Tłoczone z danych

Z Marcinem Wrońskim z SGH odkrywamy historię gospodarczą Polski. Na najnowszy odcinek podcastu GRAPE | Tłoczone z danych zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Piotr Żoch (GRAPE). Do posłuchania!

Czym jest historia gospodarcza? Jak można badać dawne dzieje w ekonomii? Czy współczesne miary gospodarcze, jak PKB, mają zastosowanie do przeszłości? Skąd ekonomiście czerpią dane do rekonstrukcji polskiej gospodarki? Na jakie trudności napotykają np. przy szacowaniu danych dla gospodarki w XI wieku? Jak się lustruje majątki królewskie czy inwentarze chłopskie? Co nam mówią przedwojenne statystyki cen i płac?

Czym był polski Złoty Wiek w gospodarce? Jak wypadała gospodarka Polski na tle Anglii czy Holandii? Co było kluczowym czynnikiem różnic gospodarczych? Jak wyglądały zasoby ludzkie, urbanizacja i nierówności w XVI-wiecznej Polsce?

Jaki wpływ na gospodarkę miała epidemia dżumy w Europie Zachodniej i jej brak w Polsce? Kiedy w Polsce pojawiła się gospodarka rynkowa? Jaką rolę pełniły w tym procesie miasta i mieszczaństwo? Co zmieniły zabory? Gdzie rozpoczął się proces industrializacji Polski i jak przebiegał?

Jaka była dynamika wzrostu gospodarczego w II RP? Jak przebiegała integracja gospodarcza państwa po zaborach? Jaki był wpływ inwestycji publicznych na rozwój? Jaką rolę odegrała reforma rolna? Jakie były jej skutki społeczne? Czy nierówności wzrosły? Plus lista priorytetów ekonomicznych II RP.

Marcin Wroński jest adiunktem w Kolegium Gospodarki Światowej Szkoły Głównej Handlowej. W trakcie doktoratu odbył półroczną wizytę badawczą w Paryskiej Szkole Ekonomii na zaproszenie prof. Thomasa Piketty’ego. W roku akademickim 2024-2025 był visiting fellow w Centrum Studiów Europejskich Uniwersytetu Harvarda. Współpracuje również z World Inequality Database, Global Labor Organization, CERGE-EI Foundation. Członek Komisji Nadzoru Finansowego. Bada nierówności ekonomiczne i mobilność społeczną w Polsce. Interesuje się również polityką publiczną oraz historią gospodarczą. Jest kierownikiem grantu Narodowego Centrum Nauki OPUS „Długookresowa zmiana nierówności ekonomicznych i mobilności międzynarodowej w Polsce”. 

Strona internetowa: https://sites.google.com/view/marcin-wronski 

Koniec roku to czas podsumowań i planów na przyszłość, dlatego w tym odcinku pytamy: Skąd możemy wiedzieć, co się wydarzy? Jak prognozuje się przyszłość? Jaka jest trafność przewidywań ekspertów? Dlaczego jedne prognozy się sprawdzają, a inne nie? A także: Czy da się przewidzieć rewolucję? Skąd możemy wiedzieć, jak nowa technologia wpłynie na naszą rzeczywistość? Czy liderzy kształtują naszą przyszłość? Skąd rządy, ministerstwa, agencje czy inwestorzy mogą wiedzieć, w co inwestować miliardy dolarów? Oraz jakie są mocne i słabe strony studiów nad przyszłością? Jak na te pytania odpowiadają ekonomiści, a jak progności? Odpowiedzi tłoczymy z danych z futurologiem Kacprem Nosarzewskim. Zaprasza: Joanna Tyrowicz.

⏱ CZASÓWKA:

0:00 Początek

0:37 Przyszłość

4:03 Ewangelizatorzy

10:24 Pytania

17:26 Prognozowanie

23:05 Wynalazki

25:59 Komercjalizacja

29:53 Eksperci

36:04 Kryteria

44:29 Postęp

48:36 Widoki

53:21 Numerek

🔗 STRONA ODCINKA:https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek24-WWW

Pewna jest tylko śmierć i podatki? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Wojciechem Kopczukiem (Uniwersytet Columbia) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania!

Po co nam podatki? Czy chodzi tylko o finansowanie potrzeb państwa, czy może ich celem powinna być również redystrybucja i wyrównywanie szans? Jak mądrze redystrybuować, nie powodując strat w całej gospodarce? Jakie podatki powodują więcej szkód niż pożytku? Dlaczego lepiej wybierać podatki, które najmniej ingerują w procesy rynkowe? Czy nierówności majątkowe są problemem? A może to naturalny efekt gospodarki? Czy warto opodatkowywać majątek? Jak mocno można opodatkować najbogatszych, żeby nie uciekli z majątkiem do rajów podatkowych? A raje podatkowe – czy to rzeczywiście taki wielki problem? Ile naprawdę państwa tracą, gdy podatnicy wyprowadzają pieniądze za granicę? 

Wojciech Kopczuk jest profesorem ekonomii na Uniwersytecie Columbii w Nowym Jorku. Współpracuje również z National Bureau of Economic Research. Specjalizuje się w polityce podatkowej oraz nierównościach dochodowych i majątkowych. Od 2017 roku pełni funkcję redaktora naczelnego prestiżowego Journal of Public Economics.

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

0:46 - Po co są podatki?

10:48 - Czy podatek majątkowy jest właściwy?

19:50 - Czemu ekonomiści mają spory o podatkach majątkowych?

26:55 - Problemy z danymi opodatkowania

38:47 - Trudności w opodatkowaniu majątku vs dochodu

44:43 - Śmierć i podatki

52:00 - Liczba odcinka / Outro

ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠. 

Czy obligacje to bezpieczna inwestycja? Na jaki zysk możemy liczyć w przyszłości? Co nam mówi ich cena i skąd się bierze? Wybrać obligacje na rok, dwa czy pięć lat? Ile wynosi premia za ryzyko? Czy rynek ma zawsze rację? Jak czytać oczekiwania rynkowe? I czy krzywa może się wyprostować?

O swoich badaniach (i nie tylko) opowiada ekonomista dr Marcin Dec w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski.

*Opowiadamy o badaniach naukowych, nie udzielamy porad inwestycyjnych.

🔗 STRONA ODCINKA: https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek27-WWW

⏱ CZASÓWKA:

0:00 Początek

0:41 Ryzyko

8:52 Oczekiwania

14:04 Ceny

18:00 Rynek

25:13 Historia

28:48 Krzywe

40:17 Polska

43:41 Numerek

45:49 Zakończenie

🍇 O TŁOCZONE Z DANYCH

Kobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami.

🗣 ODEZWIJ SIĘ:

Twitter: https://twitter.com/grape_org

Facebook: https://facebook.com/grape.org

LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/grape_org

Jaka jest szansa trafienia głównej nagrody w europejskich loteriach? Loterie to podatek od marzeń czy od głupoty? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Michałem Krawczykiem (Uniwersytet Warszawski) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania! 

Jak działają loterie? Co naprawdę kupujemy grając w lotto? Dlaczego tak chętnie ryzykujemy swoimi pieniędzmi, choć szanse wygranej są mikroskopijne? Co w ogóle sprawia, że gramy? Czy mamy jakikolwiek wpływ na wygraną? Czy kumulacja kusząca setkami milionów zwiększa szanse na wygraną? Czym jest „złudzenie kontroli” i jak przejawia się w podejmowaniu decyzji o grach losowych? Dlaczego w loterii skreślamy swoje liczby, choć losowo wybrane przez maszynę mają takie same szanse na wygraną? 

Co sprawia, że mimo niskiego prawdopodobieństwa wygranej, ludzie chętnie kupują losy na loterie? Jaką rolę odgrywa informowanie graczy o rzeczywistych szansach na wygraną i jak to wpływa na ich decyzje? Jakie byłyby najbardziej racjonalne strategie uczestnictwa w loteriach, jeśli już decydujemy się grać? Jaka jest różnica między państwową loterią a hazardem w kasynach? Czy loterie to najbezpieczniejsza forma hazardu? Czy można się od nich uzależnić? Ile z zakupu losu trafia do puli nagród, a ile do budżetu państwa? A na deser numerek odcinka: jaka jest szansa trafienia głównej nagrody w europejskich loteriach?

ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠. 

Co to jest ubóstwo energetyczne? Czy to tylko kwestia niskich dochodów i wysokich kosztów energii? Co ma do tego efektywność energetyczna? Można mieć zamek w Prowansji i być ubogim energetycznie? Jaki jest Twój komfort cieplny i jak to się ma do ubóstwa? Przy jakiej temperaturze w mieszkaniu zaczyna się ubóstwo energetyczne?

Ile wiemy o ubóstwie energetycznym w Polsce? Co mówią oficjalne statystyki? Jak się je tłoczy? Co spycha ludzi w ubóstwo energetyczne? Kto jest najbardziej narażony na ubóstwo energetyczne? Emeryci czy rodziny wielodzietne? Mieszkańcy bloków czy domów? Bardziej dotyka wschodniej czy zachodniej Polski? Mieszkańcy jakich województw są na nie najbardziej narażeni?

Ubóstwo energetyczne spada czy rośnie? Co zmienił kryzys energetyczny i pandemia? Kogo najbardziej dotknęły? Ile kosztowały nas dopłaty do energii elektrycznej? Jakie są bariery wyjścia z ubóstwa energetycznego? Jak państwo może przezwyciężyć ubóstwo energetyczne? Kogo wspiera, a komu powinno pomagać? I czy opłaca się gasić światło?

Odpowiedzi szukamy z Jakubem Sokołowskim z InstytutuBadań Strukturalnych w tym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) & Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania!

⏱ CZASÓWKA:

0:00 Wstęp

0:50 Ubóstwo

12:39 Dane

18:05 Geografia

24:38 Demografia

28:42 Przyczyny

38:30 Wybory

43:35 Skutki

48:18 Rozwiązania

1:00:28 Numerek

1:01:29 Zakończenie

🍇 O TŁOCZONE Z DANYCH

Kobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami.

🗣 ODEZWIJ SIĘ:

Twitter: https://twitter.com/grape_org

Facebook: https://facebook.com/grape.org

LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/grape_org

Samozatrudnieni to prawdziwi przedsiębiorcy czy spryciarze korzystający z luki podatkowej? Czy Polskę zalała wielka fala przedsiębiorczości po wprowadzeniu podatku liniowego dla przedsiębiorców? Gdzie leży granica między faktyczną przedsiębiorczością a fikcyjnym samozatrudnieniem? Jak wygląda skala tego zjawiska w Polsce na tle innych krajów? Ile społeczeństwo faktycznie traci na optymalizacji podatkowej – i czy koszt ten jest rzeczywiście znaczący? Na ile stawka podatku liniowego dla przedsiębiorców jest efektem ekonomicznej kalkulacji, a na ile kopiowaniem zagranicznych wzorców? Czy preferencje podatkowe dla samozatrudnionych rzeczywiście pobudzają innowacyjność i wzrost gospodarczy? A może korzystają na nich tylko najbogatsi? Jak podatki wpływają na nasze decyzje zawodowe? Ile działalności gospodarczych nie zatrudnia pracowników?  

Odpowiedzi szukamy z ekonomistką Justyną Klejdysz (Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).

Justyna Klejdysz jest doktorantką na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium oraz współpracuje z Instytutem Badań Gospodarczych (IFO). Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na podatkach, transferach społecznych oraz postawach wobec polityk publicznych. Interesuje się także zastosowaniem przetwarzania języka naturalnego (NLP) w badaniach ekonomicznych. 

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 Unikanie podatków i składek

03:34 Opodatkowanie działalności gospodarczej w Polsce

07:54 Jednoosobowa działalność i kontrakty

11:36 Formy samozatrudnienia i ich skutki

15:04 Korzyści niższego opodatkowania firm

17:37 Reforma podatkowa: jednolita stawka PIT

22:26 Wpływ systemu podatkowego na przedsiębiorczość

23:58 Ewolucja dystorsji systemu podatkowego

28:32 Plany rozwojowe vs. rzeczywistość

32:16 Krytyka testu przedsiębiorcy

36:05 Wpływ podatku liniowego na budżet

37:26 Niższy podatek zwiększa wpływy

41:20 Fikcyjne samozatrudnienie: skala problemu

45:41 Fikcyjna działalność gospodarcza.

49:56 Historia Liczby 19% w podatkach

51:40 Debata o liczbie 19 i jej znaczeniu

Prowadzenie: Patrycja Maciejewicz & Joanna Tyrowicz

Montaż, opis, postprodukcja: Maximilian Nosal

ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez Ministerstwo Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. 

Co decyduje o tym, czy firmy są ekologiczne? Czym są zielone inwestycje? Jak rozpoznać greenwashing? Ile może zyskać biznes na przejściu z brunatnej na zielona stronę mocy? Czy banki grają w zielone? Jak mogą przyspieszyć transformację energetyczną? Co ma kredyt do klimatu? Tańszy pieniądz na zielone inwestycje? Droższe finansowanie dla nieekologicznych przedsiębiorstw albo twarda odmowa kredytowania?

Czym dla przemysłu jest scenariusz covidowy i czy da się go powtórzyć bez pandemii? Jak zmiany klimatyczne przekładają się na gospodarkę? Na czym oprzeć wzrost gospodarczy, żeby był bardziej zielony? Jaką rolę mają do odegrania banki centralne? Czy mogą zachęcić banki komercyjne do zazielenienia akcji kredytowych? Oraz czy Tesla jest zieloną firmą? Ile kilometrów trzeba przejechać jej autem, żeby emisja wyszła na zero?

O przyszłości zielonej bankowości rozmawiamy z ekonomistą Marcinem Kacperczykiem. Zaprasza: Joanna Tyrowicz.

⏱ CZASÓWKA:

0:00 Początek

0:17 Zielona ekonomia

8:06 Kredyt & klimat

12:31 Greenwashing

17:15 Mała stabilizacja

22:36 Banki centralne w grze

27:28 Związane ręce

32:12 Zielona Tesla?

38:51 Trendy

42:24 Brunatne ryzyko

48:51 Numerek

50:16 Zakończenie

🔗 STRONA ODCINKA:

https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek16-WWW

Wiele osób wierzy, że nowa technologia uratuje środowisko, ale czy nasza planeta ma wystarczająco dużo zasobów, aby sprostać temu rozwojowi? Czy przekroczyliśmy już tę granicę? Odpowiedzi szukamy z Karoliną Safarzyńską z Uniwersytetu Warszawskiego w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza, wyborcza.biz) & Joanna Tyrowicz (GRAPE).

Skąd wiemy, które produkty pochodzą ze źródeł etycznych i ekologicznych, a które nie? Gdzie jest granica ponownego użycia i recyklingu? Czy nasza planeta ma wystarczająco dużo zasobów, aby stworzyć technologię, która pozwoli nam osiągnąć neutralność węglową lub ujemną emisję dwutlenku węgla? Dlaczego czujemy potrzebę ciągłego kupowania najnowszych produktów, nawet jeśli stare nadal spełniają nasze wymagania? Jak obecny klimat ma się do prognoz sprzed lat? W jaki sposób osobiście usprawiedliwiamy nasz negatywny wpływ na środowisko? I co najważniejsze – co możemy zrobić już teraz, aby przestać niszczyć środowisko?

Do posłuchania!

🕰️ CZASÓWKA:

0:00 - Intro

0:42 - Czy wzrost gospodarczy ma granicę?

4:02 - Czym jest gospodarka obieguzamkniętego?

12:06 - Których materiałów nie da sięprzerobić?

18:20 - Rozumowanie wybielające sumienie

25:10 - Badania dotyczące gospodarki obieguzamkniętego

33:37 - Skąd wiemy, które produkty sąetyczne?

41:11 - Liczba odcinka / Outro

Prowadzenie: Patrycja Maciejewicz & Joanna Tyrowicz

Montaż, opis i postprodukcja: Maximilian Nosal

ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠. 

Prywatyzacja państwowych przedsiębiorstw wyszła nam bokiem czy na dobre? Ratowano co się da czy wyprzedawano jak leci? Kto na niej zyskał, kto stracił? Czy wiemy co, komu i za ile sprzedaliśmy? Jak potoczyły się losy sprywatyzowanych firm? Czy błędy centralnego planisty w PRL miały wpływ na rozwój firm, a nawet całych regionów w wolnej Polsce? Ile prawdy jest w spiskowych teoriach, że liberałowie rozkradli, Niemiec wykupił, a wolny rynek dobił? Jak potoczyła się prywatyzacja w innych państwach postkomunistycznych? Co do tego wszystkiego ma unikatowa lista polskich przedsiębiorstw z 1988 roku? Oraz kim był kapitan Nemo z Armii Krajowej? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z Janem Hagemejerem. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski.

⏱ CZASÓWKA:

◼︎00:40 Tajemnicza lista

◼︎10:40 Po nitce do kłębka

◼︎14:16 Kto przetrwał, kto padł?

◼︎17:10 Liberałowie rozkradli?

◼︎22:04 Przyszedł Niemiec i wykupił?

◼︎30:13 Długie cienie PRL

◼︎34:06 Oskarżony wolny rynek

◼︎40:24 Kim był kapitan Nemo?

◼︎42:25 Podziękowania

📚 ŹRÓDŁA:

◼︎„Długie cienie przeszłości” JanHagemejer & Joanna Tyrowicz – https://grape.org.pl/news/dlugie-cienie-przeszlosci

◼︎Projekt: prywatyzacja – https://grape.org.pl/project/prywatyzacja-privatization

◼︎„Central planning castslong shadows: new evidence on misallocation and growth” Jan Hagemejer &Joanna Tyrowicz – https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1060586X.2022.2097458

◼︎„Structural change andmisallocation: Firm-level evidence from Poland” Jan Hagemejer & JoannaTyrowicz – https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ecot.12260

◼︎„A new instrument formeasuring the local causal effect of privatization on firm performance” JanHagemejer & Joanna Tyrowicz – https://gnpje.sgh.waw.pl/A-New-Instrument-for-Measuring-the-Local-Causal-Effect-of-Privatisation-on-Firm-Performance,125465,0,2.html

◼︎„Are Rushed PrivatizationsSubstandard? Analyzing Firm-Level Privatization under Fiscal Pressure” JanHagemejer, Jan Svejnar & Joanna Tyrowicz – https://docs.iza.org/dp11517.pdf