สิ่งใดอาพาธ สิ่งนั้นควรเห็นว่าเป็นอนัตตา

สิ่งที่ไม่อาพาธ สิ่งนั้นควรเห็นว่าเป็นอัตตา

แต่ไม่มีสิ่งนั้นเลยในฝั่งนี้ ไม่มีสิ่งใดเลยในฝั่งนี้ที่ไม่อาพาธ

การเจริญอนุสสติ

ระลึกถึงพระพุทธเจ้า ระลึกถึงสิ่งที่เราศรัทธา แล้วมีความสุข

แต่จะเป็นการเจริญสติ ต้องเห็นธรรม เห็นความจริงของทุกข์ทั้งปวงด้วย

การจะถึงที่สุดแห่งทุกข์ อาศัยสัญญาและใจ ของสัตว์

เราบัญญัติโลก ความเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และข้อปฏิบัติ

ปฏิจจสมุปบาท

กุศล อกุศล

อริยสัจ

อาหารสี่

เหล่านี้คือ ความรู้ที่เป็นสัมมาทิฏฐิ

ไม่รู้อริยสัจ ไม่รู้อริยศีล คือ ไม่รู้กุศล ไม่รู้อกุศล

ย่อมไม่อาจไปถึงกุศลธรรม ไม่อาจถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบได้

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๒ หน้าที่ ๔๒๑

มีศีล แต่ยังเป็นอกุศลก็มี

มีศีล ไม่เป็นอกุศล เป็นอริยะศีล เป็นอย่างไร? ต้องใส่ใจฟังให้ดี

สัมมาทิฏฐิ เป็นอย่างไร คือ

ความรู้ในทุกข์ (ความทุกข์)

ความรู้ในทุกขสมุทัย (เหตุเกิดแห่งทุกข์)

ความรู้ในทุกขนิโรธ (ความดับแห่งทุกข์)

ความรู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา (ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งทุกข์)

ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า สัมมาทิฏฐิ

ด้วยวิธีนี้ ภิกษุพิจารณาเห็นจิตในจิตภายในอยู่ พิจารณาเห็นจิตในจิตภายนอกอยู่ หรือพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในทั้งภายนอกอยู่

พิจารณาเห็นธรรมเป็นเหตุเกิดในจิตอยู่

พิจารณาเห็นธรรมเป็นเหตุดับในจิตอยู่

หรือพิจารณาเห็นทั้งธรรมเป็นเหตุเกิดทั้งธรรมเป็นเหตุดับในจิตอยู่

หรือว่า ภิกษุนั้นมีสติปรากฏอยู่เฉพาะหน้าว่า ‘จิตมีอยู่’ ก็เพียงเพื่ออาศัยเจริญญาณ เจริญสติเท่านั้น ไม่อาศัย (ตัณหาและทิฏฐิ) อยู่ และไม่ยึดมั่นถือมั่นอะไร ๆ ในโลก