In Verkaveld verlangen verkennen architectuurhistoricus Roel Griffioen en geluidskunstenaar Sjoerd Leijten de grens tussen de Nederlandse en Vlaamse woonculturen. In deze aflevering: het rijtjeshuis. Het is de hoeksteen van de Nederlandse manier van wonen. Waarom zijn er zoveel? En heeft het rijtjeshuis nog toekomst?

Ach, het rijtjeshuis. Voor veel Nederlanders geldt: Je groeit er in op, je wil weg, je keert terug. Het is een soort allemans-herinnering, het vanzelfsprekende decor waartegen eindeloos veel levens zich afspelen. En meer nog: het werd symbool voor het Nederland dat zich na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde. Dat onderzoeken we in deze aflevering.

We beginnen onze tocht in het Openluchtmuseum te Arnhem, waar een compleet straatje rijtjeshuizen is nagebouwd. Oud-conservator Tim Smeets legt uit hoe het alledaagse hier museaal is geworden.

Daarna trekken we, via het fictieve Vensterkerke, naar het blozende polderdorp Nagele. Een modernistisch experiment waar zelfs de bewoners op de tekentafel werden gelegd. Met filosoof Pieter Hoexum verkennen we het spanningsveld van het rijtjeshuis: gelijkheid en vrijheid, eenvormigheid en verschil, collectief en individu.

~

Verkaveld verlangen wordt gepubliceerd door rekto:verso in België en Archined in Nederland. Het project is tot stand gekomen met ondersteuning van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Vlaams-Nederlands Huis deBuren. De voice-over is ingesproken door schrijver, zangeres, theater- en podcastmaker Anke Verschueren. De interludes over fictieve dorpen zijn geïnspireerd door de roman De onzichtbare steden van Italo Calvino.

~

In deze aflevering zijn fragmenten gebruikt uit:
‘Dr. PH.J. Idenburg vertelt iets over de volkstelling 1947’, 12 mei 1947, Polygoon Hollands Nieuws (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder; vanaf hier: NIBG), via openbeelden.nl.

‘De nationale leningen voor de woningbouw’, 10 maart 1952, Polygoon-Profilti (producent; vanaf hier: P-P) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Nieuwe machine voor het vervaardigen van betonnen bouwelementen’, 1 april 1949, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Aankomst van Ambonnezen in Nederland’, 20 maart 1951, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Aankomst en opvang van Surinamers in Nederland’, 1 januari 1975, P-P (producent) / NIBG (beheerder), via openbeelden.nl.

‘Ontginning in Noordoostpolder voltooid, 6 december 1949, 20 maart 1951, P-P (producent) / NIBG (beheerder) , via openbeelden.nl.

Herman van der Horst, ‘Der zee ontrukt’, 1950, Multifilm Haarlem (producent) / Collectie Overijssel (beheerder).* Beeld: Roel Griffioen/Trashlinie