ญาณวัตถุ ๔๔ เป็นเรื่องที่ยุ่งยากที่จะทำความเข้าใจ

อย่างไรก็ตามแม้จะไม่เคยได้ยินได้ฟัง ญาณวัตถุ ๔๔

แต่ถ้าเราแจ่มแจ้งในปฏิจจสมุปบาท แจ่มแจ้งในโอกกันตสังยุตแล้ว

นั่นก็เพียงพอที่จะออกจากทุกข์ได้แล้ว

ทางพ้นทุกข์ ด้วยการเจริญฌาน

อย่าปลงใจเชื่อ

จนกว่าจะรู้แจ้งด้วยตนเอง

หนทางคือ ข้อปฏิบัติให้ถึงความสิ้นทุกข์ ไม่ใช่หนทางที่เข้าถึงได้อย่างง่ายๆ

หากง่าย ไม่ซับซ้อน คนทั้งหลายน่าจะพ้นจากทุกข์ได้โดยง่าย

การสวด สาธยายคำสอนอันเนื่องด้วยทุกข์ ย่อมเป็นไปเพื่อให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ได้นาน ย่อมเป็นไปเพื่อให้วิชชา วิมุตติเกิดขึ้น

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๒๐ หน้าที่ ๙๑

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๖ ทุติยญาณวัตถุสูตร

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๙ หน้าที่ ๖๑๑

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๔ หน้าที่ ๔๕๒

ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๙ หน้าที่ ๕๙๒