت قبول نداشت، زیرا
    معتزله وجوب را بر اساس عقل قرار می­دادند و امامت را به دلیل عقل واجب و ضروری می­شمردند.

    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1870

    12 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۶

    پیدایشنظریه پردازی های سیاسی کلامی- فقهی

     فقيهان و متکلمان اهل سنت، نظريه حکومت دینی تحت

    عنوان خلافت و دولت­داری را رفته رفته در طی چند قرن تدوين کردند و در انجام اين
    مقصود تنها امکان داشتند اساس نظريات خود را بر احکام اخلاقی و تشریعی قرآن مبتنی
    سازند. دراین مقطع بود که مکتبهای کلامی به نظریه پردازی پرداختند.  البته با توجه به اینکه نوعی حاکمیت قبلاً شکل
    گرفته بود، نظریه پردازان سیاسی هم راهی جز توجیه حاکمیت موجود راه دیگری نداشتند،
    هرچند که خردگرایان آنان اعتراضات خود را هم گاه و بیگاه مطرح می کردند و به
    روشنگری می پرداختند.


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1868

    10 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۵

    آنچه

    تا بحال درخصوص روشنگری در جهان اسلام مطرح کردیم مربوط به مباحث الاهیاتی بود و نه
    مباحث سیاسی. مباحث سیاسی در قرون اولیه اسلامی به نوعی با مباحث الاهیاتی به هم
    آمیخته بود. متفکرین سیاسی در واقع همان متکلمینی بودند که درباره دین سخن می
    گفتند.

    اینک

    می خواهیم ببینیم که در مباحث سیاسی اسلامی، یعنی حق حاکمیت، مشروعیت دولت وحکومت،
    نظم عمومی و مسائلی از این قبیل،  چه افراد
    و یا چه گروهی نقش روشنگرانه داشتند.

    مقدمتاً

    لازم است بگویم که در رابطه با مبحث مشروعیت حکومت که نخستین بحث در حقوق سیاسی
    است، اگر کسی ادعا کند که برای نحوه تشکیل دولت و برنامه اداره قدرت از همان
    روزهای نخستین در کتاب و سنت طرح و برنامه ای منظم و مشخصی وجود داشته، به گونه ای که چون و چرا نداشته باشد، به نظر اینجانب ادعایی است غیر قابل اثبات. هيچ
    طرح يا برنامه کاری يا اصولی که متضمن يک سلسله ضوابط و قواعد و قوانين اساسی باشد
    تا بتواند نوع حکومت و شکل سازمان و تشکيلات اجرایی و امتيازها و تکاليف افراد را
    نسبت به يکديگر و دولت روشن کند نه توسط پيامبر(ص) وضع شده و نه در قرآن آمده است.

    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1866

    12 min
  • روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام - ۲۴

    مطالعه در تاریخ تمدن بشری نشان می دهد که  سیر رشد علم و فرهنگ در هر نقطه ای از کره خاکی

    همواره به موازات وجود آزادی بیان و اظهار نظر انجام گرفته است. در منطقه اسلامی
    شواهد زیادی برای صدق این مدعا وجود دارد. ما برای نمونه فقط به منطقه ری درقرن
    چهارم هجری که یکی از مراکز وحوزه های علمی بوده اشاره می کنیم. این منطقه در این
    مقطع  شاهد دو چهره فرهیخته از بزرگانی است
    که از نظرمبانی فکری کاملاً بایکدیگر متمایز بلکه متضادند. محمد زکریای رازی(۲۵۱ – ۳۱۳ ه‍جری قمری) و ابوحاتم رازی (متوفی 322هجری قمری). ولی با آزادی کامل
    در جلسات علنی به گفتگو می نشستند. به یقین گفتگوهای آنان در پیشبرد دانش الهیات
    سهم عظیمی داشته و دارد.

    جالب آنکه میان آنها درمسائل دینی، کلامی و الهیاتی، تفاوت

    بسیار شگرف بود. زکریای رازی به گفته هانری کربن در
    مقدمه‌ای که بر جامع‌الحکمتینِ ناصر خسرو نوشته می‌گوید وی که مردی
    خدا پرست بود، نبوت و وحی را نفی
    می‌کرد و ضرورت آن را نمی‌پذیرفت.(  کربن، هانری (۱۳۸۸). ترجمهٔ شهروز خنجری. «نقد آراء
    محمد زکریا رازی در جامع‌الحکمتین ناصرخسرو». مجله معارف، شماره69ص152».

    از

    نظر رازی همهٔ انسان‌ها قدرت و توانایی رسیدن به معرفت و دانایی را دارند، و لذا
    از لحاظ توانایی کسب معرفت با هم برابرند و بر یکدیگر هیچ برتری‌ای ندارند.


    متن کامل :

    https://roshangaridini.org/?p=1864

    14 min

About روشنگری دینی در غرب و جهان اسلام با بیان آیت الله محقق داماد

From the publisher's feed

موسسه روشنگری دینی ارائه می کند :