Dát had ik vandaag niet meer durven opschrijven. Ik vrees namelijk dat we nu echt zitten te kijken naar de implosie van de PvdA. Tenzij er de komende dagen een godswonder gebeurt, komt Lodewijk Asscher op 15 maart uit op een zetel of 12 a 13. Zelfs een PvdA-fractie van 9 of 8 zetels is niet langer ondenkbaar. De 23 zetels van Ad Melkert uit 2002 zouden nu worden gevierd als een monsterzege.

Je ziet het aan wat er misgaat in de campagne. Wouter Bos die in een interview zegt dat Wilders feilloos aanvoelt waar de boosheid in de samenleving zit. Oud-minister Ella Vogelaar die voor de camera zegt dat ze misschien wel GroenLinks gaat stemmen. Asscher zelf  die 'ezeltje prik' doet in het Jeugdjournaal, en als enige lijsttrekker het Torentje bij lange na niet weet te raken. Kleine dingen, schijnbaar irrelevant, maar ze gebeuren alleen bij een campagne die de wind tegen heeft.

Je merkt het ook in en rondom het campagneteam. Verwachtingen worden bijgesteld. Nee, die 25 zetels halen we niet meer, vijftien zetels dat is realistischer. Je hoort teksten als: het is een uphill battle, we roeien tegen de stroom in.

Het meest opmerkelijke vind ik de relatieve stilte waarin het drama zich voltrekt. Je zou zeggen dat electorale rampen gepaard gaan met grote turbulentie: grote uitglijders van de lijsttrekker, ruzie in het campagneteam. Denk aan Elco Brinkman in 1994, Jolande Sap in 2012. Bij de PvdA zie je niets van dit al. Asscher slaat niet aan bij de kiezer, maar échte grote blunders maakt hij niet. Het campagneteam heeft de gouden formule duidelijk niet gevonden, maar gaat niet rollebollend over straat.

Wat dat betreft lijkt de PvdA van 2017 op het CDA van 2012. Wat Asscher ook doet of zegt, niets lijkt te lukken. Ze willen maar niet luisteren. Van journalisten krijgt hij alleen maar vragen over de peilingen, en waarom ze niet omhoog gaan. Asscher slaat zich erdoorheen stoïcijns, beleefd en geduldig.

Zo voltrekt het drama zich zonder slaande deuren. Alsof iedereen bij de PvdA weet: tja, het was eigenlijk onvermijdelijk dat dit zou gebeuren.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Drie jaar geleden schreef ik een boek over de PvdA. Als ik het teruglees, valt me op hoe optimistisch ik toen nog was over de kansen van deze partij. De PvdA, zo schreef ik, vindt altijd weer op tijd het leiderschap en de energie om de zo vaak voorspelde ondergang af te wenden.

Stel, de PVV wint de verkiezingen van 15 maart. Dat is niet ondenkbaar. De grootste fractie in ons democratisch gekozen parlement is dan van een partij die zelf geen democratie is. De vereniging Partij voor de Vrijheid telt namelijk maar één lid, en dat is Geert Wilders. Er is geen bestuur, er zijn geen openbare partijcongressen. Er zijn geen afdelingen, er is geen jongerenorganisatie en geen wetenschappelijk bureau.

Waarom Wilders zijn partij op deze manier organiseert, is mij niet helemaal duidelijk. In het begin wilde hij LPF-achtige toestanden vermijden. Maar de PVV draait onderhand al meer dan tien jaar mee. En het hóéft ook helemaal niet op deze manier. Wilders geestverwanten in het buitenland Front National, de Deense Volkspartij, de FPÖ hebben allemaal wél gewoon leden en partijcongressen.

Waarom doen de andere politieke partijen in de Tweede Kamer niet het volgende: Ze zetten na 15 maart in de wet dat alleen democratische ledenpartijen op het stembiljet mogen staan. Wie wil meedoen aan democratie, moet ook zichzelf onderwerpen aan democratie. Dat is geen onredelijke eis. In Duitsland staat het zelfs in de Grondwet: ledenstructuur verplicht.

Als dat gebeurt, zijn er twee mogelijkheden. Óf Geert Wilders houdt vast aan zijn eenmanspartij en kan niet meer meedoen aan de volgende verkiezingen, óf Wilders kiest eieren voor zijn geld en stelt de PVV open voor leden. Het gevolg zal zijn dat er meer tegenspraak en discussie komt in zijn partij. En dat de PVV uiteindelijk sommige standpunten matigt. Democratie vereist namelijk compromissen. Ook ledendemocratie.

Met zon PVV zullen andere partijen wel samen willen werken. En krijgen we niet de situatie dat de grootste fractie buiten de regering blijft.

De andere partijen, die op een normalere manier kunnen omgaan met een fractie waar miljoenen Nederlanders op stemmen.

De PVV zelf, die met afdelingen en  een jongerenclub een kweekvijver aan nieuwe talenten krijgt.

En, tenslotte, de PVV-kiezers die straks het gevoel zullen hebben dat hun stem niet voor niets is geweest, omdat hun partij werkelijk in aanmerking komt voor de machtsvorming.

Zelf zal Wilders er niet aan beginnen. Maar de andere partijen kunnen hem er wel toe dwingen. Ook dát is democratie.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Houdt Geert Wilders van de democratie? Zelf zegt hij van wel. Toch dreigen we dankzij hem straks te belanden in een situatie die vanuit democratisch oogpunt op zn minst merkwaardig is.

Toch?

Nee, niet helemaal. Kijk maar wat er afgelopen tijd  gebeurde. Eerst was er de onthulling, in NRC, over DENK. Die partij maakte op sociale media gebruik van zogeheten trollen om tegenstanders zwart te maken. De mannen van DENK gingen er rondom die onthulling weer met gestrekt been in. Onder meer met een bizarre post op Facebook over een NRC-verslaggever die zogenaamd 'stiekem' meeluisterde bij een interview.

Maar de bottom line is dit: Kuzu moest gewoon toegeven dat het verhaal in NRC klopte: zijn partij maakte gebruik van trollen. De feiten in het stuk waren onweerlegbaar, zelfs voor DENK. Hoezo, 'trap er niet in'?

Dan waren er de doorrekeningen van het Centraal Planbureau. Klinkt saai, is belangrijk. Veel partijen hadden de afgelopen jaren kritiek op het CPB: het zou er een beperkt en neoliberaal rekenmodel op na houden. Maar toen de cijfers kwamen, bleek dat allemaal reuze mee te vallen. Het Zorgfonds van de SP kon, de fiscale vergroening van GroenLinks kon, de gezinsvriendelijke maatregelen van de christelijke partijen konden. Ineens hoorde je geen enkele kritiek meer op het CPB.

En dan was er nog Henk Krol, van 50Plus. Zijn partij liet het programma niet doorrekenen door het CPB. Hij kwam met een eigen onderzoek naar zijn belangrijkste programmapunt: de AOW-leeftijd terug naar 65 jaar. Dat kan, concludeerden Krols onderzoekers. Alleen: het gaat wel ten koste van een ander speerpunt van 50Plus: de maandelijkse AOW-uitkering omhoog. Helaas pindakaas: de cijfers wilden niet meewerken.

Wat de gevolgen van dit comebackje van feiten en cijfers zijn, moeten we nog zien. Het kan zijn dat het de kiezers geen donder kan schelen. En dat DENK en 50Plus straks gewoon 15 zetels pakken met zn tweeën. Maar het zou me niets verbazen als het op de een of andere manier toch doorsijpelt naar de kiezers. En dat zou reden geven tot optimisme: de feitenvrije politiek heeft nog niet helemaal gezegevierd.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We leven in tijden van feitenvrije politiek. Politici roepen van alles wat niet klopt, en als journalisten een kritische vraag stellen, hebben de media het gedaan. Die politici komen daar nog mee weg ook - zie Donald Trump, het Oekrainereferendum en Brexit.

Stel, de PVV wordt straks écht de grootste met een zetel of vijfendertig. Dat klinkt ongelooflijk, maar sinds Trump en Brexit weten we: alles is op dit moment mogelijk. Zon klapper voor de PVV betekent automatisch: verlies, of slechts een paar zeteltjes winst, bij de rest op Jesse Klaver en Henk Krol na misschien.

Het betekent ook: bijltjesdag voor andere partijleiders. En dat kan van alles veranderen. Gaat de nieuwe VVD-leider Halbe Zijlstra, goed voor nog maar achttien zetels, op 16 maart écht een politicus uit het Torentje houden die de steun heeft gekregen van meer dan twee miljoen kiezers? En de nieuwe CDA-leider Mona Keijzer? Denk aan wat er bij het CDA gebeurde in 2010: Balkenende weg, Maxime Verhagen in zee met Wilders.

En dan hebben we het nog niet eens gehad over 50Plus. Henk Krol staat straks met tien zetels klaar om op zn minst gedoogsteun te verlenen als hij maar zijn zin krijgt met de pensioenen en de AOW-leeftijd.

Het alternatief voor regeren met Wilders is buitengewoon onaantrekkelijk: een krakkemikkige coalitie van misschien wel vijf partijen, van links tot rechts. Bovendien zou Wilders op 16 maart zo maar eens een paar onhaalbare eisen kunnen laten vallen. We weten inmiddels dat de PVV bereid is om ten minste drie belangrijke hervormingen van Rutte II overeind te houden: de afbouw van de hypotheekrenteaftrek, de verkorte WW-duur en het leenstelsel voor studenten. Dat staat niet in het verkiezingsprogramma, maar heeft de partij wel bevestigd aan de stemhulpen Kieskompas en Stemwijzer.

Misschien nog wel het belangrijkste is dit: In Nederland hebben we een eeuwenoude regentenreflex van meebuigen en inkapselen. Verschijnt er een opstandige club op het toneel, dan verzet de gevestigde orde zich niet. Nee, de hemelbestormers mogen meebeslissen en krijgen deels hun zin. Zo ging dat in de jaren dertig met de socialisten, in de jaren zeventig met D66, in de jaren nul met de LPF. En, uiteraard, al eerder met de PVV.

Natuurlijk, Wilders moet eerst eens de grootste worden. En ook dan is de kans dat hij geen premier wordt, altijd nog vele malen groter dan dat hij het wél wordt. Maar er nu al automatisch van uitgaan dat Wilders geen schijn van kans maakt? Dat is miskennen in wat voor revolutionaire tijden we leven.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Geert Wilders was buitengewoon stellig, afgelopen zondag bij omroep WNL: De andere partijen zullen hem toch niet buitensluiten na de verkiezingen. En daar zou hij wel eens gelijk in kunnen hebben.

Van Rita Verdonk zelf horen we al jaren niets meer. De laatste keer dat ik haar aan de telefoon had, ergens vorige zomer, vertelde ze dat ze 'iets' doet met advies en coaching en vrouwen en het glazen plafond.

Toch moet ik de laatste weken ineens veel aan haar denken. Want of je het gelooft of niet: Rita Verdonks geest waart door deze verkiezingscampagne.

Rita nummer 1: Jan Dijkgraaf van GeenPeil. Die zegt: 'Wij zijn niet links en we zijn niet rechts'. Hé, waar kennen we die van?

Rita nummer 2: Lodewijk Asscher van de PvdA. Die wil dat nieuwkomers de Nederlandse normen en waarden ondertekenen. Zoals vrijheid van godsdienst en de gelijkheid van man en vrouw. Hebben we dat plan niet eerder gehoord? Ja, uit de mond van Rita Verdonk. Asscher zegt trouwens ook de hele tijd dat we weer 'trots op Nederland' moeten zijn.

En Rita nummer 3: Mark Rutte van de VVD. Verdonks rivaal van weleer ging laatst tekeer tegen een besluit van het College voor de Rechten van de Mens. Ze hadden een moslim in het gelijk gesteld die weigert vrouwen de hand te schudden. Deed Rita Verdonk precies zo, in 2006. Alleen heette die club toen nog de Commissie Gelijke Behandeling.

Je zou kunnen zeggen: wat zijn al die politici verschrikkelijk rechts geworden. Ik denk dat er iets anders aan de hand is: Rita Verdonk had tien jaar geleden toch meer gevoel voor wat er speelde in Nederland dan alle weldenkende mensen dachten.

We lachten er allemaal om: dat plaatje van Rita aan het roer van een Hollandse schuit. Die wapperende Nederlandse vlag. Haar opmerking dat 'ze het Sinterklaasfeest ter discussie willen stellen'. Haar voorstel om Nederlands spreken op straat verplicht te stellen.

Maar anno 2017 zijn immigratie, vaderlandsliefde en Nederlandse normen en waarden vanzelfsprekende verkiezingsthemas. Niet alleen bij Geert Wilders en Mark Rutte. Ook bij Lodewijk Asscher en Alexander Pechtold.

Natuurlijk, Verdonk praatte onbehouwen. Ze omringde zich met de verkeerde mensen en overschatte zichzelf. Maar wie haar toespraken en interviews van destijds terugleest, hoort haar het volgende zeggen: we moeten de vrijheid, welvaart en democratische waarden van Nederland verdedigen.

Ik hoor, eerlijk gezegd, niet het verschil met Asscher of Pechtold nu.

En dan zei ze er nog niet eens bij: pleur anders maar op naar je eigen land.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was een nieuwtje uit de categorie: klein leedvermaak in verkiezingstijd. Trots op Nederland, ooit de partij van Rita Verdonk, mag niet meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Ze hebben de borgsom niet op tijd betaald bij de Kiesraad.