Tłoczone z danych

Budżet państwa to nie tylko arkusz z liczbami. To opowieść o tym, jakie państwo budujemy w krótkiej i długiej perspektywie. Bo za każdą pozycją w ustawie budżetowej kryje się decyzja, czy więcej stawiamy na zdrowie czy może obronność, obniżamy podatki czy zwiększamy wydatki, stawiamy inwestycje już dziś czy wolimy mniejsze zadłużenie jutro. Budżet pokazuje, gdzie kończą się polityczne obietnice, a zaczyna prawdziwy rachunek.

Maciej opowiada, skąd państwo bierze pieniądze, na co je wydaje i co się dzieje, gdy wydatki są większe niż dochody. Poznacie różnicę między deficytem a długiem publicznym, oraz zrozumiecie, jak działają obligacje skarbowe i dlaczego państwo nie jest zwykłym gospodarstwem domowym, choć też nie może wydawać bez końca.

To także odcinek o zaufaniu. Bo dług publiczny sam w sobie nie musi być problemem. Może finansować inwestycje, bezpieczeństwo i rozwój. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się sposobem odkładania trudnych decyzji na przyszłość. Wtedy budżet przestaje być tylko planem dochodów i wydatków, a staje się testem odpowiedzialności państwa.

CeterisParibus x Tłoczone z danych

To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?

Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Gdzie znajduje się finansowe centrum świata? Londyn?Nowy Jork? A może Chiny? Kto naprawdę rządzi globalnymi finansami i czy dominacja dolara jest zagrożona? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).

W rozmowie z Dariuszem Wójcikiem analizujemy historię pieniądza, ewolucję centrów finansowych orazgeopolitykę globalnych rynków – od Antwerpii i Potosí po światłowody między Chicago a Nowym Jorkiem oraz sztuczną inteligencję.

Dlaczego Antwerpia stała się finansowym sercem Europy, mimo że Hiszpania była polityczną potęgą? Jak Napoleon nieświadomie pomógł Londynowi zostać globalnym centrum finansowym? Czy Nowy Jork naprawdę zdetronizował Londyn, czy oba miasta tworzą dziś finansową oś świata?

 To odcinek o tym:

• jak powstają iupadają centra finansowe
• dlaczego kapitałucieka przed brakiem wolności
• czy Chiny mogą staćsię nowym globalnym centrum finansowym
• jak polityka wpływana pieniądz
• dokąd zmierzaglobalizacja finansowa

Rozmawiamy także o Singapurze i o tym, czy sankcje finansowe mogą osłabić globalnąpozycję dolara. Sprawdzamy, jak technologia i milisekundy decydują dziś oprzepływach kapitału oraz czy cyfrowy pieniądz i AI zmieniają reguły gry.

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

1:05 - Czy pieniądz trzeba było wymyślić?

8:44 - Antwerpia w szesnastym wieku

17:10 - Jakie czynniki decydują o centrum finansowym świata?

22:11 - Co sprawia że ta rola spada?

28:36 - W jakim stopniu konkurują centra finansowe o wpływy?

39:29 - Singapur jako centrum finansowe Azji

46:21 - Czy globalizacja narzuca nowe technologie?

55:33 - Jak Singapur sobie radzi z wysoką wartością kapitału w relacji do PKB?

59:40 - Na ile globalizacja jest podobna do ewolucji?

1:04:47 - Czy finanse istniały by bez innowacji?

1:09:07 - Czy możliwy jest świat w którym odkrywamy miejsce gdzie finanse rozwinęły się w całkiem inny sposób?

1:10:25 - Liczba odcinka / Outro

🎙️ Gość: Dariusz Wójcik

Profesor NationalUniversity of Singapore specjalizujący się w finansach globalnych, geografiiekonomicznej oraz zrównoważonym rozwoju. Autor pierwszego na świecieAtlasu Finansów. Profesor Oxford University,

Jest redaktoremczasopisma Finance &Space i założycielemGlobal Network on Financial Geography. 

https://www.geog.ox.ac.uk/staff/dwojcik.html⁠

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

W trzeciej części serii o pieniądzu przyglądamy się euro - projektowi, który miał być czymś więcej niż wygodną walutą na wakacje. Euro to obietnica stabilności, głębszej integracji i większego zaufania między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Ale też historyczny eksperyment, w którym jedna polityka pieniężna musi pasować do gospodarek o różnej produktywności, poziomie zadłużenia, historii i odporności na kryzysy.

W tej opowieści cofamy się do załamania systemu z Bretton Woods, pierwszych europejskich prób stabilizacji walut, ECU, raportu Delorsa i traktatu z Maastricht. Pokazujemy, dlaczego Europa uznała, że wspólny rynek potrzebuje wspólnego pieniądza. I co państwo zyskuje, ale też traci, gdy rezygnuje z własnej waluty, stóp procentowych i zarządzania kursem.

To odcinek o ambicji, zaufaniu i cenie integracji. O Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii i Włoszech, gdzie kryzys strefy euro odsłonił słabości wspólnej waluty. Ale też o Słowacji, państwach bałtyckich, Chorwacji i Bułgarii, gdzie euro stało się narzędziem stabilizacji, głębszej integracji i europejskiej wiarygodności. Bo euro nie jest prostą historią sukcesu ani porażki. To opowieść o tym, jak trudno zbudować jeden pieniądz dla wielu różnych gospodarek, i jak wiele zaufania potrzeba, żeby taki projekt przetrwał.

CeterisParibus x Tłoczone z danych

To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?

Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Nie każda mapa nierówności pokazujeprawdziwe granice gospodarki. W tym odcinku pytamy, dlaczego jedne miasta iregiony przyciągają płace, ludzi i usługi, a inne zostają w tyle. Zapraszają:Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).

Paweł Bukowskipokazuje, że nierówności to nie tylko różnice między bogatymi i biednymiosobami. To także pytanie o miejsce: czy twoje zarobki, szanse i koszty życiazależą od tego, czy mieszkasz w Warszawie, Londynie, Manchesterze, MińskuMazowieckim czy na obrzeżach metropolii?

W odcinkurozbrajamy pozornie proste porównania regionów. Bo jeśli w jednym kraju„regionem” jest dzielnica Londynu, a w innym całe miasto, to dane potrafiąopowiedzieć historię w krzywym zwierciadle. Dlatego rozmowa prowadzi przezlokalne rynki pracy, aglomeracje, metropolizację, globalizację, automatyzację,spadek znaczenia związków zawodowych i pytanie, dlaczego bogaci coraz bardziejróżnią się między miejscami, a biedni coraz częściej zarabiają podobnieniezależnie od adresu.

Dowiesz się,dlaczego Wielka Brytania wcale nie musi być rekordzistką nierównościprzestrzennych, czemu Francja jest w badaniach osobliwym wyjątkiem i jak rynekmieszkaniowy może decydować o tym, czy duże miasta pozostaną dostępne także dlanauczycieli, pracowników usług i młodych ludzi. To rozmowa o ekonomii miast,rynku pracy i ukrytej geografii szans.

🧠 To odcinek o tym:

• czym są nierówności przestrzenne i dlaczego nie wystarczy porównywać średnich dochodów między regionami
• jak lokalne rynki pracy lepiej opisują życie gospodarcze niż granice administracyjne;
• dlaczego Londyn, Warszawa czy Manchester nie kończą się tam, gdzie kończy się gmina albo powiat;
• jak globalizacja, automatyzacja i przejście od przemysłu do usług zmieniły mapę płac;
• dlaczego związki zawodowe, negocjacje zbiorowe i płaca minimalna mogą zmniejszać różnice między miejscami;
• co metropolizacja, mieszkania i demografia mówią o przyszłości dużych miast.

Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy.

🕰️ CZASÓWKA:

00:00 -Dochody, majątki i geografia nierówności
00:48 - Czym są nierówności przestrzenne?
05:44 - Czy lepiej żyć w bogatym mieście?
08:40 - Jak naprawdę porównywać regiony?
14:43 - Nowa mapa: lokalne rynki pracy
18:00 - Które kraje są najbardziej nierówne przestrzennie?
23:57 - Związki zawodowe jako hamulec nierówności
28:50 - Od przemysłu do usług: wielka zmiana strukturalna
31:45 - Czy uniwersytety ratują miasta?
37:03 - Polaryzacja rynku pracy
43:32 - Metropolizacja i granice dużych miast
46:48 - Mieszkanie: prawo czy towar?
50:47 - Demograficzne tsunami
56:17 - Numerek odcinka

🎙️ Gość: PawełBukowski

Paweł Bukowskijest ekonomistą związanym z University College London i Polską Akademią Nauk. Zawodowozajmuje się nierównościami. W podkaście opowiada o tych przestrzennych,lokalnych rynkach pracy, płacach i tym, jak zmiany strukturalne gospodarki przepisująmapę szans między miastami, regionami i peryferiami.

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Skoro pieniądz nie opiera się już na złocie ani srebrze, to co właściwie sprawia, że nadal mu ufamy? Odpowiedzi na to pytanie szukamy pośród współczesnych instytucji, które stoją na straży jego stabilności: banku centralnego, Rady Polityki Pieniężnej i narzędzi polityki pieniężnej. 

To odcinek, w którym jasno wskazujemy, że decyzje o stopach procentowych, celu inflacyjnym czy płynności systemu finansowego nie są aderwane od naszej codzienności. Wręcz przeciwnie. To decyzje, które wpływają na raty kredytów, ceny mieszkań, wartość oszczędności, inwestycje firm i nasze bieżące zakupy. 

Poznajemy nowe pojęcia, które pozwalają nam lepiej zrozumieć dyskurs publiczny: inflacja, deflacja i stagflacja. Wyjaśniamy, czym jest koszyk inflacyjny, dlaczego „moja inflacja” może różnić się od oficjalnej i dlaczego polityka monetarna oraz fiskalna powinny iść w tym samym kierunku. 

Jeśli zgadzamy się, że pieniądz to zaufanie, to musimy zaakceptować, że to zaufanie ma swoją cenę. 

CeterisParibus x Tłoczone z danych

To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?

Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Jaka jest prawdziwa skala wypadków przy pracy? Co naprawdę mówią dane i kto poprawia bezpieczeństwo? Z danych tłoczy Beata Javorcik (Oxford & EBRD).

W rozmowie z Beatą Javorcik analizujemy, jak mierzy się bezpieczeństwo pracy, dlaczego dane międzynarodowebywają niespójne i skąd biorą się ogromne różnice w raportowaniu między krajami.

Czy kapitał zagraniczny poprawia standardy BHP? Czy przejęcie firmy przez międzynarodowego inwestora możerealnie zmniejszyć liczbę poważnych wypadków? A jeśli tak – czy chodzi o technologię, organizację pracy, szkolenia, czy presję reputacyjną w globalnych łańcuchachdostaw?

Rozmawiamy o tym:

• dlaczego statystyki wypadków przy pracy tak bardzo się różnią;
• czy zagraniczne firmy są bezpieczniejsze od lokalnych;
• gdzie czai się większe ryzyko – w pracy fizycznej czy biurowej;
• jak mierzyć ergonomię i zdrowie psychiczne;
• jak globalizacja wpływa na standardy bezpieczeństwa pracy.

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

0:48 - Ile osób umiera w pracy?

7:48 - Z czego wynika mniejsza lub większa liczba wypadków?

14:18 - Zależność między pochodzeniem kapitału a skutkami dla pracowników

21:32 - James Bond i zasady BHP

27:20 - Czy firmy chcą czy muszą przestrzegać zasad bezpieczeństwa?

34:19 - Skąd firmy biorą kulturę korporacyjną?

41:45 - Bezpieczeństwo fizyczne a bezpieczeństwo mentalne

45:58 - Japońska fabryka w Tajlandii

46:51 - Liczba odcinka / Outro

🎙️ Gościni: Beata Javorcik

Główna ekonomistka Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz profesor ekonomii Uniwersytetu Oksfordzkiego (jako pierwsza kobieta w historii objęła tam Statutory Professorship in Economics).  Specjalizuje się w handlu międzynarodowym i inwestycjach bezpośrednich.

https://www.economics.ox.ac.uk/people/beata-javorcik

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Co łączy starożytną Lidię, Grecję i Rzym, a także rody Medyceuszy, Fuggerów i Mikołaja Kopernika? Odpowiedź brzmi: pieniądz. A dokładniej historia tego, jak ludzie nauczyli się nadawać wartość metalowi, papierowi i dobrze nam dziś znanemu czystemu zapisowi. W tym odcinku cofamy się do świata pierwszych monet, pierwszych wielkich wymian i bankierów, żeby opowiedzieć, skąd właściwie wziął się pieniądz i dlaczego stał się jedną z najważniejszych instytucji w dziejach cywilizacji.
To podróż od barteru i kruszcu, przez narodziny monety w starożytności, rozwój handlu i bankowości w średniowiecznej i renesansowej Europie, aż po refleksje Kopernika o psuciu monety i jakości pieniądza. To także opowieść o tym, jak pieniądz stopniowo przestawał być tylko rzeczą, a stawał się coraz bardziej zaufaniem, czyli wspólną umową, bez której trudno wyobrazić sobie nowoczesną gospodarkę.
To odcinek, który pozwala zrozumieć, dlaczego pieniądz to coś znacznie więcej niż tylko środek płatniczy. To opowieść o historii wartości, zaufania i jednego z najbardziej niezwykłych mechanizmów ludzkości.

CeterisParibus x Tłoczone z danych

To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?

Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Jak jeden mały paragon zmienia produkcję w dziesiątkach zakładów? Jak działają i przenikają się decyzje w retailu? Czy dane faktycznie zmieniają biznes – czy tylko tworzą kolejne raporty? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).

W tym odcinku zaglądamy za kulisy retailu i sprawdzamy, jak w praktyce wykorzystywane są dane: od pojedynczegoparagonu po decyzje obejmujące sprzedaż, logistykę i współpracę z dostawcami.

Bo dane w handlu to nie tylko analizy i dashboardy. To konkretne wybory: co trafia na półkę, ile zamówić, kiedy dostarczyć i jak zaplanować promocję.

Rozmawiamy o tym:

 
• jak z milionów transakcji powstają realne decyzje biznesowe
• dlaczego „intuicja” często jest efektem pracy na danych
• jak testy i eksperymenty wpływają na sprzedaż i zachowania klientów
• w jaki sposób dane łączą retail, logistykę i dostawców
• dlaczego skala ma znaczenie – i co to znaczy w praktyce.

To rozmowa o tym, jak działa współczesny retail – jako jeden system, w którym dane przepływają między sprzedażą, operacjami i partnerami biznesowymi.

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

0:53 - Czy do prowadzenia firmy nie wystarczy tylko intuicja?

5:25 - Jak się zdobywa intuicję do prowadzenia firmy?

11:31 - Jakie dane są tyle cenne że opłaca się je badać?

16:59 - Jakie dane zbiera Biedronka?

23:54 - Jak Biedronka używa swoje dane

30:01 - Jak algorytmy mogą pomagać pracownikom?

40:57 - Czy jest sposób żeby reszta rynku korzystała z tych danych?

46:59 - Jak można ocenić wartość danych?

53:50 - Co mówią o nas nasze osobiste algorytmy?

1:02:08 - Jakie opinie o Biedronce po analizie okazały się inne?

1:07:54 - Liczba odcinka / Outro

🎙️Gość: Marek Złakowski

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Kryzysy gospodarcze nie spadają z nieba. One dojrzewają. W nowym odcinku bierzemy pod lupę momenty, w których gospodarka przestaje wierzyć w przyszłość, a wraz z nią przestają wierzyć banki, firmy, inwestorzy i konsumenci.

To odcinek o tym, że kryzysy nie są tylko sprawą rynków finansowych i czerwonych wykresów. Za każdym wielkim załamaniem stoją też ludzkie emocje, nadmierny optymizm, dług, pękające bańki, błędy instytucji i nagły zwrot oczekiwań.

W tym odcinku dowiesz się między innymi o:
- mechanizmach, które najczęściej prowadzą do kryzysów,
- tym, jak boom zamienia się w panikę,
- Wielkim Kryzysie z 1929 roku,
- szoku naftowym lat 70.,
- kryzysie finansowym 2008 roku.

To także opowieść o tym, że gospodarka nie jest stabilną maszyną, którą można raz ustawić i zostawić. Jest światem tworzonym przez ludzi, a ludzie, jak wiemy, nie są doskonali. Jeśli chcecie lepiej zrozumieć, skąd biorą się kryzysy, dlaczego tak trudno je zatrzymać i czemu niemal zawsze „po fakcie” wydają się oczywiste, ten odcinek poleca się uwadze. 

CeterisParibus x Tłoczone z danych

To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?

Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Dlaczego Polska wydaje na badania tylko 1,5% PKB? Czy problemem jest brak pieniędzy, czy brak zaufania do nauki? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).

W rozmowie z Krzysztofem Pyrciem analizujemy finansowanie nauki w Polsce, rolę grantów, prywatnych inwestycji oraz to, dlaczego polski biznes rzadko inwestuje we własne badania. Zastanawiamy się, czy rozsmarowywanie środków po wszystkich uczelniach ma sens, czy lepiej budować silne centra doskonałości.

Rozmawiamy o tym:

• dlaczego społeczne zaufanie do nauki w Polsce jest niskie
• czy 1,5% PKB na badania to strukturalny problem
• jak działa system grantowy i dlaczego wskaźnik sukcesu bywa niebezpieczny
• czym jest „masa krytyczna” w świecie akademickim
• dlaczego firmy wolą adaptować technologie z zagranicy niż finansować własne badania
• jak budować prestiż i dumę z polskich sukcesów naukowych

 

To rozmowa o pieniądzach, ambicjach i jakości. O tym, czy polska nauka może gonić światową czołówkę i co musiałobysię zmienić, by przestać startować z tyłu stawki.

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

0:45 - Czy nauka jest potrzebna w codziennym życiu?

3:59 - Badania podstawowe vs badania aplikacyjne

11:27 - Jak rozpoznać różne rodzaje badań?

18:27 - Ludzie racjonalni reagują na bodźce

25:12 - Czy trzeba finansować więcej projektów?

33:54 - Zwiększenie konkurencyjnego finansowania

38:32 - Czy istnieje bariera między nauką a biznesem?

45:10 - Czynniki prowadzące do przełomów

58:05 - Cel Tłoczone z Danych

1:04:04 - "Nie palimy komitetów, zakładamy własne"

1:12:48 - Liczba odcinka / Outro

🎙️Gość: Krzysztof Pyrć

Wirusolog, profesor nauk biologicznych, Prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Lider grupy badawczej Virogenetics.

🕹️Montaż: Maximillian Nosal