Er zijn genoeg redenen om de EU vreselijk te vinden. De oninspirerende Brusselse technocratie. De euro, die gebouwd is op wishful thinking. De uitbreiding met corrupte landen als Roemenië en Bulgarije.

Toch moeten we altijd weer terug naar die ene vraag: waarom is de EU ooit opgericht? Dat was niet vanwege de landbouwsubsidies. En ook niet voor de Erasmusbeurs. Nee, de eerste en allesoverheersende reden was: nooit meer oorlog.

Twee keer in vijfentwintig jaar hebben Duitsland en Frankrijk het continent in een verschrikkelijke oorlog gestort, met tientallen miljoenen doden. Alleen door die twee landen van elkaar afhankelijk te maken, zo was het idee, kunnen we voorkomen dat dit nóg een keer gebeurt. Dus werden in 1952 de oorlogsindustrieën van Frankrijk en Duitsland aan elkaar gekoppeld. Dat was de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Alles wat daarna is gekomen, van de gemeenschappelijke munt tot gratis roaming, is bijzaak. We hebben al meer dan zeventig jaar vrede dáár draait het om.

De afgelopen jaren werd de Europese Unie serieus bedreigd in zijn bestaan. Eurocrisis. Poetin. Vluchtelingencrisis. Brexit. Trump. Waarom hebben de politici die de EU overeind willen houden, in die tijd zo weinig het argument 'nooit meer oorlog' gebruikt? Waarom hebben ze niet tegen de kiezer durven zeggen: beste mensen, het staat u vrij om op anti-EU partijen te stemmen, maar wees u bewust van de consequenties?

We denken allemaal dat vrede en welvaart vanzelfsprekend zijn. Ja, dat dachten we voor de Eerste en Tweede Wereldoorlog ook. Maar lees de memoires van Stefan Zweig en Klaus Mann, en huiver over de snelheid waarmee alles kapot ging wat eeuwig en onveranderlijk leek. Die verwoestende driften zijn niet weg, ze zitten er nog steeds. De Unie houdt deze driften in bedwang al haar gigantische tekortkomingen ten spijt.

De EU staat op dit moment weer wat steviger voor. Macron is gekozen, Merkel zal vermoedelijk worden herkozen. Maar sneller dan we denken kan het weer spannend worden. Mijn advies aan alle pro-Europese politici: wees in dat geval niet zo bescheten als in de afgelopen jaren. Zeg gewoon waar het op staat: geen EU betekent oorlog.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is mijn laatste column voor BNR. Het afscheid komt mij eerder dan lief is, maar de reden is simpel: ik heb er te weinig tijd voor. Ter afsluiting een hartenkreet over iets dat me nogal bezighoudt. En dat is de manier waarop politici de afgelopen jaren de Europese Unie hebben verdedigd. Of liever gezegd: niet hebben verdedigd.

En in Nederland? Hier onderzoekt een staatscommissie de houdbaarheid van het democratische stelsel. De baas van die commissie is VVD-coryfee Johan Remkes, een man die we nog nooit op één diepe gedachte hebben betrapt over de Nederlandse democratie. Zijn rapport verdwijnt straks in een diepe, diepe la naast alle andere welgemeende adviezen over het bestel.

Nederland en staatkundige vernieuwing? Diepe zucht. Al decennia zeggen politici en opiniemakers dat het stelsel op de schop moet, al decennia gebeurt er niets. Op dit moment is de kans op bestuurlijke vernieuwing zelfs kleiner dan ooit. Districtenstelsel? Gaat er niet komen. Een kiesdrempel om het aantal partijen in de Tweede Kamer terug te brengen? Nope. Het bindend referendum? Is dood sinds Brexit en Oekraïne. Zelfs D66 heeft er geen zin meer in.

Ja, de gekozen burgemeester, die gaat er waarschijnlijk komen. Met vijftien jaar vertraging is daar inmiddels een solide meerderheid voor in beide Kamers. Maar ook dat gaat nog járen duren en dan is het nog steeds de vraag of het de bevolking is die de burgemeester gaat kiezen, of gewoon de gemeenteraad.

Ons land is, kortom, resistent voor aanpassingen van het systeem. Maar is dat eigenlijk erg? Politicoloog Tom van der Meer vindt van niet. Ondanks alle gemopper en gesomber functioneert de Nederlandse democratie eigenlijk best goed, zo schrijft hij. De kiezers zijn assertief en kritisch, het vertrouwen in instituties relatief hoog.

Het échte probleem zit volgens Van der Meer bij de politieke partijen. Die houden volgens hem krampachtig vast aan een verouderde bestuurscultuur. Willen we de democratie gezond houden, dan moeten ze hun gedrag aanpassen. Weg met de angst voor minderheidscoalities! Kom maar door met die stembusakkoorden! Maak een eind al die politieke benoemingen!

Ik neig ernaar om Van der Meer gelijk te geven. Alleen: wat als die partijen hun gedrag níet aanpassen? Wat als ze blijven denken dat het 1987 is en niet 2017 en als gevolg daarvan het vertrouwen in de democratie écht verdwijnt?

Van der Meer schreef zijn boek vóór de verkiezingen in maart. De uitslag was duidelijk niet rampzalig genoeg om zijn aansporingen ter harte te nemen: op dit moment wordt weer vrolijk gesleuteld aan een meerderheidskabinet. Een vraag voor de luisteraars: wat zal er eerder zijn, het rapport van Remkes, of de volgende politieke aardverschuiving?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Emmanuel Macron wil het Franse parlement hervormen: een derde van de zetels eraf, minder privileges. Ook in Italië gaat het kiesstelsel op de schop: minder macht voor de senaat, bonuszetels voor de winnende partij.

Nu kun je deze twee benoemingen niet over één kam scheren. Voor Marcouch geldt: burgemeesters worden al geruime tijd niet meer in Haagse achterkamertjes benoemd. De PvdA is in Arnhem de zevende fractie. Dus eventjes een baantje regelen via de partij? Ik denk het niet. Voor afgezwaaide politici geldt tegenwoordig: het is niet goed of het deugt niet. Hebben ze snel een nieuwe betrekking, dan komt dat door de baantjescarrousel. Zitten ze nog steeds thuis met wachtgeld, dan zijn het zakkenvullers.

Bij Van Dam en de NPO kun je wel vraagtekens plaatsen. Hier was het kabinet - waar Van Dam deel van uitmaakt - veel nauwer bij betrokken. Premier Rutte gaf persoonlijk zijn zegen dat Van Dam per 1 september weg mag ook als er dan nog geen nieuwe regering zit. Ook is het nogal ongebruikelijk dat bewindslieden al een baan regelen voordat ze zijn uitgeregeerd. Bovenal getuigt Van Dams benoeming van een gebrek aan politieke sensitiviteit: een politicus van de PvdA (dé partij van de baantjescarrousel) gaat aan de slag bij de Publieke Omroep (dé organisatie van de baantjescarrousel).

Het is waar: in de Nederlandse politiek worden nogal wat functies verdeeld op basis van partijlidmaatschap. Op belangrijke posten krijg je dus niet de beste bestuurders maar de trouwste partijsoldaten en vergadertijgers. Het zou best gezond zijn voor de democratie als dat verandert. Maar hoe?

Je kunt meer bestuurders benoemen van de PVV, GroenLinks of Forum voor Democratie. Dan schaf je het partijkartel niet af je breidt het alleen uit. Partijkartel XL. Je kunt méér functionarissen laten kiezen door het volk te beginnen met de burgemeester. Maar méér stemmen leidt niet automatisch tot méér vertrouwen in de democratie zie de gang van zaken rond het Oekraïnereferendum. Een derde alternatief is het openbaar bestuur overlaten aan partijloze technocraten, zoals Forum voor Democratie bepleit. Dat lijkt me pas écht een recept voor een electorale revolte.

Kortom, iets doen aan het benoemingencircus: prima. Maar ik zie nog even niet hoe we daarmee het vertrouwen in het openbaar bestuur gaan herstellen. Tot die tijd hoop ik dat de bestaande democratische controle zn werk doet. Voor de NPO-baan van Van Dam is die gebrekkig. Maar burgemeester Marcouch kunnen ze straks gewoon wegsturen als hij er niets van bakt.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was een mooie week voor iedereen die gelooft in het bestaan van het partijkartel. Ahmed Marcouch van de PvdA werd voorgedragen als burgemeester van Arnhem, Martijn van Dam van de PvdA kreeg een transfer naar het bestuur van de Publieke Omroep. Thierry Baudet, de bedenker van het woord partijkartel, draaide overuren op Twitter.

Je zag het meteen aan het degelijke rijwiel waarop hij kwam en ook weer ging: hier is iemand uit een ander politiek tijdperk. Een klassieke Hollandse patriciër die wellevendheid combineert met zelfdiscipline, en onverstoorbaar zijn eigen gang gaat zonder iemand boos te maken.

Hij werd ontvangen 'als een heilige', grapte Tjeenk Willink zelf. Maar het moet gezegd: hij heeft de verwachtingen van a tot z waargemaakt. De formerende partijen hadden het al snel over Herman, met een licht vereerde ondertoon van: 'We mogen 'Herman' zeggen! Zelfs Jesse Klaver van GroenLinks, die in zijn gezelschap op een niet zo fraaie wijze uit de formatie kukelde, heeft louter aardige woorden voor hem over.

Hoe kreeg hij het voor elkaar? Betrokken partijen leggen het als volgt uit: Tjeenk Willink vroeg geduldig naar de inhoud, maar begreep ondertussen tot op de millimeter waar de politieke gevoeligheden lagen. Achter het beleefde voorkomen schuilt een man die rücksichtlos kan zijn als het nodig is. Website De Speld kopte: El Tjeenko legt paardenhoofd in bed Roemer. Satire met een vleugje waarheid. 

Bij Tjeenk Willinks vertrek als informateur betrapte ik mezelf op de volgende gedachte: waren er maar méér ouderwetse mannen en vrouwen als hij in de Nederlandse politiek. Keurige, evenwichtige lui die beleefd maar koppig naar de lange termijn blijven kijken. Producten van een bestuurscultuur die het compromis ziet als iets moois en niet als iets lelijks. Regenten in de positieve zin des woords.

Het Binnenhof anno 2017 wordt gedomineerd door ADHD-politici als Mark Rutte. Opgejaagd door sociale media en een steeds wispelturiger electoraat willen ze snelle, grote stappen nemen. Maar Nederland is geen land van grote gebaren, hoe graag we dat soms ook willen. We zijn een land van smalle marges en kleine stapjes.

Die analyse komt niet van mijzelf. Hij komt uit de mond van Herman Tjeenk Willink, bij zijn laatste persconferentie als informateur. Hopelijk houden de vier partijen die les de komende weken in hun achterhoofd.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Formidabel. Indrukwekkend. Een klein wonder. De superlatieven vlogen gisteren door de Tweede Kamer. Ze waren bedoeld voor één man: Herman Tjeenk Willink. Als informateur heeft hij voor elkaar gekregen waar niemand meer in geloofde: onderhandelingen over een kabinet van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie.

Hij presenteerde dinsdag een rapport over hoe het verder moet met zijn partij, na de dreun van 15 maart. Een van zijn aanbevelingen luidt: het moet gezelliger worden in de PvdA. We moeten af van die sfeer van chagrijn en elkaar voortdurend de maat nemen. Volgens Depla lijdt de PvdA aan het 'Ome Harry-syndroom': partijraden zijn vreselijke bijeenkomsten, waar het ene partijlid na het andere mopperend zijn gelijk komt halen. Net als Ome Harry, die op familiefeestjes altijd de sfeer bederft met zijn gezeur over het eten en de locatie.

Ze worden getolereerd, de Ome Harry's van de PvdA, want ze horen er nu eenmaal bij. Maar het gevolg is wel dat niemand die bij zijn volle verstand is, nog zin heeft om actief te worden bij die partij. Weg dus met die vervelende gasten, vindt Depla. PvdA-bijeenkomsten moeten veranderen in 'een koffietafel met gezelligheid, zoals wij die in het zuiden van het land hebben'.

Ik snap Depla's punt. Hij is zelf een Brabantse levensgenieter met wie je een leuk potje bier kunt drinken. Depla's rapport heet 'Op de toekomst': een knipoog naar zijn zuidelijke levenshouding. Toch denk ik niet dat het gaat gebeuren, een sociaal-democratie die wat vrolijker en katholieker wordt. Toevallig ben ik deskundige als het gaat om PvdA'ers en gezelligheid. Ik schreef namelijk een heel boek over hoe PvdA'ers met elkaar omgaan. Dat boek heette 'De vechtpartij'. Dus u zult begrijpen dat ik wat sceptisch ben.

Als ik bij het schrijven van dat boek één ding geleerd heb, is het dit: de PvdA is ten diepste een club van uiterst serieuze calvinisten. Ze missen de relativering en de humor die je bij partijen als VVD en CDA aantreft. Een PvdA'er verwacht alle heil van de politiek - hij heeft geen Opperwezen of vrije markt om in te geloven. Lukt het niet via de politiek, en dat is vaak zo, zeker bij de PvdA, dan is dat aanleiding voor heel veel chagrijn en bittere verwijten. Het falen is nooit de schuld van de PvdA'er zelf, maar altijd van een ander in de partij - meestal de leider.

De zure afrekencultuur die je de afgelopen jaren dus op partijraden zag was dan ook geen rechtstreeks gevolg van de impopulaire coalitie met de VVD. Het is hoe PvdA'ers doorgaans met elkaar omgaan - in voor- én tegenspoed. Ik gun Paul Depla zijn revolutie van harte, maar ik vrees dat de Ome Harry's voorlopig niet vertrokken zijn.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na Henk en Ingrid heeft de Nederlandse politiek er sinds deze week een nieuw personage bij: Ome Harry. De geestelijk vader van Ome Harry is Paul Depla van de PvdA.