T.N.Đ

Cởi mở. Con người không thể không cởi mở. Có cởi mở mới có nhận thức sâu, trải nghiệm đủ, nhân cách sáng và lòng mãn nguyện. Có cởi mở con người mới có đời sống như một con người với đầy đủ ân huệ của sự hiện hữu. Sự sống sinh động. Mọi sinh thể đều sinh động. Con người từ tâm đến thân cũng đều sinh động. Con người không thể giới hạn sự sinh động của thế giới sống. Nếu ai đó không cởi mở, không sinh động cùng sự sống sinh động, không thụ hưởng quả mà cứ tìm rễ, người đó có thể sẽ khổ hạnh trong tên gọi, khổ hạnh trong ý thức hệ, khổ hạnh trong cảm tình tôn giáo và đôi khi khổ hạnh cả trong tâm tư văn hoá và kinh nghiệm chủ quan.

Hành động của mình là thiện hay bất thiện đều biểu lộ qua tâm ý hay tư tưởng. Không có một hành động nào tự nhiên sinh khởi mà không có kết nối với tâm ý. Tâm ý càng trong sạch, hành động càng trong sạch. Tâm ý càng thiện đẹp, hành động càng thiện đẹp. Mức độ trong sạch của tâm ý sẽ đưa đến mức độ trong sạch của hành động. Khổ đau hay hạnh phúc là kết quả đầu cuối tuỳ thuộc vào tốt hay xấu, ô nhiễm hay trong sạch của tâm ý.

Chúng ta thường kết luận một vấn đề dựa trên những dữ liệu thu thập được từ giác quan. Có lúc, vấn đề được kết luận tương đối chính xác, nhờ dữ liệu thu thập được có tính khách quan. Có lúc, vấn đề được kết luận quá nhiều sai lầm, vì dữ liệu thu thập được không có tính khách quan. Thành kiến, tình cảm hay toan tính có thể làm cho người thu thập dữ liệu không khách quan được. Người ấy TƯỞNG là vậy (do chủ quan), nhưng không phải là vậy. Sự thật như thật rất khác xa sự thật do TƯỞNG như vậy.

Trả lại, mỗi cá nhân cần phải được trả lại để có trách nhiệm và trưởng thành. Không ai có thể trách nhiệm và trưởng thành cho người khác được. Nhận thức khác nhau, niềm tin khác nhau, sức khoẻ khác nhau, mục đích khác nhau, duyên nghiệp khác nhau, tất cả cần phải được trả lại. Ai không biết trả lại và không thể trả lại, người ấy không bao giờ có thể chạm tới được tự do và mãn nguyện bên trong.

Đức Phật Gotama nói: Tất cả các tốt đẹp (thiện pháp) đều lấy không tuỳ tiện (không phóng dật) làm căn bản, làm điểm quy tụ. Không tuỳ tiện được xem là nền tảng tốt đẹp cho những tốt đẹp.[1] Không tuỳ tiện sẽ đưa đến chứng đắc và tồn tại hạnh phúc đời này và hạnh phúc đời sau.[2] Ngài đôi lúc còn nhấn mạnh với các học trò: Không tuỳ tiện là đường sống; Tuỳ tiện là đường chết. Người không tuỳ tiện, tâm sẽ định tĩnh và đạt được an lạc lớn.[3]

Khi có cái gì đó hơn người một chút, mình rất dễ sinh tâm kiêu mạn. Tâm kiêu mạn rất vi tế và thường ẩn núp rất tài tình trong cái tôi và cái của tôi. Tôi có tiền, tôi có quyền, tôi có học, tôi có đạo đức, tôi có tên tuổi, tôi có tài... là những điều kiện có thể làm tâm kiêu mạn sinh khởi và tăng trưởng rất nhanh. Có bao nhiêu cái tôi và cái của tôi thì sẽ có bao nhiêu tâm kiêu mạn có mặt. Kiêu mạn làm tăng trưởng cái tôi và cái tôi làm tăng trưởng lại tâm kiêu mạn. Nếu mình không chánh niệm đủ, không nhìn lại đủ, mình để lời nói, hành vi và suy nghĩ của mình tràn ngập kiêu mạn, chờ đợi mình chắc chắn sẽ là đoạ xứ, khổ đau.

Sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon và xúc chạm êm dịu là những quà tặng có điều kiện của thế giới sống. Sự có mặt của nó đem lại những vị ngọt nhất định cho con người. Nhưng một khi con người say mê và chìm đắm trong nó, con người sẽ bắt đầu ảo tưởng, mê mờ và đi về nẻo chết (đau khổ).[2] Nó là độc mật. Năm dục là năm độc mật. Sự nguy hiểm và cay đắng bên trong năm dục là rất lớn. Sự trói buộc, lệ thuộc và si mê bên trong năm dục là rất lớn. Một người không thấy được chân tướng của ái dục, người ấy sẽ không bao giờ có được hạnh phúc chân thật hay sự thoả mãn cuối cùng.

Ban đầu, cảm giác thoả mãn thường đi theo chiến thắng và cảm giác khổ đau thường đi theo chiến bại. Nhưng theo thời gian, chiến thắng và chiến bại đều kinh nghiệm khổ đau. Người chiến bại khổ thêm khổ vì sĩ diện và oán hận. Người chiến thắng cũng khổ thêm khổ vì kiêu ngạo và lo thù. Tâm tư sĩ diện và oán hận làm cho người chiến bại không thể sáng suốt và hạnh phúc. Tâm tư kiêu ngạo và lo thù làm cho người chiến thắng không thể tự tại và bình an.

Thiện là nền tảng của hoà bình và hạnh phúc. Có tôn giáo hay không tôn giáo, thiện tính vẫn luôn là yếu tố quyết định nhân phẩm một con người. Triết gia Kant còn xem thiện là một mệnh lệnh tuyệt đối. Với ông, một người muốn tốt đẹp cho tự thân và xã hội, người ấy không thể không hành động dựa trên lương tâm.

Thiện là nền tảng của hoà bình và hạnh phúc. Có tôn giáo hay không tôn giáo, thiện tính vẫn luôn là yếu tố quyết định nhân phẩm một con người. Triết gia Kant còn xem thiện là một mệnh lệnh tuyệt đối. Với ông, một người muốn tốt đẹp cho tự thân và xã hội, người ấy không thể không hành động dựa trên lương tâm.