Startup Hayastan

Հեղինե Համբարձումյանն ամուսնու հետ միասին սկսել են արտադրել շան հայկական արտադրության բնական կերեր։ Սկզբում գումար չեն ունեցել բիզնեսում ներդնելու համար, փոխարենը մեծ է եղել կամքն ու ցանկությունը։ Հեղինեն պատմում է, որ շատ դժվարություններ են ունեցել, հետո աստիճանաբար ամեն հարց տեղն են գցել ու սկսել մեծ քանակի արտադրությունը։

Արտադրական ընթացքը մի քանի փուլով է իրականանում։ Հեղինեն ասում է, որ մեծ ուշադրություն են դարձնում թե մթերքների որակին, թե մաքրությանն ու օգտակարությունը, երբևէ միտք չի եղել, որ արտադրվում է շան համար, ուրեմն կարելի է թերանալ մի քիչ։

 Աշխատանքն իսկզբանե բաժանված էր երկու մասի։ Ամուսինն իր աշխատանքով էր զբաղված, Հեղինեն՝ իր։ Այսօր, սակայն, աշխատանքի շատացման ֆոնին թիմն ընդլայնվել է։  Բիզնեսի զարգացմանը զուգահեռ նաև ավելանում են պատվերները արտերկրից, ապագայի ծրագրերում արտահանումն է և կատվի կերի արտադրություն սկսելը։ Հեղինեն վստահ է՝ կենդանիները սիրել են իրենց արտադրանքը, պետք է շարունակել գործը։

Էդիտ Սիմոնյանը մասնագիտությամբ ճարտարապետ է, երկար տարիներ զբաղվել է նաև երաժշտությամբ, բայց շատ է ցանկացել ճարտարապետական կրթություն ստանալ, սովորել է, մասնագիտացել հետո գտել է իր ծաղիկնեին և մոռացել ամեն բան։ 

Ռոզա Աղայանը Գյումրեցի է, այնտեղ է անցել երիտասարդության մեծ մասը, հետո ամուսնացել է և տեղափոխվել Երևան։ Մասնագիտությամբ տնտեսագետ հաշվապահ է, ֆինանսաբանկային համակարգում քիչ է աշխատել, երեխաների ծնունդից հետո դուրս է եկել աշխատանքից և զբաղվել նրանց խնամքով։ Ռոզայի մտքով երբեք չի անցել, որ կարող է բինզեսով զբաղվել, այն էլ տնից՝ երեխաների խնամքին զուգահեռ։

Ռոզան սկզբից մտավախություն է ունեցել, որ չի ստացվի։ Մի բան է սեփական երեխայի համար ինչ-որ ձեռագործ իր պատրաստելը, մեկ այլ բան դա անծանոթ մարդկանց առաջարկելը։ Բայց սկսում է թղթի հետ աշխատանքը։ Դժվարությամբ է գտել նյութերն ու անհրաժեշտ պարագաները, նաև ինֆորմացիա արհեստի այս ճյուղի մասին, որը ծնունդ է առել Չինաստանում։ Հայ մասնագետների չէր ճանաչում այդ ժամանակ, օգնության են հասնում յութուբի վիդեո դասերը։

Ռոզան փաստում է, որ թղթի ամրության վրա պետք չէ կասկածել․ կարելի է նաև պատրաստել կահույք, իհարկե այսօր Հայաստանում այդ տեխնիկայով կահույք պատրաստելն ու օգտագործելը տարածված չէ՝ մտավախությունների պատճառով, բայց Ռոզան անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկում է։ Ռոզայի բիզնեսը հիմնադրվել է 13 հազար դրամով։ Գուցե ավելի շատ լիներ, եթե իմանար այդ գործի նրբությունները, բայց ինչպես ասում է Ռոզան, սովորելու և կատարելագործվելու համար պետք է ինչ-որ բանից սկսել։

Վերջերս Ռոզային մոտ տասը հոգի հարցրել են՝ արդյո՞ք նա չի դասավանդում այս արհեստը։ Հասկացել է, որ պահանջարկ կա, պետք է աշխատել փոքրիկ դպրոց բացելու ուղղությամբ։

Եթե տարիներ առաջ Մարինեին որևէ մեկն ասեր, որ գալու է մի օր և նա հաց թխի, կծիծաղեր և կանցներ առաջ, չնայած նրան, որ կարողանում է համեղ ուտեստներ պատրաստել։ Այսօր Մարինեն թթխմորով հացեր է պատրաստում և վաճառում։ Մարինեն իրեն պրոֆեսիոնալ հացագործ չի համարում։ Ինքնուս է, բայց ընկերներն այնքան են ասել, որ ամեն բան ճշգրիտ ու սիրով է պատրաստում, որ հարմարվել է մտքին, որ ինքնուս լինելով էլ կարելի է պրոֆեսիոնալ լինել։

Համավարակի ժամանակ շատերն սկսեցին հաց թխել, հատկապես թթխմորով։ Ոմանց համար դա պահի ազդեցության տակ կայացրած որոշում էր, որ գաղջը ցրվի մի քիչ, ոմանք էլ լուրջ ընդունեցին այդ ամենն ու սկսեցին ավելի խորանալ, ինչպես Մարինեն։ Մարինեն սիրում է իր նոր մասնագիտությունը։ Ընտանիքում հաց շատ են սիրում ուտել, երևի ենթագիտակցորեն հաց թխելու միտքն այդպես գրավեց Մարինեին, այսօր իր փոքրիկ բիզնեսն ունի, որը, չնայած հիմա չի կարողանում մեծ ֆինանսական եկամուտներ բերել, բայց պոտենցիալ ունի։

Մեր մշտական ռադիոլսողները գիտեն, որ այս հաղորդումը բիզնես ունեցող մարդկանց մասին է, իսկ ովքեր առաջին անգամ են լսում, տեղեկացնեմ, որ հաճախ մեզ հյուր են գալիս արվեստագետներ, որոնց հետ հաղորդման ֆորմատը հաճախ իքնըստինքյան փոխվում է։ Մենք սկսում ենք խոսել արվեստից, խորանալ այդ հրաշալի աշխարհում և մոռանալ, թե ինչի համար ենք հավաքվել։ Բայց մեկ է, որքան էլ մեր սիրելի արվեստագետ ընկերներն ասեն, որ արվեստը բիզնեսի հետ այդքան էլ լավ հարաբերությունների մեջ չէ, մենք փորձում ենք հակառակը ցույց տալ։

Մեգգի Տաբիրյանն ու իր փոքրիկ բիզնեսը վերոնշյալի վառ օրինակ են։

Բիզնես ունենալու միտք Մեգգին չուներ։ Պատահական եղավ այդ աշխարհ մտնելն ու սեփական ձեռքերով արտադրածը վաճառելու գործընթացը։

Արվեստագետն այժմ փոքրիկ բիզնես ունի։ Համոզվել է, որ կարելի է համատեեղել հիմնական աշխատանքը բիզնեսի հետ, կարելի է նաև մի քանի գույն իրար խառնելուց հետո մեկ այլ գույն ստանալու պես իրար խառնել նաև բոլոր հետաքրքրություններն ու ստանալ մեկ այլ, ավելի հետաքրքիր զբաղմունք, կարևորը, ինչպես ասում է Մեգգիին, աշխատասեր լինես ու գեղեցիկը տեսնես ամեն ինչում։

Լիանա Միլիտոնյանը երազանքներ կարծես թե չունի, համենայնդեպս մեզ այդպես ասաց։ Ավելի շուտ դրանք նպատակներ են. ինքը ռեալիստ է։

29- ամյա Լիանայի կյանքը ծնված օրից է դժվարություններով անցել։ Փոքրիկը պարզապես շտապել էր, մեկ երկու շաբաթ շուտ էր որոշել հանդիպել ծնողներին, բայց չգիտեր, որ հանդիպումը փոքր ինչ դժվարություններով կստացվի։

Լիանան դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվում է քոլեջ, այնտեղ ուսումնասիրում հաշվապահություն, դառնում մասնագետ, բայց աշխատանք գտնելու դժվարությունները Լիանային նոր հոբբի են «առաջարկում», որ կյանքն ավելի գունեղ դառնա, նաև աշխատանք ունենալու հարցը լուծվի։ Լիանայի մայրը դերձակ է, սերը կար ու ձևի հանդեպ մայրիկի միջոցով է առաջացել։ Լիանան այսօր բժշկական համազգեստներ է կարում և վաճառում, այդպես նաև իր սիրելի բժշիկներին շնորհակալություն է հայտնում իր առողջական վիճակի համար։

Լիանան բժշկական համազգեստները ստանդարտ չի կարում։ Ստեղծում է այնպիսիք, որոնք խանութներում չկան, և հետո իր աչքին էլ են հաճելի նոր դիզայնով, նոր մոտեցումներով համազգեստով բժիշկները։ Ասում է, որ վեց ամսվա մեջ ամենաշատը կանայք են հագուստ պատվիրել, մեծամասնություն են կազմում ատամնաբույժները, իհարկե, տղամարդիկ էլ հետ չեն մնում գեղեցիկ հագուստ հագնելու ցանկությամբ, Լիանան ուրախ է, որ այսօր կարողանում է սիրելի բժիշկների համար ստեղծել իրենց սրտի համազգեստը։

Եթե անկեղծ լինենք, Լիանան գուցե այս բիզնեսը չսկսեր, եթե չլինեին աշխատանք գտնելու դժվարությունները։ Հոգեհուզական լարված ապրումների գերին չդառնալն ու չկոտրվելու մեծ ցանկությունը Լիանայի համար կյանքի նոր ուղի գծեցին։

Լիանայի բիզնեսում ներդրում կատարած մայրիկը միշտ է ոգևորել և թիկունքի անտեսանելի թևերն ավելի ամրացրել։ Լիանան իր փորձով հասկացել է, որ հաշմանդամություն ունենալը դատավճիռ չէ, ծնողները պետք է հասկանան, որ իրենց երեխային ամբողջ կյանքում չեն կարող խնամել, ուստի պետք է ինքնուրույն թողնեն, ասում է Լիանան։

Արթուր Ղազարյանն ու Աիդա Աթաբեկյանն ամուսիններ են։ Իրենց գործունեությամբ, որպես հասարական կազմակերպություն և կանանց սոցիալական ձեռնարկություն, անում են ամեն ինչ, որ առաջին հերթին շահի համայնքը, քաղաքը և շահառուները։ Դիլիջանի երիտասարդ կանանց և տղամարդկանց հմտություններն ու կարողությունները բացահայտելով, նրանց փորձում են դարձնել ավելի պատասխանատու և նախաձեռնող քաղաքացիներ։

Ամուսինները «ԱՐՄԵՆԵԿՈՊ» կանանց սոցիալական ձեռնարկության հիմնադիրներն են։ Այն հիմնադրվել է 2018 թ-ին, նպատակը երիտասարդ կանանց զբաղվածության խթանումն է, նրանց սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի բարելավումը, որի համար յուրաքանչյուր տարի հավաքագրում են 20 գործազուրկ կին՝ Դիլիջան խոշորացված համայնքից, նրանց համար կազմակերպում անվճար համակարգչային հմտությունների, անգլերենի,  ձեռանրկատիրության և կարուձևի դասընթացներ։

Սոցիալական ձեռնարկատիրության հիմքում ընկած է սոցիալական որևէ խնդիր, որի հիման վրա էլ իրակականում են բիզնես գաղափարները։ Այս բիզնեսի արդյունքում կանանց գերակշիռ մասը կարողանում է աշխատանք գտնել, իսկ մյուսներին աշխատանքով ապահովում են կազմակերպության արտադրական հատվածում։

Այս պահին սոցիալական ձեռնարկությունն ունի 3 հիմնական աշխատող, մեծ պատվերների դեպքում կարողանում են գործարքային հիմունքներով ընդգրկել ևս 3 կնոջ՝ հենց իրենց շրջանավարտներից։ Արտադրում են մատիտների տուփեր և կտորե էկո պայուսակներ, դրանք դիլիջանյան պատկերներով են, պայուսկներ արտադրելու հիմնական նպատակը պլաստիկից հրաժարվելն է, այդ առիթով  յուրաքանչյուր տարի պատրատում են  500 կտորե պայուսակ և անվճար բաժանում առևտրի կետերում։ Մատիտի տուփերն ու պայուսակներն առաջին արտադրանք են, որի պիտակի վրա գրված է Made in Dilijan: Ըստ Աիդայի, սա կարևոր հանգամանք է Դիլիջանի՝ զբոսաշրջային քաղաք լինելու համար։

2022 թվականին Սվետանան և Հայկն ամուսնացան։ Առանց հարսանեկան արարողության՝ հայտնի պատճառներով։ Տեղափոխվեցին Մոսկվա։ Հետո երկուսն էլ հասկանում են, որ Հայաստան պետք է տեղափոխվել հնարավորինս շուտ։ Սվետլանան ամուսնու և ընտանիքի հետ տեղափոխվում է Լոռի։ Այնտեղ ընտանիքով բիզնես են հիմնել։ Սեփական հյուրատունն են ստեղծում՝ կոլորիտային, հետաքրքիր և նմանը չունեցող։

Հյուրատուն ունենալու գաղափարը վաղուց կար Սվետլանայի գլխում։ Մի օր ամուսնու հետ խոսելու ընթացքում բարձրաձայնում է ու պարզվում է՝ ամուսինն էլ դեմ չէ հյուրատուն ունենալու գաղափարին։ Լոռվա ընտրությունը պատահական չէր։ Մաքուր օդը, մարդիկ և կանաչը ամուսիններին տարան դեպի Լոռի։

Բաբկեն Ղարաբաղցյանն ու Ռուզաննա Խաչատրյանն ամուսիններ են։ Միասին հիմնել են իրենց փոքրիկ բիզնեսը։ Բաբկենը թրեր, դանակներ, կաշվե և փայտե իրեր է պատրաստում, բոլորը կրեատիվ լուծումներով։ Մեկ ապրանքից երկու անգամ չի պատրաստում, նրա պատվիրատուները գիտեն, որ իրենց համար ստեղծված իրը միայն իրենք ունեն, իսկ Ռուզաննան զբաղվում է ամուսնու գործունեությունը լուսաբանելով։ Միասին բացել են յութուբյան ալիք, որտեղ ցուցադրում են իրերի պատրաստման ամբողջ ընթացքը։

Լիլիթ Հակոբյանը մասնագիտությամբ ծրագրավորող է։ Արվեստի բնագավառից հեռու մասնագիտությունը, սակայն, Լիլիթը շատ է սիրում։ Արվեստի հետ սկսել է ծանոթանալ դեռ վաղ ժամանակներից, նկարում էր և վաճառում նկարները։ Լիլիթի հետաքրքրություններին գումարվել է նաև սպորտը, այդպես կարողանում է փախչել իրականությունից, հանգստանալ ու թեթևանալ, բայց ամենալավ ու արդյունավետ միջոցը շարֆերի վրա ստեղծագործելն է։ Տարիների ընթացքում Լիլիթը մասնագիտանում է ծրագրավորման ոլորտում, ամբողջ ժամանակն ու էներգիան տալիս այդ աշխատանքին։ Արդեն քիչ ժամանակ էր ունենում նկարելու համար, և վաճառելու փոխարեն պարզապես նկարում էր։ Դա առաջին հղիության ժամանակ։ Երկրորդ հղիությունը Լիլիթի համար ստեղծագործական շատ դռներ բացեց։ Մուսայի պակաս չկար, մարդիկ էլ «պահանջում» էին նրա ձեռքով պատրաստված շարֆերը։

Սզբից Լիլիթը միայն նկարում էր մետաքսե կտորների վրա, հետո հասկացավ, որ բարձր գնի պատճառով դրանք քիչ են վաճառվում, սկսեց նաև իր նկարածները տպագրել։ Երկու երեխաների մայրիկը համոզված է, որ եթե ցանկություն ունես, հաստատ հասցնելու ես ամեն ինչ, դա գերբնական ուժ է, որը հատուկ է միայն մայրիկներին։ Աշխատում է հիմնականում գիշերները, բայց սիրով ու սրտանց է պատրաստում յուրաքանչյուր պատվեր։ Բիզնեսում ունեցած ձախողումների մասին Լիլիթը չի խոսում, նախընտրում է լուռ շտկել դրանք։ 

Լիլիթի ապագայի ծրագրերը կապված են արտահանման հետ։ Ճիշտ է, այդ ուղղությամբ քայլերից միայն մեկն է արել՝ սոցցանցերի էջերում նաև անգլիատառ գրելը, բայց վստահ է, որ հաջողելու է։