ከታሪካዊው የአድዋ ድል እስከ ዘመናዊው የኒዮ-ኮሎኒያሊዝምተፅዕኖ እና የ '' ኖ ሞር እንቅስቃሴ'' የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ማስከበር የመላው አፍሪካን ነፃነት እና ክብር የማስጠበቅ ያህል የሚቆጠረው ለምንድንነው? ስንል ታዋቂው የታሪክ ተመራማሪ አህመድ ዘካሪያን በጉዳዩ ላይ ሰፊ ማብራሪያ እና ታሪካዊ ትንተና ይሰጡናል።

ሙሉ መረጃውን ለማግኘት በእንግሊዝኛ ቋንቋ የቀረበውን ፕሮግራም ያዳምጡ:

"የስፔስ ቴክኖሎጂ እዚሁ ቤታችን ነው፣ አጠገባችን ነው ያለው። ግብርናችን ጋር አለ። የምንሳፈርበት ትራንስፖርት አገልግሎት ላይ አለ። የስፔስ ቴክኖሎጂ ያልገባበት ቦታ የለም።... ያለ ስፔስ ቴክኖሎጂ ወደፊት መሄድ አንችልም ማለት ነው።... ስለዚህ የስፔስ ቴክኖሎጂ ሁሉ ነገራችን እየሆነ መጥቷል።" ሲሉ የኢትዮጵያ የስፔስ ሳይንስ እና ጂዮስፓሺያል ኢንስቲቱት ም/ል ዋና ዳይሬክተር ይሽሩን አለማየሁ (ዶ/ር)  ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግረዋል፡፡ 

በዚህኛው የራይዚንግ ሳውዝ ዝግጅታቸን አፍሪካ በህዋ ሳይንስ ያላትን አዲስ ምዕራፍ እና በምስራቅ አፍሪካ እየተገነቡ ያሉ ወታደራዊ ትብብሮችን በጥልቀት እንመረምራለን።  ክፍል አንድ፦ ዩሪ ጋጋሪን ወደ ህዋ ከመጠቀ ከ65 ዓመታት በኋላ፣ አፍሪካ በሳተላይት ቴክኖሎጂ ያላት ተሳትፎ የት ደረሰ? የኢትዮጵያ ETRSS 2 ሳተላይት ምጥቀትስ ለአህጉራዊ አጋርነት ምን ትርጉም አለው? በጉዳዩ ላይ ይሽሩን አለማየሁ(ዶ/ር) የኢትዮጵያ የስፔስ ሳይንስ እና ጂዮስፓሺያል ኢንስቲቱት ም/ል ዋና ዳይሬክተር ሰፊ ትንታኔ ይሰጡናል። በክፍል ሁለት፦ የታሪክ ድርና ማግ! ኢትዮጵያና ታንዛኒያ ከ1950ዎቹ የጀመረውን ወታደራዊ ትስስር ዛሬ ላይ እንዴት እያደሱት ነው? የኢትዮጵያ አየር ኃይል የበላይነት ለቀጠናው ደህንነትና ለጸረ-ሽብር ትግሉ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው? የሰላምና ጸጥታ እና የአካባቢ ጉዳዮች ተንታኙ አቶ ዮሴፍ ወልደኪዳን ማብራሪያ ይዘው ቀርበዋል። 

"ከባድ የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ቴክኖሎጂን ከመሞከር ወጥተን ወደ ሥርዓታዊ ኢኮኖሚ መሸጋገራችንን ያሳያሉ። በአገራችን ከ60% እስከ 70% የሚሆነውን የምርትና አገልግሎት እንቅስቃሴ የሚይዙት እነዚህ በመሆናቸው፣ ሽግግሩን ስኬታማ ለማድረግ የትራንስፖርት፣ የኢነርጂ እና የኢንዱስትሪ ፖሊሲዎቻችንን ማጣጣም አለብን።" ሲሉ ከፍተኛ የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ኤክስፐርት በረከት ተስፋዬ ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግረዋል፡፡

ኢትዮጵያ በቴክኖሎጂ ሽግግር እና በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ አዲስ ምዕራፍ እየከፈተች ነው። በዛሬው የራይዚንግ ሳውዝ መሰናዶአችን ሁለት ሀገራዊ ፋይዳቸው የላቁ ጉዳዮችን ይዘንላችሁ ቀርበናል፦

የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች አብዮት፦ ኢትዮጵያ በምስራቅ አፍሪካ ቀዳሚ ያደረጋትን የኤሌክትሪክ ተሽከርካሪዎች ንቅናቄ በተለይም ወደ ከባድ ጭነት ተሽከርካሪዎች (Heavy EVs) የምታደርገውን ሽግግር ከዘርፉ ኤክስፐርት አቶ በረከት ተስፋዬ ጋር እንቃኛለን።

የብሪክስ (BRICS) አባልነት እና ጥቅሞቹ፦ የኢትዮጵያ የብሪክስ አባል መሆን የሚያስገኛቸው የፋይናንስ ዕድሎች፣ የገበያ ትስስር እና የውጭ ምንዛሬ እጥረትን ለመቅረፍ የሚረዳው የገንዘብ ልውውጥ ወይም 'ከረንሲ ስዋፕ ስልት በምን መልኩ ይተገበራል? በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት መምህር ረዳት ፕሮፌሰር ያየው ገነት ሰፊ ትንታኔ ይሰጡናል።

"ወደ ዘመናዊ ስነጽሁፍ ስንመጣ ዘመናዊ ስነጽሁፍ በአብዛኛው በቴክኒኩ የውጪውን ፈለግ የተከተለ ስለሆነ ኢትዮጵያዊነት አሻራን በቴክኒኩ ላይ ማግኘት ያስቸግራል፤ ያው በጭብጡ ወጣም ወረደ ኢትዮጵያዊ ባህል ነው፣ ኢትዮጵያዊ ማንነት ነው። ... በዚህ ረገድ ቃላዊ ግጥሙ፣ ቃላዊ ትረካው በተሻለ ደረጃ ማንነታችንን በማሳየት የጎላ ባህሪ አለው።" ሲሉ በኮተቤ የትምህርት ዩኒቨርሲቲ የሥነ-ጽሁፍ መምህር የሻው ተሰማ ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግረዋል።

በተጨማሪም "... ፖለቲካው ላይ ያለውን ትተነው፣ መሬት ላይ ያለው ማህበረሰብ ፍቅር አለው፣ መከባበር አለው፣ መተሳሰብ አለው፤ መረዳዳት አለው፤ መደጋገፍ አለው። የሰነ-ጽሁፍ ሥራዎቻችንም ይህን አጉልተው ማሳየት አለባቸው።" ሲሉ አክለዋል።

በዚህኛው የራይዚንግ ሳውዝ መሰናዷችን በኮተቤ የትምህርት ዩኒቨርሲቲ የስነ-ጽሁፍ መምህር ከሆኑት የሻው ተሰማ ጋር በመሆን የኢትዮጵያ ስነ-ጽሁፍ የሀገርን ዳርቻ ከመጠበቅ ባለፈ የኢትዮጵያዊነትን እና የአፍሪካዊነትን መልክ በመቅረጽ ረገድ የነበረውን ሚና፣ እንዲሁም የሀገር በቀል ቋንቋዎችን ለስነ-ጽሁፍ ስራዎች መጠቀም የአስተሳሰብ ነፃነትን ለማረጋገጥ ያለውን ድርሻ እንቃኛለን። በተጨማሪም በቴክኖሎጂ መስፋፋት ምክንያት የኢትዮጵያ ስነ-ጽሁፍ የወደፊት እጣ ፈንታ እና ወደፊት የአፍሪካን አዲስ ትርክት በመገንባት ረገድ ሊኖረው የሚችለውን ሚና በዝርዝር እናቀርባለን።

''ዩኤስኤአይዲ (USAID) ከተዘጋ በኋላ ይፋ የሆኑት አዳዲስ የሁለትዮሽ የጤና ስምምነቶች፣ የአፍሪካ ሀገራት የህዝብ ጤና መረጃዎቻቸውን እና የዘረመል (ጄኔቲክ) ሀብቶቻቸውን ለውጭ አካላት ሙሉ በሙሉ አሳልፈው እንዲሰጡ የሚያስገድዱ እና ፈቃደኛ ያልሆኑትን በ180 ቀናት ውስጥ እርዳታ በማቋረጥ የሚያስፈራሩ አደገኛ የውል ወጥመዶች ናቸው'' ሲሉ የሕግ ባለሙያ እና የፖለቲካ ተንታኝ አቶ አንዱዓለም በእውቀቱ ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግረዋል።

በዛሬው የተርኒንግ አፍሪካ ፎርዋርድ ፖድካስት፤ በሰብአዊ እርዳታ ስም የአፍሪካን የጤና መረጃዎች፣ የዲ ኤን ኤ (DNA) መገለጫዎች እና ባዮሎጂያዊ ናሙናዎችን ለመቆጣጠር የሚደረጉ ስውር መዋቅራዊ ጫናዎችን ከሕግና ከጂኦ-ፖለቲካ እይታ አንጻር ከአቶ አንዱዓለም በእውቀቱ ጋር በጥልቀት ተመልክተናል። በክፍል ሁለት ደግሞ፣ አፍሪካ በሳይንስና ቴክኖሎጂ ዘርፍ ራሷን ችላ ለመቆም የምታደርገውን አስደናቂ የፈጠራ ጉዞ እንመለከታለን። በቅርቡ በተካሄደው ዓለም አቀፍ የቴክኖሎጂ ውድድር ላይ አካልን ሳይጎዳ የጭንቅላት ውስጥ ግፊትን መከታተያ ሥርዓት (CEREBRO-LOGIC) ፈጠራቸውን ይዘው ቀርበው 2ኛ ደረጃን በመያዝ እውቅናን ስላገኙት የኮተቤ ትምህርት ዩኒቨርሲቲ የሳይንስ ሼርድ ካምፓስ የ10ኛ ክፍል ተማሪዎች ስኬት፣ ስላጋጠሟቸው መዋቅራዊ ተግዳሮቶችና እውቀትን በባዮሜዲካል ክበባት በማጋራት ረገድ ስላላቸው የፓን-አፍሪካኒዝም መርህ ከቡድኑ አባላት ጋር በጥልቀት ተወያይተናል።

 ሙሉ መረጃውን ለማግኘት ፕሮግራሙን ይከታተሉ ፡

"አሁን በዋነኝነት የጨመረው ነገር የኢንሹራንስ አረቦን ፣ የሴኩዩሪቲ ክፍያ እና የመሳሰሉት ናቸው... ከዚህ በፊት ሲከፈል የነበረውን ያህል ዋጋ መቶ ፐርሰንት በሚባል ደረጃ እጥፍ ሆኗል። ያ ደግሞ በተዘዋዋሪ የመጨረሻ ያለቀው መድሃኒት ላይ ዋጋ እንዲጨምር ያደርገዋል።" ሲል የፋርማሲ ባለሙያው አቶ በረከት ጌታሁን ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግሯል፡፡ 

ከድንበራችን ባሻገር ያለው ጦርነት እቤትዎ ድረስ የሚደርስ የጤና ስጋት እየሆነ ነው?

በመካከለኛው ምስራቅ ያለው አለመረጋጋት እና የጂኦፖለቲካዊ ውጥረቶች በኢትዮጵያ መድኃኒት አቅርቦት እና ገበያ ላይ ምን እያደረሱ ነው? አቅርቦቶች ሲዘገዩ እና ዋጋ ሲጨምር የዜጎች ህይወት ምን ይሆናል?

በዛሬው የራይዚንግ ሳውዝ ዝግጅታችን፣ የፋርማሲ ባልሙያ ከሆነው ከአቶ በረከት ጌታሁን ጋር የዓለም አቀፍ የአቅርቦት ሰንሰለት መቆራረጥ በብሔራዊ የጤና ደህንነታችን ላይ የደቀነውን አደጋ በጥልቀት እንመረምራለን።

ሙሉ መረጃውን ለማግኘት ፕሮግራሙን ይከታተሉ፡

“በግድግዳው ላይ የተሰነጠቁ ስንጥቆችን ለማከም ሲሚንቶ ለጥፈን ለማስተካከል እንሞክር ይሆናል፤ ነገር ግን ዋናው ችግር ያለው በሕንጻው መሠረት ላይ ነው። … ወደፊት ወዴት እየሄድን እንዳለን ለመረዳት፣ ይህ የበርሊን ጉባኤ መርዝ አእምሮአዊ እንደሆነ መገንዘብ አለብን። ስለዚህ አፍሪካዊ ማዕከላዊነት ዓለምን የምንጋፈጠው በሌሎች መለኪያ ሳይሆን በራሳችን አፍሪካዊ መለኪያና ማንነት ላይ ቆመን መሆን እንዳለበት ያሳስበናል።" ሲሉ የደቡብ አፍሪካ ዩኒቨርሲቲ መምህር እና  'ዲቨሎፒንግ አፍሪካ ? ኔው ሆራይዘንስ ዊዝ አፍሮሴንትሪሲቲ' መጽሐፍ ደራሲ ሌሄሳ ሞሎይ(ዶ/ር)  ለስፑትኒክ አፍሪካ ተናግረዋል።

በተጨማሪም "ሰው ሰራሽ የአፈር ድንበሮች ማንነታችንንና አንድነታችንን ሊገድቡት አይችሉም። ድንበሮችን እንደ ማደናቀፊያ ከመመልከት ይልቅ በሚያስተስሩንና በሚያበልጡን እሴቶቻችን ላይ ትኩረት ማድረግ አለብን። አፍሪካዊ ማዕከላዊነት እንደገና የምንገነባበት ዋናው መሠረታችንና ማዕከላችን ነው።" ሲሉ አክለው ገልጸዋል።

በዚህ የራይዚንግ ሳውዝ ዝግጅታችን፣ ከደቡብ አፍሪካ ዩኒቨርሲቲ መምህር እና ደራሲ ከሆኑት ከሌሄሳ ሞሎይ (ዶ/ር) ጋር፣ አፍሪካ ከበርሊን ጉባኤ አእምሮአዊና ድንበራዊ ጥገኝነት ወጥታ እውነተኛ ፓን-አፍሪካዊ አንድነትንና አፍሪካዊ ማዕከላዊነትን እንዴት ልታረጋግጥ እንደምትችል በስፋት እንወያያለን።

ሙሉ መረጃዉን ለማግኘት በእንግሊዝኛ ቋንቋ የቀረበውን ፕሮግራም ይከታተሉ፡ 

“ችግሩ የአፍሪካውያን የአእምሮ ወይም የፈጠራ አቅም ማነስ አይደለም፤ በፈጠራችን የበለፀግን ነን። ዋናው ተደቅኖብን ያለው ፈተና የትምህርትና የምርምር ሥርዓታችን ታሪክ አጋጣሚ ሆኖ ለአዲስ ፈጠራ ይልቅ ለእውቀት ማስተላለፍ ብቻ ተቀርጾ መቆየቱ ነው።” ሲሉ በርቀት ትምህርት ረዳት ፕሮፌሰር የሆኑት አደራጀው ምህረት (ዶ/ር) ለስፑትኒክ አፍሪካ ገልጸዋል።

በተጨማሪም “የአፍሪካ የወደፊት ተወዳዳሪነት የሚወሰነው ምን ያህል እውቀት እንመገባለን (ንባብና ትምህርት ላይ ብቻ እንደርሳለን) በሚለው ሳይሆን፤ ምን ያህል እውቀትን ውጤታማ በሆነ መንገድ እናመርታለን፣ እንተግብራለን፣ እንዲሁም ለዓለም እናካፍላለን በሚለው ላይ ነው።”ሲሉ አክለው አብራርተዋል።

በዚህ የራይዚንግ ሳውዝ ዝግጅታችን፣ ከአደራጀው ምህረት (ዶ/ር) ጋር በመሆን አፍሪካ ለወደፊቱ ትውልድ የሚያስፈልጋትን መፍትሔ አውጪ እና ፈጠራ ታከለበት የትምህርት ፍልስፍና እንዴት መገንባት እንዳለባት በጥልቀት እንወያያለን። 

ሙሉውን መረጃ ለማግኘት በእንግሊዝኛ ቋንቋ የቀረበውን ፕሮግራም ይከታተሉ፡ 

በዚህ የራይዚንግ ሳውዝ ዝግጅታችን በክፍል አንድ፦ በውጭ ዕርዳታና ድጋፍ ላይ ጥገኛ መሆን በአገር በቀል ተጠያቂነት ላይ የሚያስከትለው ዋጋ ምንድን ነው? የውጭ ጥገኝነት በአስተዳደር፣ በኢኮኖሚ ፖሊሲ፣ በኢንዱስትሪ ልማት እና በሥራ አጥነት ላይ ያለውን ተጽዕኖ ከሱቡሲሶ ማሻባኔ ጋር በሰፊው እንወያያለን።

በክፍል ሁለት፦ የአፍሪካን የሕክምና ትምህርት እና የጤና ሥርዓትን ከአህጉሪቱ ነባራዊ እውነታዎች ጋር እንዴት ማጣጣም ይቻላል? ስንል በዓለም የጤና ድርጅት የአፍሪካ ቀጣናዊ ቢሮ የጤና ሥርዓት እና አገልግሎት ዳይሬክተር ዶ/ር አደልሄድ ኦንያንጎ ጋር ያደረግነውን ቆይታ እናቀርባለን።

ሙሉ መረጃዉን ለማግኘት በእንግሊዝኛ ቋንቋ የቀረበውን ፕሮግራም ያዳምጡ:

በዚህ የራይዚንግ ሳውዝ መሰናዶ በቀዳሚነት ከአፍሪካ ህብረት አህጉራዊ እንስሳት ሀብት ቢሮ (AU-IBAR) ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ሁያም ሳሊህ ጋር የአፍሪካን የአርብቶ-አደር ማህበረሰብ ኢኮኖሚ ከዕለት-ጉርስ ኑሮ ወደ አህጉራዊ የንግድ እና የኢንቨስትመንት ሞተርነት ስለማሸጋገር ያደረገነውን ውይይት እናቀርባለን።

በሁለተኛው ክፍል ደግሞ በሐምሌ ወር 2026 እ.ኤ.አ የተካሄደው 23ኛው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚክስ ማህበር አመታዊ ጉባኤ መነሻ አድርገን ከማህበሩ ፕሬዝዳንት ፕ/ር ጣሰው ወልደሃና፣ ከከፍተኛ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎቹ አሰፋ አድማሴ (ዶ/ር) እና አቡሌ መሀሪ (ዶ/ር) ጋር፤ ስለ ኢትዮጵያ ወቅታዊ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎች፣ ዓለም አቀፍ ተፅዕኖዎችን የመቋቋም አቅም፣ የብሪክስ (BRICS) እና የአፍሪካ አህጉራዊ ነጻ የንግድ ቀጠና ዕድሎች በጥልቀት እንወያያለን።

ሙሉ መረጃዉን ለማግኘት በእንግሊዝኛ ቋንቋ የቀረበውን ፕሮግራም ያዳምጡ