Startup Hayastan

«Զով»-ի մասին պատմելիս Գարեգին Ալեքսյանյանի և Կարին Տորոմաջյանի աչքերը սկսում են փայլել։ Երևանի կենտրոնից մեկ ժամվա ճանապարհ է դեպքի Կոտայքի մարզի Քարաշամբ գյուղ, որտեղ ամուսինները որոշել են մի զով տեղ ստեղծել իրենց ընկերների և Երևանի շոգից փախած մարդկանց համար։

7 տարի առաջ Կարինն ու Գարեգինը ապակենտրոնացման գաղափարով տարված որոշեցին մայրաքաղաքից մշտական տեղափոխվել՝ Երևանից 30-35 կմ հեռավորւթյան վրա գտնվող Քարաշամբ գյուղ։

Ամուսինների տունը 60 քմ է, իսկ ընդհանուր տարածքը՝ 740։ Մնեակություն սիրելով հանդերձ, որոշումը կայացրին՝ ունենալ մի անկյուն, որը հիմքից կստեղծեն իրենց ոճով, տրամադրությամբ և բնավորությամբ։

Կարինն ասում է, որ «Զովը» չի ստեղծվել միայն գումար վաստակելու համար։ Դա արդարացում էր իրենց գյուղում ապրելու և կյանքն իմաստավորող ևս մեկ երանգ ավելացնելու համար։

7 տարի առաջ մշտական բնակության համար Քարաշամբ գյուղ տեղափոխված ամուսինները հեռավար են աշխատում։ Հարկ եղած դեպքում գալիս են մայրաքաղաք, Կարինը ջերմորեն պատմում էր, որ այսօր Հայաստանում կամաց-կամաց գործատուները հարմարվում են աշխատակցի հեռավար գործունեությանը, ի դեմս իր գործընկերների, իսկ Գարեգինն էլ կիսվում իր փորձով։

Կարինե Գևորգյանի աշխատավայրում քչերը գիտեն, որ երաժշտության ուսուցչուհին աշխատանքից հետո զբաղվում է թեյարտադրությամբ։ Շատերը զարմանում են, շատերն էլ ողջունում նախաձեռնությունը։ Կարինեն աշխատում է շատ չխոսել իր բիզնեսից, մարդիկ սիրով գնում են թեյերը, հետո իմանում, որ հայկական արտադրության է ու հաճելիորեն զարմանում, ասում է Կարինեն։ Թեյ չսիրող Կարինեն սիրով է ընդունել զինվորական ամուսնու առաջարկը, սիրով էլ զբաղվում է ընտանեկան բիզնեսով։

Ընտանեկան բիզնեսն օր օրի սկսեց զարգանալ՝ միահամուռ ջանքերի, աշխատասիրության և հայակական արտադրանքը ևս մեկով ավելացնելու ցանկությամբ։ Կարինեն ընտանիքի անդամների հետ բարձրանում էր սարեր, լեռներ։ Ինքնամեկուսացման ժամանակաշրջանն էր, լավ առիթ էր թարմ օդ շնչելու և մի լավ ու օգտակար գործով զբաղվելու համար։

Քանի որ Հայաստանում թեյարտադրությունը զարգացած ոլորտ է և փոքր ու միջին բազմաթիվ բիզնես ընկերություններ կան, Կարինեն գիտակցեց, որ մրցակցությունը պետք է մեծ լինի, ուստի որոշեց ստեղծել նորություն, որն իրենց արտադրանքը կառանձնացնի մյուսներից։ Երեխաների համար տեղծված թեյերը հատուկ հումքով պատրաստվեցին։ Դրանց փաթեթավորումն ու դիզայնը հատուկ մտածված էր այնպես, որ երեխաները թեյ հաճույքով խմեն, խաղն էլ անպակաս լինի գործընթացից։

Մանկական թեյերի ամենաքմահաճ սպառողները՝ երեխաները, հավանում են թեյի համն էլ դիզայնն էլ։ Ըստ Կարինեի, երեխաների համար ստեղծվող յուրաքանչյուր ապրանք նախ պետք է ցույց տալ որևէ երեխայի, արձագանքից արդեն պարզ կլինի, արժի՞ դա արտադրել, թե փոփոխությունների կարիք կզգացվի։

Կարինեն փաստում է, որ ցուցահանդեսները կարևոր նշանակություն ունեն հայկական արտադրանքը ճանաչելի դարձնելու հարցում։ Այդ ընթացքում նաև կարողանում են աճել, զարգանալ, սովորել, հասկանալ, թե իրականում հայ սպառողն ինչի կարիք ունի, ինչ պետք է փոխել արտադրության մեջ, ինչ նորարարություններ են ուզում մարդիկ։ Հենց նման ցուցահանդեսի ժամանակ էլ Կարինեն հասկացավ, որ թեյերը պետք է այնպես արտադրել, այնպիսի հարմարանքներ ստեղծել, որ աշխատավայրում, ասենք, մարդիկ հեշտությամբ կարողնանան օգտագործել։

Մասնագիտությամբ երաժիշտ Դիանա Գալստյանը տիկնիկագործությամբ զբաղվում է վերջին չորս տարում։ Պատահական եղավ երաժշտի հանդիպումը տեքստիլի և բազմատեսակ՝ առաջին հայացքից անշունչ, բայց և շնչավոր կերպարների հետ։ Ամուսնու ապրիլյոթյան նվերը Դիանայի կյանքի ընթացքը կտրուկ փոխեց։ Նվերը դեպի մանկություն փոքրիկ ճաապարհորդություն կազմակերպելու համար էր, այն ինչ, վերջում պարզվեց, որ Դիանային դուր է եկել  ոչ միայն ճամփորդությունը, այլև միտքը ուրիշներին էլ այդ ճանապարհով տանելը։

Դիանայի բախտը բերեց։ Ապրում էր այնպիսի ժամանակաշրջանում, որ ցանկացած թեմայի շուրջ կարող ես անսահման տեղեկություն գտնել համացանցում։ Այդպես սկսեց ուսումնասիրել տիկնիկագործության արվեստը։ Մի քանի հնարք սովորեց, հմտացավ կար ու ձևի մեջ և որոշեց, որ այլևս պետք չէ համացանցը։ Կսովորեմ ինքս, կստեղծեմ իմը, չեմ կրկնօրնակի, մտածեց Դիանան և ստեղծեց առաջին տիկնիկը։

Նոր մասնագիտության մեջ հմատանալու ճանապարհին Դիանան որոշում է կերպարային տիկնիկներ ստեղծել; Դա իսկական մարտահրավեր էր։ Պետք է ստեղծվեր այնպիսի տիկնիկ, որը նման կլիներ այն մարդուն, ում կերպարով ցանկանում էին տիկնիկ ունենալ; Հակսնալով, որ այս ճյուղը ինչ-որ չափով կաղապարելու է իրեն, Դիանան որոշում է կերպարներն ստեղծել այնպես, որ դրանք նման լինեն մարդուն, բայց հայացքով, հագուստով և ընդհանուր տրամադրությամբ։ Մարդիկ սիրեցին այդ ոճն ու այս ոլորտում էլ Դիանան հաջողություն ունեցավ։

Դիանայի պատրաստած տիկնիկները կտորից են։ Ամբողջ աշխատանքն ինքն է կատարում։ Հաճախ դրանք կաշվե հումքից պատրաստված տիկնիկներ են հիշեցնում, բայց պարզվում է՝ կտորից էլ կարելի է հատուկ տեխնիկայով այնպես պատրաստել, որ որակապես չզիջի կաշվին։

Դիանայի ամուսնու նվերը ճակատագրական դարձավ նրա համար, և որպես շնորհակալություն Դիանան մի օր որոշեց ամուսնու համար պատրաստել մի տիկնիկ, այնպիսին, որ աշխարհում ոչ մեկը չունենար։ 20 օր սիրելիից թաքուն պատրաստել է, մեծ ջանք և սեր լցոնել և այսօր հպարտությամբ բոլորին ցույց է տալիս հենց Կոշկավոր կատվին, որը պետք եղած ժամանակ երկուսին էլ տանում է մանկության գիրկը։

Անի Իշխանյանը հաճախ է կատակով ասում, որ իր բիզնեսը ճանապարհորդող է։ Երևանի պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետն ավարտելուց հետո Անին կարճ ժամանակ է աշխատել որպես լրագրող, հետո հասկացել է, որ ճիշտ չէր դպրոցն ավարտելն ու միանգամից համալսարան ընդունվելը։ Միտք է ծագում պարտադիր ճանապարհորդելու և բացահայտելու  շրջապատող աշխարհը։

Անին սկսում է պոլիմերային կավով աշխատել։ Ինքնուրույն, համացանցի օգությամբ սովորում է նյութի «բնավորությունը», իրեր պատրաստելու տեխնիկան և արդեն կամաց-կամաց բոլորն իմանում են, որ Անին կավից գեղեցիկ իրեր է պատրաստում։

Ստեփանակերտում ապրելուց ու աշխատելուց հետո Անին որոշում է միանալ նշանածին և տեղափոխվել Օման։ Իր պոլիմերային կավերն էլ հետը տանել։ 

Հիմա Անին բիզնեսը կրկին տեղափոխել է Հայաստան, այտեղ լավ է, իհարկե, բայց Օմանում ավելի շատ գումար էր վաստակում, որովհետև այնտեղ չկար այն, ինչ պատրաստում էր։ Պահանջարկը շատ էր։ Այստեղ բազմաթիվ մասնագետներ են աշխատում կավի այդ տեսակով, մրցակցությունը մեծ է, բայց մեկ է, Հայրենիքում ստեղծագործելը հաճելի է։

Պարզվում է՝ կավիճ պատրաստելը բարդ գործ չէ և բոլորն էլ կարող են, ասենք, խոհանուցում մի փոքրիկ տեղ առանձնացնել և սկսել պատրաստել դրանք, բայց բոլորը չեն կարողացել այդ գործողությունը դուրս բերել խոհանոցից, տեղափոխել արտադրամաս, հոբբին, հաճելի ու հետաքրքիր զբաղմունքը դարձնել բիզնեսի հիմք և հաջողության հասնել Հայաստանի փոքրիկ շուկայում։

Այդ մեկը մարդը մասնագիտությամբ ֆինանսիստ Ալլա Սարգսյանն է։

Բիզնեսում առաջին ֆինանսական ներդրումը 13,000 դրամ էր։ Այդ գումարով մի քանի բան գնեց Ալլան, եկավ տուն ու մեծ ոգևորվածությամբ սկսեց պատրաստել կերպարային կավիճներ։ Կավիճները երեք տեսակի են, բայց ամենասիրելին կերպարայիններն են։ Դրանք նորություն են շուկայում, երեխաները սիրում են իրենց մուլտհերոսների կերպարային գունավորիկներով նկարազարդել բակը։

Շուկայի ծավալները բավարարելու համար օրական երեք ժամը բավական է, որ կարողանան հասցնել բոլորի պատվերները։ Աշխատում են շաբաթական երեք օր։ Այս բիզնեսն ընտանեկան է։ Օգնում են նաև Ալլայի երկու դուստրերը։

Ալլան արդեն հստակ գիտի, թե ինչ ապագա է ունենալու «Գունավորիկը», իհարկե, Հայաստանի շուկան փոքր է, բայց այս բիզնեսն իրեն արդարացնում է։ Հետագայում հայկական արտադրության կավիճները կարտահանվեն, այդ ժամանակ բիզնեսն ավելի կամրացնի իր դիրքերը, ոչ միայն Հայաստանում, այլև Հայաստանից դուրս։

Մարիամ Հովհաննիսյանի երազանքը ծնվել է Հայաստանում, որոշ ժամանակ ապրել Իտալիայում, հետո վերադարձել հայրենիք։

Հրուշակագործությունը Մարիամի երրորդ մասնագիտությունն է։ Իր մասնագիտությանը սիրահարված պարուհու մտքով երբեք չէր անցնի, որ մի օր պատահական կորոշի ձեռքը վերցնել մի քանի համեղ բաղադրիչ և քաղցր ինչ-որ բան պատրաստել։

Շատերը լուրջ չեն վերաբերվում մարդկանց վրա ֆիլմերի թողած ազդեցությանը։ Դրանք կարող են ոգեշնչել, ընկճել, հոգեհուզական բազմատեսակ ապրումներ տալ, կարող են նաև մարդու ճակատագիրը մի քանի րոպեում հիմնովին փոխել։ Այդպես եղավ Մարիամի պարագայում։ Ֆիլմի դիտման ժամանակ հասկացավ, որ հերոսուհու պես պետք է տրամադրություն փոխանցի մարդկանց, որոշեց փորձել։

Մարիամի պատրաստած առաջին տորթն Իտալիայում ընդունված չէր, մի փոքր փոփոխելով կարողացավ ստանալ հենց նույն տորթից, բայց այլ բաղադրությամբ: Իտալացիները հավանեցին, հավանեց նաև Մարիամն ու իրենից գոհ որոշեց՝ վերջ, ես հուշակագործ եմ դառնում, սակայն հետո տեղի ունեցավ անսպասելին ։

Հետո ամեն բան տեղն ընկավ, ու Մարիամը շարունակեց գործունեությունը։ Այդպես մեկը մեկին ասելով՝ տարածվեց նրա տորթերի համբավը, ու մարդիկ սկսեցին գնել։ Բիզնեսը հիմնադրվեց։

Ութ տարի առաջ հանգստանալու նպատակով Մարիամը վերադարձավ Հայաստան և որոշեց, որ այստեղ էլ կմնա ու կաշխատի։ Կստեղծի իրենն ու Հայաստանում հրուշակագործության ոլորտում փոփոխություններ կմտցնի։ Բացեց հրուշակագործության ակադեմիան, որտեղ սովորողները տարիքային սահմանափաում չունեն, բոլորին միավորում է սերը հրուշակագործության հանդեպ։

Մարիամի նպատակներն ու երազանքները կապված են Հայաստանի ու հայի հետ։ Կարողանալու ենք հասնել այն կետին, որ համաշխարահային մրցույթների ժամանակ հայերը ներկա լինեն, կարողանան ցույց տալ նաև իրենց տաղանդը, բարձր պահել երկրի անունը, ասում է Մարիամն ու հավելում, որ իր առաքելությունը Հայաստանում արդեն սկսված է։

Արմինե Ստամբոլցյանը ծնունդով Ջավախքից է, որտեղ փոքր հասակում հնարավորություն չի ունեցել մանրամասն ուսումնասիրել նկարչական արվեստը, բայց «ձեռքի հետ» նկարել է։ Հետո մեծացել է ու այլ մասնագիտություն ընտրել, չնայած հոգու խորքում միշտ իմացել է, որ մի օր պետք է նկարչությամբ զբաղվի։ Արմինեն փոքրիկ կտավներ է ստեղծում, որոնք մարդիկ կարող են կրել որպես զարդ, դրանք մեկ օրինակից են պատրաստվում, հենց դա է յուրահատկությունը;

Արտադրական ընթացքը հետաքրքիր է ստացվում։ Թվում է չափսերով փոքր են, պետք է որ հեշտ լինի, բայց արի ու տես, որ ավելի բարդ է ստացվում աշխատանքը։ Արմինեն մանրակրկիտ ու սահուն շարժումներով ստեղծում է այդ փոքրիկ կտավները, որոնք առաջին իսկ հայացքից սեր ու ջերմություն են փոխանցում։

Արմինեն հաճախ մտավախություն է ունեցել, որ մասնագետ նկարիչները գուցե տեսնեն աշխատանքներն ու հասկանան, որ դա պրոֆեսիոնալի աշխատանք չէ, սակայն ժամանակի հետ հասկացել է, որ այն, ինչ սիրով ես անում, դա էլ է համարվում պրոֆեսիոնալ, չնայած մեծ ցակություն ունի նկարչության ակադեմիական գիտելիքներ ստանալ։

Բիզնես կրթությունից բացի Արմինեն նաև, իր խոսքով ասած՝ բիզնես «հոտառություն» ունի։ Սակայն այս աշխատանքը մեծ բիզնես երբեք չի դառնալու, այդպես որոշել է Արմինեն, իսկ պատճառը հստակ է՝ սա հեղինակային աշխատանք է։

Լուսինե Ազնաուրյանի բիզնեսում բոլոր իրերն են յուրատեսակ։ Որքան էլ հեղինակը ցանկանաս, մեկ է տարբեր է ստացվելու։ Այդպիսի արվեստի ճյուղ է թաղիքագործությունը, որի շնորհիվ Լուսինեն կյանքում նոր հետաքրքրություն գտավ ու ինչպես իր աշխատանքներն են վառ ու տաք գույներով, այդպես դարձավ նաև իր կյանքը։

Լուսինեն փոքրուց էր հետարքրքված ձեռագործ աշխատանքներով։ Տիկնիկների հագուստներն ինքն էր կարում՝ հելունով և շուղերով։ Այդ ժամանակ ինչ ասես փորձել է, բայց թաղիքագործության մասին չէր լսել, որովհետև հայտնի չի եղել, մոռացված արհեստ էր, որը տարիներ անց Հայաստանում նաև Լուսինեի «թեթև ձեռքով» դարձավ կիրառական արվեստ։

Լուսինեի բիզնեսը արտերկրում ծնվեց։ Այդ ժամանակ դեռ սովորելու փուլում էր, բայց կարողանում էր թաղիքից պատրաստած զարդերը վաճառել, հետո վերադարձավ Հայաստան ու այստեղ ամեն ինչ նորից սկսեց։ Հաճախ մարդիկ լսելով, որ հագուստը բրդի թելից է կարված խուսափում են կրել, բայց թաղիքից պատրաստված թե ամառային, թե ձմեռային հագուստը անչափ փափուկ է և հարմարավետ, ձմռանը տաք է պահում, ամռանը՝ հով։

Թաղիքագործությունը հեշտ արվեստ չէ։ Լուսինեն պատմում է, որ շատ են եղել աշակերտներ, որ մի քանի այցից հետո այլևս չեն եկել, չեն դիմացել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը։ 

Լուսինե Պարոնյանը փոքրուց կարծես ենթագիտակցորեն իրեն պատրաստել է հասուն տարիքում բիզնես ունենալուն։ Փոքրիկ աղջիկը դեռ վաղուց արվեստի հետ սեր է ունեցել, ձեռքի աշխատանքներով զբաղվել, պայուսակներ կարել, զարդաքանդակներ ստեղծել, հետագա մասնագիտությունն էլ հենց արվեստի հանդեպ ունեցած սիրուց դրդված ընտրել։ Լուսինեի պատրաստած փոքրիկ պայուսակները կարծես պարզապես աքսեսուար լինեին, բայց արի ու տես՝ դրանց մեջ տեղավորվում էին բազմաթիվ իրեր։

Լուսինեն զգացել է, որ Հայաստանում դեռ դժվար է էկո պայուսակներ կամ առհասարակ ձեռագործ պայուսակներ վաճառելը։ Դրանք ավելի շատ հետաքրքրում են օտարերկրացիներին։ Ամսվա կտրվածքով Լուսինեն վաճառում է 5-ից տասը պայուսակ։ Դա լավ ցուցանիշ է, ասում է ու ավելացնում, որ կտորից պայուսակներն են ամենաշատը վաճառվում։

Լուսինեն հիմնական աշխատանքից բացի զբաղվում է նաև պայուսակների արտադրությամբ, որովհետև դա ոչ միայն բիզնես է դարձել, այև ապրելակերպ, առանց որի կյանքն այնքան էլ լիարժեք չէր լինի։

Մասնագիտությամբ ոճաբան նկարիչ Սիրանուշ Հակոբյանը պատմում է իր՝ արդեն երկար տարիներ գործող բիզնեսի մասին։ Հայկական արտադրության աքսեսուարները հասցրել են գերել շատերի սիրտը, անգամ արտերկրում են հաջողություններ գրանցել։

Ժամանակակից աշխարհում դեռ կան երիտասարդներ, որոնց հետաքրքրում է ձեռագործ աշխատանքը։ Նրանք կարողանում են ինքնարտահայտվել, ցույց տալ իրենց էմոցիաներն ու ստեղծել այնպիսի իրեր, որոնք բարձր կարող են պահել թե՛ իրենց անունը, թե՛ առհասարակ հայի անունը։ Սիրանուշի խոսքով, երիտասարդները սիրով են սովորում իր մոտ, նպատակ ունեն ապագայում շարունակել իր գործն ու հետո փոխանցել եկող սերունդներին։

Սիրանուշի նպատակն է նաև հայկականը ներկայացնել ամբողջ աշխարհում։